آبکنار کادوس

فرهنگی-ادبی و پژوهشی-به زبان های گیلکی و فارسی


                                          آبکنار کادوس

 

سایت آبکنار کادوس- گمان می کند که جور دیگری گمان می کند . تنها یک آبادی یا یک خراب آباد نیست !  چیزی شبیه یوش نور مازندران توام با افسانه ی آن ،  یا حیدر بابای شهریار و یا ماه روزه ی آبکنار خودمان . مثلا  محمد حسین دوست امیر هوشنگ ، یک روز عصر پنجشنبه ساعت 5 با زبان مادری خود  در منظومه ی " حیدر بابایه سلام " در زاد گاه اش "خشکناب " تبریز ، کنار کوه افسونگر حیدر بابا می ایستد و می گوید " حیدر بابا دونیا یالان دونیا دی . و نیما " علی اسفندیاری " در   شعر افسانه اش ، عاشق سودازده ی پر اندوهی ست اسیر جلوه های جادو یی افسانه -  افسانه همان طبیعت است . طبیعت برای نیما یوشیج از نظر مادی همان دره های یوش  ست و هنوز در فکر آن کلاغم در دره های یوش و آخرین سفری هم که در پا ییز به خاطر عشق به یوش کرد ، بعلت سردی هوا از قاطر افتاد و بیمار شد و در تهران در گذشت .  با این همه ، یوش مثل آبکنار است . دریا و جنگل دارد .  توکا و نسپر . شب پا و   گراز . مرغ خوشخوان و بانگ  شغال . شب تیره و قبای ژنده.  کله و اجاق . کاکلی و کلکاپس و... اما کلمه ی کادوس را چرا بر گزیده ام ؟ چون قوم کادو سیان مانند کاس سی ها برایم عزیز و دوست داشتنی اند و برایم بوی گلهای گیلان می دهد . اگر چه کلمه ی گیلان در اوستای زردشت با نا م " ورن " یا " وارنا " یاد شده است . پس یکی  به خشکناب عشق می ورزد ، یکی  به یوش و  یکی هم به آبکنار که زادگاه من است .  پدرم از  اهالی ماسوله  ی گیلان بود و  مادرم آبکناری و بهتر از برگ درخت . و اما بگذار ، همه بدانند که ماجرای عاشقی من و آب کنار چه گو نه بوده و هست و خواهد بود . اصلا آبکنار برایم همان زن اثیری در بوف کور و نظام در اشواق ابن عربی و  زن شبانه مو عود در خیال سهراب ، یا صفورا و ری رای نیما و یا  رکسانای احمد است .  شاید هم مانند سیده خروسه معشوقه ی شرفشاه ولی طالشدولابی و شاید هم لیلی هنری ( مجنون عامری ) است و  اما من دوست تر دارم او را  و آوازش را و آواز خو انان اش را که در دور دست ها می خوانند گوش می کنم .  گاهی از جایی به راه می افتم ، سرم را به زیر می اندازم و اندوهناک می شوم ، چرا که قلب من برای عشقی می تپد که از من دور است .  اصلا  فراقش برایم یک جور تاسیانی یا نوستا لوژی ست . یعنی غم غربت  . یعنی – دوری از طبیعت و تنها ماندگی از یاران و بهاران .  آن سالهای دور و آن سالهای سبز هم  چیزی شبیه  ماهی توی آب بودم و قدر آب نمی دانستم . درست مثل چوبک ، وقتی که در برکلی بود ،  به خاطر  بو شهر پیش منیرو گریست . و حالا دلم هوای خواندن دارد ، نغمه ای می خوانم که اندو هم را بر انگیزد با شد که هوای آبکنار بیش از این در سرم باشد :

                                

                                           آبکنار ! آبکنار!

                                           مرا فاندر !

                                            هطو غریبانو !

                                             هطو شام غریبان مانستن !

                                              شبا فاندرم

                                               ته موردابا دینم !

                                              آرام خوره وا خوابا شه !

                                            کرا صو با دم خابا دینو !

                                                

                    تحریر :  7 آبان  1392                                                                                ساعت 11 – آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )

 

 

 

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

                              سهراب سپهری در صدای پای آب                                                              

 

 

                                                                       انسانی شریف تر از سهراب کم تر شناخته ام 

                                                                 احمد شاملو (در باره هنر و ادبیات/ حریری /ص187)

 سهراب سپهری هم شاعر است و هم نقاش . مادر سهراب ماه جبین ( فروغ ایران ) سپهری بود . سهراب او را بسیار دوست می داشت :" مادری دارم بهتر از برگ درخت " پدرش اسدالله سپهری " نقاشی می کرد ، تار می ساخت ، تار هم می زد ، خط خوبی هم داشت " سهراب در قریه چنار کاشان به سال 1307 متولد شده ولی بیشتر سالهای عمر را در تهران به سر آورده است . او فارغ التحصیل دانشکده هنرهای زیبا از دانشگاه تهران است . در سال 1332 دوره لیسانس نقاشی گرفت. به کشور های هند ، ژاپن و چند کشور اروپایی سفر کرده است و چند نمایشگاه از آثار نقاشی او در ایران و خارج عرضه شده است. چندی پیش بعداز مرگ اش یکی از تابلو های درخت سهراب  در تهران فروخته شد . آثاری که در قلمرو شعر از او انتشار یافته است ، مو سوم به هشت کتاب است. سپهری در سال 1355 تمام هشت دفتر و منظو مه خود را در " هشت کتاب " یعنی در یک کتاب گرد می آورد. این هشت کتاب عبارتند از : 1- مرگ رنگ ( 1330 ) 2- زندگی ی خوابها ( 1332 ) 3- آوار آفتاب ( 1340 ) 4- شرق اندوه ( 1340 ) 5- صدای پای آب ( 1344 )6- مسافر ( 1345 ) 7- حجم سبز ( 1346 ) 8- ما هیچ ، ما نگاه.

 اما شهرت سپهری  مجموعه شعر صدای پای آب است . در شعرش از هیاهوی سیاسی و اجتماعی هیچ خبری نیست . او در صدای پای آب به صراحت ، سیاست را به قطاری  خالی تشبیه می کند و از آن کناره می گیرد . " من قطاری دیدم که سیاست می برد و چه خالی می رفت." صدای پای آب کنایه از مسافری در سفر زندگی ست . سهراب راه رمانتیک روشنی دارد . شاعر – نقاش در این کتاب  ، بیو گرافی کوتاهی از خانه  ( اتاق آبی ) و باغ و حرفه و محیط کودکی و مذهب و پدر و مادر ... ارائه می دهد . نگارنده در این مختصر گذاری دارد بر پاره ای از صدای پای آب . سپهری    شعر را چنان آسان برای مخاطب  بیان می کند که  پنداری نشسته است وقصه می گوید :

 اهل کاشانم

 روز گارم بد نیست

 تکه نانی دارم ، خرده هوشی ، سر سوزن ذوقی

مادری دارم بهتر از برگ درخت

 دوستانی بهتر از آب روان ...

 زبان شعر  بسیار ساده  و خودمانی ست . نه پیچیدگی لفظی دارد و نه  پیچیدگی معنایی .  بعد مساله خدا  را پیش می کشد :

 و خدایی که در این نزدیکی ست

 لای این شب بو ها ، پای آن کاج بلند

 روی آگاهی  آب ، روی قانون گیاه

 خدای سهراب مثل  خودش مهربان ، آرام و دوست داشتنی ست . سهراب چون خودش به کسی دشنام نمی داد و می گفت :بایستی دشنام ها را از لب ها بر چید . خود بی اندازه مودب و مهربان و فرو تن بود و واقعا آزارش به مورچه هم نمی

رسید . سهراب چنین خدایی دارد . حالا می خواهد دائو باشد یا الله یا اهورامزدا و... بیزارم از آن کهنه خدایی که ترا هست  دلم خست/ هر لحظه مرا تازه خدایی دگر ی   هست ( مولوی ) . بنابر این سپهری سخنی تازه با ما دارد . او می خواهد به یاد مان بیاورد که خدا در همین نزدیکی هاست . چیزی شبیه خدای بابا طاهر ، به  صحرا بنگرم، صحرا ته وینم / به دریا بنگرم،دریا ته وینم / به هر جا بنگرم – کوه و در و دشت / نشان از قامت رعنا ته وینم . و " دوست نزدیک تر  از من به من است " خدای سهراب لای شب بو ها پای آن کاج بلند – یعنی خدایی که در پایین و بالا ، در  روشنی آب و در طرا وت سبزه و گیاه دیده می شود .  هر کس که به طبیعت نزدیک است به خدا نزدیک است . سهراب سپهری هم پراز دارو درخت و شن ونور است :

 من پر از نورام و شن

و پر از دار – و – درخت

 پر ام از راه ،  از پل ، از رود ، از موج

 پرام از سایه ی برگی در آب .

 بعد سهراب از  مسلمانی و عبادت خود می گوید :

 من مسلمانم

قبله ام یک گل سرخ

 جا نمازم چشمه ، مهرم نور

 دشت سجاده من

 من وضو با تپش پنجره ها می گیرم...

سهراب در کتاب آبی خود می گوید :  " پنهانی به اتاق آبی می رفتم نمی خواستم کسی مرا بپاید . عبادت را همیشه در خلوت خواسته ام . هیچ وقت در نگاه دیگران نماز نخوانده ام " در اینجا شاید ذکر این نکته لازم باشد که بعضی ها منظور شان از مذهب تقید صد در صد به تمامی عقاید و احکام جزیی و کلی آن است . بنا بر این سهراب باید مردی غیر مذهبی بوده باشد . فردوسی و حافظ و سعدی و خیام هم دینی نیستند و اصلا خیام شهرت به بی دینی و کفر گرایی دارد . اینان بیش از هر شاعر و متفکر دیگری در فر هنگ این مرز  و بوم اثر گذاشته اند . در مقابل شاعرانی که اشعار شان بار قوی دینی دارد چون کلیم کشانی و محتشم کاشانی از اقبال وسیعی بر خور دار نیستند. که البته بحث در این  زمینه از حوصله این مقال خارج است .( رجوع کنید به کتاب سکولاریسم از محمد برقعی)

سهراب یک شاعر ایماژیست و تصویر گراست . قبله اش به جای کعبه یک گل سرخ است .  چون گل سرخ در ذهن مخاطب تداعی ی بیشتری دارد . جانماز مسلمان باید مثل چشمه پاک باشد . چشمه پاک و روشن است . آب پاک کننده  هم هست  البته یک وقت خود آب هم  آلوده می شود مثل مذهب . مهرم نور – یعنی به نور و رو شنی سجود می کنم" و خدا خود نور است" دشت سجاده من – یعنی دشت بخشی از طبیعت است . باز با تعبیری ساده تر بیان می کند که من  وضو با تپش (=طپش)پنجره ها می گیرم . یعنی وقتی  نور و رو شنایی به شیشه ها می خورد . شیشه ها تکان می خورند و به تپش می افتند .

 

و آنگاه سهراب مساله اذان و نماز و تکبیره الاحرام ... را این طور بیان می کند :

 من نمازم را وقتی می خوانم

 که اذانش را باد،  گفته باشد سر گلد سته سرو

 من نمازم را ، پی تکبیره الاحرام علف می خوانم

پی قد قامت موج ...

. برای سهراب به جای موذن، باد اذان می زند . سر گلد سته سر همان مآذنه یا مناره ( سرو ) است و تکبیره الاحرام علف یعنی   - همان الله اکبر گفتن در نماز است که باید  بلند ادا شود  تا با بلندی علف ( خوشه های برنج و گندم و... ) تناسب داشته باشد . کلمه ی قامت هم از قیام یا  بر خاستن در نماز است . پس قد قامت موج یعنی – موج از دریا بر می خیزد . دریا و آب برای  سپهری مثل مولانا حکم آب آب یا دریای دریا را دارد .

سهراب سپهری شاعر یا نقاش ؟ سپهری شاعر نقاش و یا سپهری نقاش شاعر ؟ در هر حال ، علاوه بر شاعری ، نقاش هم هست . نقاشی فکر  و ذکر سهراب شده بود. که البته نقاشی اش  هیچ شباهتی به آثار اردشیر محصص و بهمن محصص ندارد. چون  این دو نفر ذات هستی را نفی و انکار می کنند .جهان و انسان  از نظر این دو محصص و خیلی های دیگر از بیخ و بن  پوچ و بی معنی  ست. ولی سهراب عاشق  انسان و جهان است .هیچ چیز بد و شر نیست . نگوییم شب چیز بدی ست و نهراسیم از مرگ . نقاشی سهراب ، درخت ، ابر ، گل ، آسمان ، یک تکه رنگ ، بهار و نور است . بنابر این باید عرض کنم که سپهری از نام آوران هنر معاصر ایران است چه در شعر و چه در نقاشی . او چه زیبا از حرفه ی خود  نقاشی  سخن می گوید :

پیشه ام نقاشی ست

گاه گاهی قفسی می سازم با رنگ

 می فروشم بشما

 تا به آواز شقایق که درآن زندانی ست

دل تنهایی تان تازه شود ...

و این چنین است که سهراب گاه گاهی قفسی می سازد بارنگ در این جا می خواهد شقایقی بکشد که برایش آواز بخواند  و این غیر ممکن اس چرا که در تابلو نمی توان آواز شقایق یا ماهی و یا مثلا  قناری را به هیات زنده نشان داد ( این در شعر با استعاره میسر است )   خود می گوید : چه خیالی ، چه خیالی ... می دانم پرده ام بی جان است / خوب می دانم ، حوض نقاشی من بی ماهی ست . اما سهراب تابلویی ساده تر نیز برای ما تصویر می کند :

 آسمان آبی تر

 آب آبی تر

 من در ایوان

رعنا سر حوض

 رعنا رخت می شوید

بر گها می ریزد ...

زان سپس ، سپهری شاعر( صد ای پای آب)  چهره ی پدر و حرفه ی او و مرگ را پیش چشم خواننده شعرش می آورد :

پدرم نقاشی می کرد

تار هم می ساخت ، تار هم می زد

خط خوبی هم داشت.

پدرم پشت دو بار آمدن چلچله ها

پشت دو برف

 پدرم پشت زمان مرده است

پدرم وقتی مرد ، آسمان آبی بود

پدرم وقتی مرد ، پاسبان ها همه شاعر بودند

در سه مصرع اول و دوم و سوم  با منطق نثر  ساده سخن گفته است.  مثل شعر ساده مشیری ( نفس کشید زمین / ما چرا نفس نکشیم ) یا ساده تر مثل شعر فروغ:  و من چقدر دلم می خواهد / که یحیی یک چارچرخه داشته باشد . اما د و بار آمدن چلچله ها یا  پشت دو برف منظور مرگ پدر ( مرحوم اسدالله ) بوده و پشت زمان هم اشاره دارد به مرگ حضرت آدم . و همچنین بیان می کند که هنگامه ی مرگ پدر آسمان آبی بوده یعنی- روز خوبی بوده  آن روز پاسبان ها نیز به جای سختگیری ، سخنان مهر آمیز می گفتند و مهربان شده بودند .

 و سپس سپهری سفری دارد در دوران کودکی و در روز های بی خیالی ، کم کم به یاد سالهای کودکی خود می افتد به باغ و خانه و پرنده ( سارو چولی و..) انارو توت و درخت و  آب و حوض و زادگاه اش  قریه  چنار کاشان و خلاصه ، سادگی ی بی چون و چرا و رو ستایی وار خود را به این زیبایی تصویر می کند :

 آب بی فلسفه می خوردم

 توت بی دانش می چیدم

 تا اناری ترکی بر می داشت ، دست فواره خواهش می شد

 زندگی چیزی بود ، مثل یک بارش عید ، یک درخت پر سار

زندگی در آن وقت ، صفی از نور و عروسک  بود

 یک بغل آزادی بود 

زندگی در آن وقت ، حوض موسیقی بود...

سهراب در مقام عارف همه چیز را ادراک می کند . اینکه آب را بی فلسفه می خورد . چون عرفا توجهی به استدلال عقلی و ابزار فلسفه ندارند . و به قول مولانا پای استدلالیان چوبین بود/ پای چوبین سخت بی تمکین بود.  سهراب هم توت و انار را همین طوری ترو تازه می خورد . ناگفته نگذارم که عرفان سپهری ، عرفان طبیعی ست . یعنی از طبیعت  به خدا می رسد ولی عرفای ما مثل حلاج و بایزید بسطامی و... بدون واسطه به خدا می نگرند.  گفتنی ست که سپهری گاهی به اجتماع و انسان هم نظر دارد و می گوید :

 من اناری را، می کنم دانه ، به  دل می گویم:

 خوب بود این مردم

 دانه های دلشان پیدا بود

 سهراب شاعر عشق است  و  آیین اش هم عشق و محبت است.  شعراش پر خواننده را دارد.

 تمایل به همه ی  ادیان یعنی -وحدت ادیان را فریاد می کند. در شرق اندوه می گوید:" قر آن بالا سرم/ بالش من انجیل / بستر من تورات / و زیر پوشم اوستا / می بینم خواب : بودایی در نیلو فر آب/ هر جا گل های نیایش رست / من چیدم – دسته گلی دارم " همین سخن را ا بن عربی پدر عرفان نظری و عارف بزرگ قرن ششم و هفتم هجری از مردم اسپانیا  این گونه بیانش می دارد :" تا امروز، با همنشینی که همکیش من نبود مخالفت می ورزیدم . لکن امروز دل من پذیرای همه ی صورتها شده است : چرا گاه آهوان است و بتکده بتان و صو معه راهبان و کعبه حاجیان و الواح تورات و اوراق قر آن . دین من اینک ، دین عشق است ، و هر جا که کاروان عشق برود دین و ایمان من هم بدنبالش روان است "

سخن ، سخن شکافت سهراب هم دارد از  کوچه پس کوچه های کودکی بیرون می آید :

 طفل پاورچین پاورچین ، دور شد  کم کم در کوچه سنجاقک ها

دلم از غربت سنجاقک پر

 کوچه سنجاقکها برای آدمیان یاد آور دوران کودکی ست . سهراب هم  احساس تاسیان یا نوستالوژی می کند و دلش   از غربت  سنجاقک  گرفته است .  مثل شعر  هفت سالگی فروغ . که فروغ  در کتاب ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد می گوید :" ای هفت سالگی / ای لحظه ی شگفت عزیمت / بعد از تو هر چه رفت / در انبوهی از جنون و جهالت رفت ..../ بعد از تو ما به میدان ها رفتیم و داد کشیدیم : " زنده باد مرده باد " بعداز تو ما به قبرستانها رو آوردیم / و مر گ زیر چادر مادر بزرگ نفس می کشید ..." منصور اوجی  در کتاب چهره غروب خود می گوید :" ای هفت سالگی / شصت و سه سال رفت از آن صبح ، آن بهار ../ اینک درون آیینه مردی سپید موی هفتاد ساله مردی ..."

 نظامی  گنجوی شاعر بزرگ و نکته سنج هم در بزرگ شدن  فرزندش محمد  شعرش از این دست است :

آن روز که هفت ساله بودی / چون گل به چمن حواله بودی

 امروز به چارده رسیدی / چون سرو بر اوج سر کشیدی

 و سرانجام سهراب به مهمانی دنیا می رود به سفری در تجربه ها ، در شهر ها ، در مذاهب ، در عرفان ، در چراغانی دانش ، در سیاست ، در اجتماع و ...

من به مهمانی دنیا رفتم رفتم:

 من به دشت اندوه

 من به باغ عرفان

 من به ایوان چراغانی دانش

 رفتم از پله مذهب بالا 

تا ته کوچه شک ...

من الاغی دیدم ، ینجه را می فهمید

قاطری دیدم بارش انشاء

 من قطاری دیدم ، که سیاست می برد

 و چه خالی می رفت...

 من در این مقاله به پاره هایی از شعر صدای  پای آب سهراب  پرداخته ام . پیداست که نظر طرح شده در این مقاله نه قطعی ست و نه نهایی و  جای هر گونه موافقت و مخالفت باقی ست . به هر حال بحث مستوفی در  باب سهراب و شعر بلند صدای پای آب را به وقتی دیگر می گذارم و می گذرم .

سهراب سپهری در اول اردی بهشت ماه 1359 به ابدیت پیوست. نخست قرار بود که طبق خواست خودش او را در رو ستای " گلستانه" به خاک بسپارند . اما به پیشنهاد یکی از دوستانش، از بیم آنکه طغیان رود ، مزارش را از بین ببرد ، او را در صحن : امام زاده سلطان علی" دهستان" مشهد ارد هال کاشان " به خاک سپردند.

      به سراغ من اگر می آیید

 نرم  و  آهسته بیایی

 مبادا که ترک بر دارد

 چینی نازک تنهایی من ...

 

                                                 تحریر – 6 آذر ماه 93 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

                                                 لحظه ای با  خواجه حافظ شیرازی                                                                

                                             گفتم :  انقلاب زمانه فسون است و باد

                                                    گفتا: که چرخ از این فسانه

                                                         هزاران هزار دارد یاد

 

 گفتم: نمی بینم نشاط عیش در کس

 گفتا : نه درمان دلی نه درد دینی

 گفتم : کسی  پرسید :

 توبه فر مایان چرا خود توبه کمتر می کنند

 گفت : چون به خلوت می روند آن کار دیگر می کنند

 بگفتم : بیار باده اول به دست حافظ ده

 بگفتا : به شرطه آن که ز مجلس سخن به در نرود

 گفتم : چه گونه است آسایش دو گینی در فاصله ی  دوست و دشمن ؟

گفتا : با دوستان مروت با دشمنان مدارا

 بگفتم : وفا و عهد نکو باشد ...

 بگفتا : و گر نه  هر که تو بینی ستمگری داند

 گفتم : کسی پرسید :

  چگونه است که پرده دار به شمشیر می زند همه را

 گفت : کسی  مقیم حریم حرم نخواهد ماند 

گفتم : تا کی ؟

گفت : این معامله تا صبحدم نخواهد ماند

 گفتم : حالی درون پرده بسی فتنه می رود

گفتا : تا آن زمان که

 پرده  بر افتد چها کنند

 بگفتم : نه من از پرده ی تقوا 

                      به در افتادم و بس

بگفتا : پدرم نیز بهشت ابد از دست بهشت ( رها )

 بگفتم : یاد باد آن روز گاران یاد باد

 بگفتا : روز وصل دو ستداران یاد باد

 گفتم : عجیب حس گریه دارم

گفتا : خوش آن کسان که دلی شاد مان کنند

 گفتم : کسی پرسید :

 چنگ و عود چه تقریر می کنند ؟

 گفت : پنهان خورید باده که تعزیر می کنند

 گفتم : این چه هنگام است که در میخانه ببستند

 گفت : تا در  خانه ی  تزویر و ریا بگشایند

 بگفتم : ریش و خرقه و

 لباس  غایت دینداری ست  آیا ؟

 بگفتا : پرده ای بر سر صد عیب نهان می پوشم

 گفتم : در  کنار رکن آباد شیراز کسی گفت :

 آیا همه ساله باید می پرستی کرد ؟

 گفت : سه ماه می خور و نه ماه پارسا می باش

 گفتم : دل رحیمت کی عزم صلح دارد

 گفتا : مگوی با کس تا وقت آن در آید

گفتم : چیزی بگو ، خلاصه چه شد؟ 

 در عهد پاد شاه ( شاه شجاع ) خطا بخش جرم پوش

 گفتا : حافظ قرابه ( نو شنده ) کش شد و

 مفتی پیاله نوش

بگفتم: صوفی( زاهد و واعظ ) شهر بین که

 چون لقمه ی شبهه می خورد

بگفتا : پاردمش دراز باد این حیوان خوش  علف

بگفتم :  می  خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب

بگفتا : چون نیک بنگری همه تزویر می کنند

 گفتم : انگار ، سرت بد نیی و عقبی فرو نمی آید

 گفتا : تبارک الله از این فتنه ها که در سر ماست

 گفتم : گفته اند که : می دو ساله و محبوب چارده ساله

    همین شراب و یار است

 گفتا : همین بس است مرا ز صحبت صغیر و کبیر

 بگفتم : از اوضاع و احوال بگو ، از این عالم غریب

  بگفتا : که من نمی شنوم بوی خیر از این اوضاع  

 گفتم : گناه فطری ست . وجود تو گناهی ست که

هیچ گناهی به پای آن نمی رسد .

 اگر گناهی نمی کردید ، خداوند خلقی دیگر  می آفرید

 تا گناه کنند و بیامرزدشان .

 اکنون کدامینی تو

 گناهکار یا بی گناه؟

 گفت : جایی که بر ق عصیان بر آدم صفی زد /

 ما را چه گونه زیبد دعوی بی گناهی !

 گفتم : کسی گفت : 

گر مسلمانی از این است که  حافظ دارد 

 بگفتا : وای اگر از پی امروز بود فردایی

 

  تحریر – 27 آبان 93 –وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

 

              گریه نخست مغز را از بین می برد و سپس  جسم را

      ( نکاتی پیرامون شادی و غم )                                 

                                                                               چو شادی بکاهد بکاهد  روان/

                                                                              خرد گردد اندر میان نا توان

                                                                                                فردوسی

1-واین واقعیتی ست که روح ترجیح می دهد به سوی شادی و شاد خواری فرود آید . چون روح در لبخند و تبسم تجلی می کند نه در گریه و غم و گفته اند که : افسردگی و اندوه ، معلول رکود روح است . در نظر داشته باش که زندگی فنا پذیر است و هستی را بقایی نیست و اگر می خواهی زود تر بمیری – پس   بیشتر گریه و زاری کن و بیشتر در مجالس نوحه خوانی ها و رو ضه خوانی ها و مدیحه سرایی ها شرکت کن. دانشمندی ایرانی می گفت :" من ملتی گریان تر از ملت خودمان  ندیده ام " و این بزرگوار درست می  گفت . چرا که حجم عظیم گریه و غلظت اندوهی که در تنها کشور شیعه جهان ، یعنی – ایران دیده می شود در هیچ جای دنیا دیده نمی شود . باید بگویم که دنیای کشور های مذهبی مخصوصا با قرائت بنیاد گرایی آن از نظر ماتم گرفتگی واقعا دنیای وحشتنا کی ست و چیزی جز  اندوه و ندبه و تضرع و رنج در آن نمی توان یافت .

 رستگار  جامعه ای ست که لبخند بزند و شادی کند و جایی که سرا پا غم ، اندو ه و مصیبت است قطعا برای ضمیر و وجدان و دل آدمی زیان آور  خواهد بود . چون روح بشری در جوامع غم انگیز و ملال آور حالت خفقان دارد و نمی تواند در آن تنفس کند .

2- عمر متوسط در کشور آمریکا و  کشور های شاد افزا نظیر سوئیس و فرانسه و کانادا 79 سال است و در ایران و افغانستان و پاکستان 60 سل . چو شصت آمد نشست آمد پدیدار / چو هفتاد افتاد ...از کار / چو هشتاد و نود گر در رسیدی  / بسی سختی از این گیتی  بدیدی و..اگر فلان بن فلان 80 سال قاچاقی زندگی می کند – استثنا ء است و استثا ء  هم  نه قانون است و نه قاعده .اکنون که جهان پیر رعنا را ترحم در جبلت نیست و زمان نیز از یکه تازی  حیایی و ابایی ندارد . پس چرا این همه گریه و  ماتم سرایی و غصه و اندوه .  راستی شادی چه ایرادی دارد ؟  خدا هم که در دلهای شاد وجود دارد نه در دلهای محزون . اصلا گریه  برای مرد آزاده نشانه ی ضعف است و برای زنان مکر. مرد آزاده به سمت  هر گونه اندوه و سوگواری نمی رود و بی اندوه زیستن نشان طینت و سرشت مرد دمو کرات است . پدر بزرگ من می گفت: مو قعیکه تولد یافتم گریستم ، هنوز هم دارم می گریم و روزی به  واعظی گفتم در مجلس میلاد  حضرت امام رضا (ع) آیا ممکن است گریزی به مصیبت امام حسین (ع) نزنید؟ می گفت : نمک هر مجلسی ذکر مصیبت ابا عبدالله (ع) است .

3- اشخاصی که به شیون و زاری خو گرفته اند ، دیگر از شادی  لذت نمی برند و همواره با اضطراب و  با ترس از گناه زندگی می کنند  و با  جشن و سرور میانه ای ندارند، آواز و موسیقی را  گناه و حرام می دانند . چون می ترسند به گناه  مرتکب شوند . حال آن که اگر گناه نمی کردید خداوند خلقی دیگر می آفرید تا گناه کنند و بیامرزدشان ( به نقل از سیوطی) من می گویم آنقدر مهراس و نمی گویم که برو گناه کن ولی گناه میراث فرزندان آدم است به قول حافظ : جایی که برق عصیان  بر آدم صفی زد / مارا چگونه زیبد دعوی بی گناهی . اصلا وجود آدمی گناهی ست که هیچ گناهی به پای آن نمی رسد . بنده از گناه رو به توبه می آورد خداوند نیز به بخشایش خود می  افزاید . عفو و رحمت خدا را هم نباید فراموش  کر د و باز به گفته ی حافظ : چو پیر سالک عشقت به می حواله کند / بنوش و منتظر رحمت خدا می باش

4- اگرآدمی را شاد ای در دل  می آید دلیل بر آن است که کسی را شاد کرده است و  اگر در دل می گرید معلوم است که اشک کسی را در آورده است . انسان پیشرو کسی است که در کارش نشاط داشته باشد . اکثر روحهای خشن از علاقه مندان گریه و اندوه اند . این که بعضی ها می گویند گریه باعث تلطیف روح می شود حرف بی ربطی ست و کسی که بیشتر می کشد و بیشتر سر می بردقطعا روح خشنی دارد . اما انسان شاد و عاشق و عاقل ، شاد ترین همه ی آفریدگان است . . یک جامعه شاد می تواند روح ملت خود را باهتزاز در آورد و لبان آدمیان را به تبسم بگشاید . مجسمه های بودا را دیده اید ؟ لبخند ملیحی بر لب بوداست . لبخند او لبخند فکورانه ای است . عالمان کیش بودا می گویند : وقتی بودا به روشنی رسید این لبخند بر لب او ظاهر شد . چنانکه می دانید کلمه بودا اصلا به معنی منور ( به روشنایی رسیده ) ست . این نام بودا نیست ، لقب اوست . نام او سیدار تا گوتما بوده است . در جهان یک میلیارد پیرو دارد و خود بودا خداست و ناگفته نماند ارواح خشنی ی چون طالبان  مثل داعشی ها مجسمه ی بودا را در افغانستان تخریب کردند .

5-  به باور من با این عمر کوتاه و با این مردن مدام – باید برای سلامتی تا آخرین حد ممکن شادمانی کنیم اگر چه  در جامعه متاسفانه( نمی بینم نشاط عیش در کس / نه درمان دلی نه درد دینی) نیست ولی  با دیگران لبخند باید زد نه بر دیگران . با یک لبخند هر دری به سوی آدمی گشوده خواهد شد.  نگفته نماند افرادی که طرفدار گریه و اندوه اند – بزرگترین ستم را بر انسان روا می دارند و کسانی که طرفدار شادی و نشاط اند ، مردم را  خندان و شادان نگاه می دارند . می گویند گدایان  بهر روزی طفل شان را کور می خواهند و  حکیمان رنجور و بیمار یعنی اگر مردم تغذیه ی مناسب داشته باشند، هوا سالم و پاکیزه باشد و شرایط بهداشتی دیگر حاصل باشد بسیاری از بیماری ها از میان می رود و مردم از طبیب مستغنی می شوند یعنی این  که بگوییم اگر مردم بهداشت را رعایت کنند طبیبان بیکار می مانند و این درست است و درست مانند علم فقه  مخصوصا مسایل حقوقی اش ، مسایلی ست که عمدتا خود را در منازعات و دعوا نشان می دهد به تعبیر غزالی :" اگر مردم با هم نزاع نکنند فقها بیکار می مانند " این حرف را یک فقیه درجه یک در کتاب احیا ء العلوم خود بیان کرده است که اگر مردم در این زندگی به عدل عمل کنند خصومتها مرتفع خواهد شد و فقیهان و روحانیان بیکار خواهند ماند . بنابر این فقط موسیقیدا نان و مطربان و غزلخوانان مردم را مسرور و شادان می خواهند چرا که برکت عمر را در روشنایی چشم و فرح و شادی دل می بینند  و حتا روانکاوان گفته اند که ، چهره  شادان برای آدمهای مریض و بیمار هم خوب است و اصلا شادی  باعث اختراعات و اکتشافات و ترقی یک کشور می شود زیرا لبخند فکر را قوی و بدن را توانا می سازد. امروزه  تمامی اختراعات و صنایع   و تکنو لوژی و ماهواره و اینتر نت و...محصول کشور های شاد می باشند. ولی در کشورهای نالان و گریان ، شادی  حکم سیمرغ و عنقا را دارد .  ولی من فکر می کنم بیشتر کسانی که مردم را در این دنیای گربه روی و مرده پرست به گریه آورده اند به عذاب جهنم معذب خواهند شد. پیامبر اسلام سخنی صواب و نغز دارد :" دلتنگ مباش، ا شک مریز ، چه دلتنگی و اشک تو را از دنیا و آخرت باز می دارد "

6- شادمانی و لبخند در خانه یا جامعه وقتی وجود دارد که در آن مهر و محبت مسکن داشته باشد. وقتی شادمانی نیست ، مهر و محبت هم نیست. . اخلاق هم نیست . مردی که تبسم کردن نمی تواند نباید استاد اخلاق  بشود و نباید  نصیحت گو باشد – همان بهتر است که  به معالجه ی خود بپردازد ( برو معالجه ی خود کن ای نصیحت گو / شراب و شاهذ شیرین کرا زیانی داد)   چو غنچه گرچه فرو بستگی ست کار جهان / تو همچو باد بهاری گره گشا باش . البته با لبخند و شادی گره از کار فرو بسته ی مردم باز می شود . به شرط آنکه در جامعه گریه هایی از جنس ماتم گرفتگی و عزا داری وجود نداشته باشد و گر نه در میان این همه  حزن و اندوه وآلام و رنج تبسم فلان بهمان تاثیری نخواهد داشت چون مرگ ها بسیارند و گریه ها.

7- یک  نکته ی مهم دیگر این که هیچ وقت خداوند از مردم نخواسته است که عبادتشان را همواره به شکل حزن و اندوه نشان دهند .نگارنده کسی را می شناسد که افراط در عبادت داشت ، مثل سعد مضعون  دائم الصلوه و دائم  الذکر بو عاشق مجالس عزا و  سوگواری بود وقتی که بیمار شد به یکی از پزشکان مراجعه کرد و دکتر پس از معاینه گفت دوای تو فقط خنده و شادی ست.  از این به بعد هر قدر می توانی شاد زندگی کن و کمتر در مراسم سوگواری و عزا شرکت کن و پزشک به مریض گفت هر روز این جمله را دو سه بار تکرار کن : "یک خنده بهتر از هزار ناله است "  روانکاوان و روانشناسان نیز شادی  را برای سلامتی و تندرستی  به مردم توصیه می کنند و این سخن فردوسی بزرگ را از یاد نبریم که گفته بود :

 چو شادی بکاهد بکاهد روان / خرد گردد اندر میان ناتوان

8- بسیاری از شاعران  نشاط و سرور را  سفارش می کنند در این جا مشتی را می آورم و تا نمونه خروار باشد:

ناصر خسرو :

هان بهتر که دایم شاد باشیم / زهر در دو غم آزاد باشیم

خیام :

 می خوردن و شاد بودن آیین  من است / فارغ بودن ز کفر و دین ، دین من است

 گفتم به عروس دهر کابین تو چیست / گفتا دل خرم تو کابین من است

 هلالی جغتایی :

 تا کی دلت از چرخ حزین خواهد بود / با محنت و درد همنشین خواهد بود

 خوش  باش که روز گار پیش از من و تو / تا بوده چنین بوده و چنین خواهد بود

حافظ:

نذر کردم گر از این غم بدر آیم روزی / تادر میکده شادان و غزلخوان بروم

 ولی راجع به حافظ و دیوان فرحناک اش در سطور  آینده این مقوله سخن به میان خواهد آمد .

9- اما بسیاری از فلاسفه و اندیشمندان نیز در باره  شادی داد سخن داده اند از جمله پنداروس شاعر یونان باستان می گفت: شادی را از زندگی کنار مزن ، چون برای انسان شادی از هر چیزی مهم تر است . و اسپی نوزا می گوید : به جای گریه بفهم ! ووینه از طرفداران سرور و شادی بود و می گفت : اندوه مرگ روح است و شادی زندگی آن . سلیمان نبی معتقد است که : دل شادمان و مسرور  خاصیت نوش دارو دارد. می گویند نیچه از گریه و زار زدن متنفر بود و راجع به آثار خود می نویسد : آن کس که خنده نمی داند ، همان به که آثار مرا نخواند . و بودا طعم خنده را چشیده بود و همواره می گفت : از هر چیز و هر کس که موجب گریه ات می شود بپرهیز . عبدالکریم سروش در آیین شهر یاری و دینداری می نویسد : این سبک از عزاداری و این حجم از  از عزاداری را در روزگار ما میراث خوار صفویه ایم . ناگفته نگذارم که یحیی دولت آبادی کتابی دارد با نام لبخند فردوسی  و بالاخره خیلی های دیگر بر این باورند که اول آزادی بعد شادی . چون احساس شادی و شادمانی بی وجود آزادی و آزادگی دست نمی دهد . و با وجود  شادی و آزادی دیگر جایی برای غم نخواهد بود . به قول مولانا: خون ما بر غم حرام و خون غم بر ما حلال / هر غمی کو گرد ما گردید ، شد در خون خویش

10- و اما چند پرسش و پاسخ راجع به شادی: جامعه چه وقت است که مسموم می شود ؟ " و جود یک آدم بی نشاط کافی ست تا کل یک خانه یا جامعه را مسموم ساخته و فضای آن را تیره و تار و حزن آلود سازد " وجدانت چه می گوید؟ می گوید:" روح خشن نمی تواند از شادی تغذیه کند" بزرگترین خطر در جامعه کجاست ؟" در خشونت ورزی و حجم گریه و غلظت اندوه " خشونت ورزان چه کسانی هستند؟" کسانی که آگاهانه یا نا آگاهانه بر شدت عزا داری ، ماتم سرایی غلیظ و اندوه و غم و  افسردگی افراطی انگشت تاکید و تصدیق می گذارند " چه چیز را در دیگران و در جامعه دوست داری ؟" تبسم و جامعه شاد را" چه کس را بد می دانی ؟ " آن کس را که قمه زدن را توصیه میکند و آن کس   که جاهلانه قمه می زند " انسانی ترین کار چیست؟ " روح های خشن ، یا روح های افسرده و غمناک را معالجه کردن " علاوه بر همه اینها ، همانطور که در سطور گذشته بیان شد اشعار حافظ است در باره شادی فراوان است و گفته اند که دیوان حافظ شاد ترین و طربناک ترین دیوان است و اینک ابیاتی می آورم تا نمونه ای باشد از این کتاب فرحناک : حافظا چون غم و شادی جهان در  گذر است / بهتر آنست که من خاطر خود خوش دارم

 و در بیت زیر می گوید : به هست و نیست ، مرنجان ضمیر و خوش باش / که نیستی ست سر انجام هر کمال که هست

 مراد از بود و نبود ، یعنی دل خویش را به رنج  و اندوه و گریه زاری و سوکواری (= سوگ) میفکن ! و در شادمانی زندگی کن ، زیرا سر انجام هر کمالی که هست ، نیستی است . حافظ در این بیت به شیوه شاد خواران نظیر رودکی و خیام سخن گفته است که غم جهان نا پایدار را نخوریم و شادی اکنون را اگر باشد با دریغ گذشته و بیم آینده نیاشوبیم و تباه نگردانیم .

11- البته این سخن حافظ با رباعی زیر از خیام هیچ فرقی نمی کند و رباعی را بار ها از خیام شنیده ایم :

 خیام اگر زباده مستی ، خوش باش / با ماهرخی اگر نشستی ، خوش باش

 چون عاقبت کار جهان نیستی ست / انگار که نیستی ، چو هستی خوش باش

 در بیت زیر در رد سخنان کسانی که می گویند خدا در  دلهای  محزون جای دارد – حافظ معتقد است که خدا در دلهای شاد هست :

 چون غمت را نتوان یافت مگر در دل شاد / ما به امید غمت خاطر شادی طلبیم .

غم در این بیت به معنای اندوه و عزا و ماتم نیست – بلکه به معنای وجود معطوف به معشوق متعالی یعنی خداست . در بیتی دیگر آدمیان را دعوت به شادی و موسیقی طرب آور می کند :

 چو در  دست است رودی خوش بزن مطرب سرودی خوش / که دست افشان غزل خوانیم و پاکوبان سر اندازیم

نا گفته نماند که حافظ رود نواز بوده و بم و زیر  موسیقی را می شناخته ( معاشری خوش و رودی  به ساز می خواهم / که درد خویش بگویم به ناله ی بم و زیر ) که البته مولوی رباب می زد و رودکی  چنگ و بر بط. و  مولانا گاه چنان شاد می شد که می گفت : .. فرح بن الفرح بن الفرح بن الفرحم ... یا : گرچه از روز ازل خرم و شادان زادم / عشق آموخت مرا شکل دگر خندیدن

 باری زین قصه  بگذریم که سخن دراز می شود و این مقوله را با سیاه چشمان رودکی کد خدای شاعران به پایان می برم :

 شادزی با سیاه چشمان شاد / که جهان نیست جز فسانه و باد

 

تحریر – 2 آبان 93  وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

                                                                                          یاد بعضی نفرات روشنم می دارد /

                                                                                          قوتم می بخشد / ره می اندازد /

                                                                                    ...نام بعضی نفرات رزق روحم شده است

                                                                               وقت هر دلتنگی / جر اتم می بخشد

                                                                                                      نیما یوشیج

 

                        آواز خوانان دریا

                    زندگی نامه چهل و سه نفر شاعر ، نقاش ، موسیقی دان

                            ، قصه نویس و هنر مند تئاتر (آبکنار و توابع )

 

                                                             به کوشش : فرامرز شکوری

                                                    ناشر : رشت ، فرهنگ ایلیا ، 112 صفحه

                                                           به بهای 6000 تومان

 

شناسایی چهره های علمی ، هنری و فرهنگی هر جامعه ای ، از روستا تا شهر ، بر عهده ی نویسندگان است . نا گفته پیداست که آشنا ساختن مردم به زندگانی و آثار بزرگان ، علاوه بر آن که بر سطح فکر و فرهنگ عمومی می افزاید ، خود عامل تشویق و محرکی است برای پرورش نوابغ .

در این اثر کوشیده ام تا   بسیاری از شخصیت های ادبی و هنری روستایی از شاعر و قصه نویس و فیلم ساز گرفته تا بازیگر و موسیقیدان و نقاش و خطاط و خواننده  را فرا روی خوانندگان بگشایم . شرح حال مختصری از هر نفر و نقد کوتاهی از اثر منتخب نیز ارائه شده است ، گرچه کوتاه است ، اما می تواند راهنمایی برای معرفی فکر صاحب اثر با شد . آثار انتخابی ، گرچه ذوق و سلیقه ی تدوین کننده در گزینش آن ها بی تاثیر نبوده است ، اما نویسنده یا شاعر در آن چه می آفریند باز تابی از چند و چون روان و  ضمیر خویش دارد. دریغ که چندین تن از نویسندگان و هنرمندان چون  اباذر غلامی خمیران ، مریم یوسفی آبکنار ،  بهزاد موسایی خمیران و حسن گلدوست آبکنار و... به جاودانگی پیوسته اند یادشان از خاطرم دور مباد .

 پیشا پیش از خوانند گان دانش دوست و فهیم که به آثار فرهیختگان روستایی عشق می ورزند ، بابت کاستی های این مجموعه پوزش می خواهم . چنانچه نکته ای را در جهت اصلاح این اثر دریافتید ، از تذکر آن دریغ نورزید که قطعا در چاپ های بعدی اصلاح خواهد شد . از تمامی افرادی که آثار شان در این کتاب استفاده شده است ، سپاسگزارم که این اجازه را به من دادند . آنان که در دسترس نبودند نیز این گستا خی و جسارت را بر من خواهند بخشید که از همت بلند آنان دور نیست .

مطلب دیگری که لازم است  اظهار نمایم این است که احتمالا اسامی دیگری از نویسندگان و شاعرا ن و... که نگارنده ی این سطور از آن ها بی اطلاع است ، به امید  این که شرایطی فراهم آید تا در جلد دوم از آثار این بزرگواران استفاده  گردد .

جا دارد از مدیریت محترم و دانشور نشر ایلیا جناب دکتر هادی موحد میرزا نژاد سپاسگزاری کنم که اگر بذل همت و قبول زحمت  ایشان نبود ، چنین اثری در دستان گرم و صمیمی شما قرار نمی گرفت . و همچنین امید است که این سطور جهت انعکاس چند روزی مورد قبول مدیریت محترم سایت وزین آبکنار ما جناب آقای  رضا طاهری  نازنین قرار گیرد و شایسته بازتاب در آن سایت ارجمند باشد

 

 

                                                           .از عنایت شما سپاسگزارم – فرامرز شکوری فروردین 94

 

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                    گونه ای از دیگر گون شدن کلاغ های سی صد ساله

 

 

 دلواپسی های تان بیهوده است

در زیر این رواق آبی

راه می روید  و از  همه گریزانید

شما یان

آب زیر کاه

 باد سیاه

فکر می کنید

زمین ملک خصوصی ی کلمات

خنجرو زهر است که همه چیز

به فراوانی داشته باشند

آب 

 خاک

آفتاب

 خواهش می کنم

 چند قدمی کنار بروید

بروید بروید پی کاری دیگر

اصلن بروید گم شوید

برگهای پاییزی را باد می برد

 و  خیلی ها با حوصله می پوسند

چه غم انگیز است

 که کلاغ یک عمر تمام باغ را

از سوراخ کوچک یک دانه

گردوی شکسته بنگرد

 با این همه

 حتم دارم که با این

نگرانی های  عبث و بیهوده ی تان چیزی عوض نمی شود

 فقط روسیاهی به زغال  ماندگار است

اما نگرانی ی چندین گنجشک این است که

 دو باره چهار نعل بتازید

 آنجا کنار ساحل

آنجا کنار زورق

مثل " غمبل "و قره غاز ها

جایی از  دریا را زل می زنید

مثل چشمهای جغد

آنسو تر

یا  این سو تر

فرقی نمی کند

خط پرواز کبوتران را دنبال می کنید

اما حس می کنم دارید

به انتهای  خط می رسید

 چرا که

شقایق ها و سپیدار ها

  هماهنگ

با افراها و

اقاقی ها بر می خیزند و

می خوانند سرودی را

ترانه ای را   

تاآنکه  در حضور جنگل

 در میان  باغ

و حتی در راه سبز شوند و

به روشنا آ یند .

 

تحریر-فروردین 94 وب آبکنار کادوس –فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

حربه ی تکفیر ، تفسیق و تهمت زنی

 

 1-درطول تاریخ بعضی از محدثان ، فقیهان ، عرفا ، فلاسفه ، نویسندگان و سیاستمداران   سعی می کردند با انواع تهمت و افترا مخالفان خود را از صحنه خارج کنند و یا به طور کلی از میان بردارند . مثلا فقیهی از فکر فلان فیلسوف ، خوشش نمی آمد فورا متوسل به تکفیر و تفسیق می شد یا فیلسوفی فلان  روحانی را قشری و خشک اندیش قلمداد می نمود  و یا حسنک وزیر را مثلا بر دار باید کرد چون قرمطی  ست   چیزی شبیه دگر اندیش ( قرمطی پیروان فرقه ای از اسماعیلیه که در اواخر قرن چهارم مبارزه شدیدی برای ریشه کن کردن آنان آغاز شد )

2- سید احمد کسروی( نویسنده و مورخ)از شاعران قدیم جز فردوسی که مقام اورا در اکثر موارد می ستاید هیچکس در نظر او ارجی و مقامی ندارد . خیام و سعدی و حافظ و دیگران را یکسره  نفی  می کند و به بد اندیشی و بد آموزی  متهم می دارد . حافظ را با لحنی تند و زننده  استفاده می کند و او را  به قول زرین کوب " حافظ رو سیاه " می خواند و بعد ها خود کسروی به اتهام بی دینی و کتاب سوزی توسط فداییان اسلام ترور می شود .  علی ابو الحسن ( منذر) نویسنده کتاب شهید مطهری افشاگر توطئه ، سید جمال واعظ اصفهانی ( پدر محمد علی جمالزاده ) را ملحد دانسته وحکم به ارتداد ایشان داده و شریعتی را منحرف و غربزده و شیخ هادی نجم آبادی مشروطه خواه را نیز تکفیر می کند . در کتاب  مذکور در مورد نویسنده ای به نام شیخ هادی تهرانی می بینیم که حاج میرزا حبیب   الله رشتی او را تکفیر می کند . و همچنین ، دو نفر از علمای مشروطه خواه با نام های خراسانی و مازندرانی ، شیخ فضل الله نوری ( ضد مشروطه) را تفسیق کردند و تصرف او را در امور حرام دانستند .

3- سعیدی سیرجانی ، ناصر خسرو را" زاهد سختگیر محتسب مزاج" می خواند . ولتر  در مبارزه با کلیسا نتیجه می گیرد که " نخستین روحانی نخستین حقه بازی بود که با نخستین ابله ملاقات کرد " و بعد ماتریالیست ها با افکار او مخالف شدند و گفتند :" ولتر مرد خشکه مقدسی ست ، زیرا به خدا ایمان دارد " آدمی حتی از  خداوند هم ایراد  می گیرد که  مثلا چرا مار و عقرب و پشه و شیطان را آفریده است  و حافظ شیرازی،   حضرت آدم را گناهکار و عاصی می داند و می گوید :

جایی که برق عصیان بر آدم صفی زد / ما را چگونه زیبد دعوی بی گناهی . یا: نه من از پرده ی تقوا به در افتادم و بس/ پدرم نیز بهشت ابد از دست بهشت . یعنی بهشت را رها کرد. و بهشت دوم به معنای رها کردن است.

 

4-عربها به غیر عرب عجم یا گنگ می گفتند یعنی زبان عربی نمی دانند . بنی امیه و بنی عباس ، ایرانیان را موالی یا بندگان آزاد شده می نامیدند . منتسکیو عربهارا بیگو  یا بز چران خطاب می کند که هنوز این کلمه تا به امروز بر سر زبان ارو پاییان مانده است . ایرا نیان نیز قبل از اسلام به کلیه ملت هایی که ایرانی نبودند لفظ انیران اطلاق می شد. یعنی – اجنبی، بیگانه و غیر ایرانی . یا یو نانیان به تمام ملت ها غیر یونانی بربر یا وحشی می گفتند و خود را از آنها برتر می دانستند . که البته این فکر خود برتربینی و خون پرستی و اصالت نژاد در این جا لازم نیست که آن شایسته یک مقاله ای جدا گانه است .

5- اهل سنت  ( سنیان ) روحانیون شیعی و کلا شیعیان را رافضی و کافر کیش ودل های آنان را پراز غش و کین دانسته اند و شیعه نیز در آثار خود ( تفسیر قمی و اصول کافی و بحارالانوار و... )  نظایر این گونه اتهام و دشنام هارا بر سنیان و ابوبکر و عمر و عثمان و عایشه و... روا می د انسته اند ، مثل : کافر و ملحد و مشرک و ... محمد بن عبدا لوهاب ( وهابی ها ) تشییع جنازه ، سوگواری برای اموات و استمداد از ارواح پیغمبران و ائمه و غیره را عملی خرافی و حرام می شمارند و می گویند آنان در دنیا و آخرت کوچک ترین تاثیری در احوال مردم ندارند .( سایت وصال حق وابسته به سنیان این مساله را تبلیغ می کند )

6-  روشنفکران می گویند بعضی ها در اعتقادات خشکه مقدس هستند . متحجرند ، ارزشهای سنتی دارند و مایلند عقاید خشکه مقد سشان را به دیگران تحمیل کنند- اگر احساس کند کسی مثل او فکر نمی کند یا رفتار نمی کند . بیگانه ، غربزده  و سکولار خطاب می کنند . ناگفته نماند که روشنفکر جماعت هم  اگر احساس کند کسی مثل او فکر نمی کند  تمایل به فرا فکنی  داردو فورا  به مخالفان خود انگ و برچسب می زند مانند :    فا لانژ ، فناتیک ، مرتجع و متعصب و...

7- عین القضاه همدانی  عارف و متفکر بسیار بزرگ به ظواهر دین بی اعتنایی می کند و به اتهام بد دینی و گستاخی اندیشه  سوزانده شد. عین القضاه ، حسین بن منصور حلاج را دوست می داشته و حلاج هم جرمش آن بود که اسرار هوید می کرد و دم از انا الحق می زد ( اناالحق  یعنی من نیستم  و همه اوست ، جز خدا را هستی  نیست و این  مساله ساده را علما نفهمیدند و روحانیون فتوا نویس  حلاج  را کشتند ویا مشتاق علیشاه صوفی که قرآن را همراه با نواختن تار می  خواند ، و یک سیم به سه تار افزوده که به نام اوست. متاسفانه وی را رو حانیون زمانش تکفیر کردند و مردم را بر انگیختند تا او را با سنگ و چماق کشتند ) خیام خطر سهم گین تری را از جانب متحجران عصر متوجه خود می دید  و اورا  نیزبه کفر و زندقه نسبت دادند و در عقیده دینی او طعن و تهمت زدند. فردوسی را به جرم خرد ورزی و اندیشیدن اجازه ندادند که در قبرستان مسلمانان دفن شود . ناگفته نماند که بعضی از روحانیان و فقیهان آرام ننشستند و آشکارا بر روش مولوی که حافظان قرآن را به شعر خوانی و طرب  و سماع و رقص می خواند انکار می کردند و آنرا بدعت و کفر صریح می شمردند و پیغام های درشت برای مولانا می فرستادند و مولانا هم می فرمود : ما زقرآن مغز را بر داشتیم / پوست را بر پشت خران بگذاشتیم . حتی در همین حوزه ها ( در قم ) کتاب مثنوی را با انبر دستی بلند می کردند- چون مولوی سنی  ست و کتاب مثنوی نجس است . همین طور ملا علی کنی طاهره یا قره العین که زنی بود صاحبقلم و شاعر  را تکفیر کرد . به منزل رفت و حکمی نوشت که ارتداد و امتناعش را از توبه محقق و باید به نام قر آن به قتل برسد ( بعدا درباغشاه به قتل رسید ). حال آنکه دو گوبینو و ادوارد براون طاهره را زنی شجاع و قهرمان می دانسته اند و ژول بو آو می گوید : طاهره به منزله ژاندارک(= ژاندراک) فرانسوی و پیشوای آزادی و حریت نسوان شرق است . گفتنی ست که فرخنده دختر افغانی نیز در کابل   به اتهام قرآن سوزی سوزانده شد .  چند روز بعد از مرگش (سیزده فروردین 94) گروه  تحقیق و تفحص اعلام کردند که فرخنده مسلمان و متدین بوده  و هیچ نسخه ای از قرآن را نسوزانده است .

8- ملاصدرا فیلسوف و بانی حرکت جوهری که جمعی از فقیهان و روحانیان اورا کافر می دانستند و ملا صدرا یا صدر الدین شیرازی  هم ساکت نمی نشست و آنهارا ظاهری و قشری و بی خبر از علم وحکمت قلمداد می نمود . محی الدین عربی اسپانیایی ، عارف بزرگ قرن ششم و هفتم هجری چون گفته بود که:" فرعون با ایمان و یکتاپرستی مرد" . توسط شیخ احمد احسایی تکفیر شد و اورا به جای محی الدین ، ممیت الدین ( میرانده  و نابود کننده ی دین ) خواند و ملا محسن فیض کاشانی از پیشوایان حکمت و الهیات و عرفان  را هم فاسق و اورا به جای محسن ، مسی (= بدکردار) نام داد . به هر حال کسی که محی الدین عربی یا ابن عربی را خوب بداند ( مثل فیض و صدرا ) که البته فقیهان  و روحانیان او را کافر خواهند داشت .

9- بزرگترین فیلسوف ایران ( ابن سینا )  را هم کانون شر دانسته اند ، چنانکه شیخ بهایی معتقد است که اشارات بوعلی راهی ننموده و بشاراتش دلی را شاد نکرده است .  جامی شاعر می گوید : نور دل از سینه سینا مجوی / روشنی از دیده بینا  بجوی .و ظهیر الدین بیهقی ابن سینا را به شرب خمر و فسق متهم کرده است که البته جز بیهقی ، غزالی هم ، در کتاب  منقذ  من الضلال (= رهایی از گمراهی ) خود اتهام   میگساری و انکار معاد را بر بو علی روا داشته ا ست . بدین ترتیب بوعلی فیلسوف مشایی و  شارح آثار ارسطو در ایران را جماعتی ملحد ، گروهی کافر و بر خی دیگر زندیق خوانده اند و گویا بو علی در جواب این گروه گفته اند :

  کفر چو منی گزاف  و آسان نبود / محکمتر از ایمان من ، ایمان نبود 

 در دهر چو  من یکی، آن هم کافر / پس در همه دهر ، یک مسلمان نبود

10- شهاب الدین سهروردی یا شیخ اشراق نیز از این سرنوشت شوم  تهمت زنی دور نمانده و بطوری عرصه را بر او تنگ گرفته اند که از زندگی بیزار گشته و در مقدمه حکمه ا لاشراق خود آرزوی سکوت کرده است و سر انجام فقیهان و رو حانیون سوریه ( حلب ) او را تکفیر کردند و قتلش را واجب دانستند . نه فقط سهروردی صدها نفر فیلسوف و عارف و پیروان آراء خردمندان یونانی و هندی مانند ابوالعلای معری ، صالح بن عبدالقدوس ، ابن ابی العو جا ، ابن مقفع ، ابن راوندی و زکریای رازی و.. به ضعف عقیده  و زندقه متهم شده اند و محمد تقی دانش پژوه  در کتاب احوال و آثار عین القضاه می نویسد :".چون متکلمان ظاهری  از آزاد اندیشان به ستوه آمده و نتوانستند به آنها پاسخ گویند با دستگاه فرمانروایی همدست و هما هنگ شدند و اندک اندک آنهارا از میان بر داشتند "

11- سید احمد فردید به عبدالکریم سروش گفته بود که فلانی یعنی سروش طرفدار شاپور بختیار است و فراماسون و حتی یک بار هم گفته بود که سروش دین ندارد . در ضمن خود عبدالکریم سروش هم فردید را به بی دینی متهم می کند و می گوید : فردید و استادش هایدگر دوران متافزیک ( دینی و غیر دینی ) را پایان یافته می دانستند و بسط نهایی وواپسین اندیشه شان ،  ظهور انصار حزب الله در ایران بود . به شعار های ولایت خواهانه فردید  پس از انقلابش نگاه نکنید . اینها همه از سر سیاسی کاری و قدرت دوستی بود . عنصر خشونت در زبان و در ذهن و در فلسفه و در عمل او نقش محوری داشت ... ( رجوع کنید به سیاست- نامه ص 196 )

12- رسول جعفریان ، فریدون آدمیت را سکولار می داند و معتقد است که آدمیت می کوشید تا از همه ی این روشنفکران یک ملحد بسازد . احسان عبده تبریزی هم در بخارای ( 65 ) جعفریان را یک متعصب مذهبی و سطحی نگر و احساساتی می داند .در" ارزش احساسات" نیما یوشیج، مقلدان شعر سنتی را به " مردار خوار های  پیر "،" حیوانات نشخوار کننده " تشبیه می نماید و  کسی هم از میان آنها نیمارا " پیر مرد دیوانه " خطاب می کند . جلال آل احمد که خود متهم است (به توده ای  و مساله  کتاب غربزدگی ) ، داریوش همایون را در کتاب" خدمت و خیانت روشنفکران" نظری از او نقل کرده است " فاشیست مشرب " می نامد . سخن آخر !  از شهروند  درجه یک و درجه دو و خودی و غیر خود ی و همچنین از  درگیری لفظی هوشنگ گلشیری و بها الدین خرمشاهی در ترجمه قرآن می گذرم- اما وقتی به کسی از سر مذمت می گویند لیبرال، باید آن را اینطور فهمید غیر فاشیست ، که فی الواقع مدح است نه ذم . آنجا که می گویند فلانی تشویش اذهان می کند باید آن را این طور فهمید : یعنی تخدیر اذهان نمی کند که باز هم مدح است نه ذم .

 

تحریر –فروردین 94 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

                                فریاد ققنوس در آتش                     

                                                           دمی رو به گهواره ی مردگان

                                                                                 هرات حوصله کن...(سید علی صالحی)

 

 از فرخنده می گویم از یک زن آزاد و مبارز  کابلی

 از خوش آواز ترین پرنده ی جنگل   و                                                           

                                                                                                     

 زیباترین پریماهی ی دریا

 این  زن مثل همان ژاندارک یا ژاندراک که

 اورا نیز در آتش سوزاندند

 فرخنده یکه سوار و بیدار و هوشیار و

روشنفکر تر از آن بود که اندیشه اش را

 با تسلیم خاموش کند

 باری

از فرخنده گی و خجسته گی ی فرخنده خو می گویم

 از شجاع ترین  خانم دنیا

از رقص دستهایش در آتش

 و از پژواک آوازش در کوه

فرخنده یا میمنت

نام شیر زنی ست که فریب رونق بازار ریا را نخورد

و طلسم فساد را شکست و

 با جهل و خرافات دشمن بود

آن قدر بکوشید و بخروشید که

عاقبت با عشق تن سپرد

 فرخنده

ملحد نبود

 اما از شیخ و  قاضی و  فتوا نویس بدش می آمد

 از تعویذ و طلسم و سحر و جادو متنفر بود

از دعای" بلا گردان "ملای نادان افغان 

هم شاید ، بدش می آمد

 اما افسوس که

در شهر  کابل

پاسبانی که بر لب قفل خموشی می زد

 سکوت را

میان " همراهان سست عناصر " خود قسمت می کرد

و  دختر در حضور ماموران پلیس و

" انبوه کرکسان تماشا ،

با شحنه های مامور ، مامور های معذور"

سوزانده شد.                                                                                                                                                                                                                                                                 

 

 با این همه

 این نازنین و ناز وراز و

 این خیل ستاره و آواز

در تاریخ ملت ها

از محاکمه ی طاهره یا قره العین بگیر

تا همین فرخنده  ی امروز

در شعله های آتش

ققنوس یا سیاووش

فرقی نمی کند

یک لحظه مرگ را ستودند .

 

تحریر –فروردین 94 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

            قناری از تنهایی خود  به تنهایی جمع می گریزد

 

 

 تقصیر تو نیست

 وقتی  پای اروتیک و

انار کال نصرت به میان می آید

 عشق میدان را خالی می کند و

"اروس" بازیچه ی موج می شود

 شاعر هم که تنها می شود

از خودش حرف می زند

ازخودش حرف در می آورد

 شاعر معرف خصال خود است و

سجایای شعر هایش

 هنوز رنگین کمان ها و سروها

با عاشقانه های جنجالی ی شان

دور هم جمع می شوند

تا تنها نباشند

اصلن احساس تنهایی احساس پوچی ست و

حس می کنم سکوت شهر و

آرامش دریا 

توفانی را به ما علامت می دهند .

 این همه  پرنده    درقفس

گاهی چلچله ها هم از تنهایی می هراسند

 قناری از تنهایی خود به تنهایی جمع می گریزد

ودرنا می رقصد می خواند تا نترسد

وتوکا در میان درختهای افرا

قهقهه سر می دهد تا سر خودش را گرم کند

و گفته اند که انسان از دیدن خود در آینه هراس دارد

 اما

 هر شروعی، دوست داشتنی ست

آنکه دوستت دارد

دوستش  داشته باش

یعنی-

 هم فراسوی تن اش را هم چشمان درخشان و  

 پیشانی ی بلندش را

همین طور

 لبهای سرخ و پاهای ظریف و 

ساق های کشیده اش را

اما بعد

 این رقص رعنا

این تانگوی  تک نفره

فرقی نمی کند

دونفره باشد

یا...

این بوسه

این خونابه ی گیلاس

و این سرخابی ترین و ضرب الاجل ترین

غزل عاشقانه  را نیز به تدریج

  می دهیم از دست

مرگ همیشه همسایه ی عشق است

در روزگار ما

 زمانه

 زمانه ی سرد است و

روابط

سرد تر و منجمد تر

که هر  بار

خنجری زنگار بسته از قفا

به تن نازک زندگی ات

      فرو  می رود .

 

تحریر- فروردین 94 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

          نامه های بی پاسخ

 

 آی با کلاه

مثل آزولا

دشمن نیلو فر های آبی 

دشمن آب و زورق

  دشمن آفتاب و ماهی

 پ مثل پیچک سیاه باغ

مثل پرنده یی که پر می کشد از آشیان

ب مثل باد سرد

مثل بیداد  تموچین

 مثل بابا نان داد

بابا

 با نامه های بی پاسخ

در گرگ و میش   صبح

در کنار پیاده رو جان داد

بابا جان داد

بابا

عین " بینوایان  ویکتور هوگو"

در جایی از زمین

چون نان نداشت

دلیلی هم برای زنده ماندن نداشت .

 

تحریر – فروردین 94 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                  سرودی می خوانمت هنوز

 

 قلب من به خاطر آمدن ات

هنوز می تپد

 صدای من در کوچه

 به خاطر تو می پیچد

 نگاه من به در است

در کوچه

 تو از راه برسی

 من هم می توانم

 

 انتظار تورا داشته باشم

تنها خوبی ی من

 این است که

 هنوز دوستت دارم

به تمام شعر ها نیاز دارم

 به تمام کتاب ها

 تا به تو فکر کنم

چه خوب است

 دلی باشد

و در آن فقط و فقط

 تو باشی !

 

تحریر – اسفتد 93 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

                                  افسانه یعنی وداع با واقعیت و کنار آمدن با خرافات

 

  می گویند اسطوره ها و افسانه ها زاییده ی نیروی تخیل است که در طول زمان ذهن ملت ها را به خود مشغول می کند . آمدن به دنیا اصلا فایده ای نداشت . دنیا آمدنی که هیچ به زحمت آمدنش نمی ارزید . مادرم راست می گفت برای یک عمر کوتاه این آمدن چه فایده ای داشت ! تازه این همه ا فسانه و سخنان پریشان و  غیر واقعی هم بسازیم ! به قول یکی از دانشمندان " انسان یک جانور خرافات پرست است " چقدر خوب است که با این عمر کوتاه از واقعیت ها بگوییم و حرف نو. باری فسانه گشت و کهن شد حدیث اسکندر / سخن نو آر که نو را حلاوتیست دگر. من راقم این سطور  به سراغ قصه ها و افسانه هایی که به ما آموخته اند، رفته ام . در زیر به پاره ای از آنها اشاره می کنم :

1-افسانه ای که خیال ستایشگران از حافظ درست کرد ، وی را در شمار قهرمانان در آورد قهرمانان عرفان و حکمت .

 

  ، افسانه شاخ نبات ، افسانه نانوا ، ا فسانه سفر دریا ، افسانه تکفیر ، افسانه پسر قاضی ، افسانه پیر گلرنگ،   برای تفسیر پاره ای اشعار مبهم و مرموز وی بوجود آمد و زندگی او را در تیرگی ابهام فرو برد . ذوق افسانه ساز عامه از این شاعر پیر که حافظ قر آن بود و مثل همه حافظان شهر گه گاه فال و استخاره را نا چار مثل یک  دریچه غیبی بر روی نو میدان و درماند گان می گشود – بعداز مرگ ، لسان الغیب ساخت و دیوان او خود وسیله ای شد برای گرفتن فال ( کوی رندان ، زرین کوب ، ص 174 )

2- ارتباط جزیره خضرا با امام زمان افسانه است وواقعیت ندارد . گره خوردگی مثلث بر مودا  در اقیانوس اطلس و جزیره خضرا در مدیترانه و ارتباط آندو با امام زمان افسانه ای بیش نیست. گفتنی ست که صندوق جهانی طبیعت در پژوهشی در سال2013

فهرست ده منطقه خطر ناک برای کشتیرانی اعلام کرد اما  نام مثلث برمودا ( مثلث شیطان ) در آن ها نبود . بنابراین جزیره خضرا و مساله امام زمان ساخته ی نویسندگان نا آگاه مذهبی ست و وقایع مثلث بر مودا  هم ساخته ی رسانه های غربی و افسانه سازان است .

3- جامی در  نفحات الانس ( ص 468) نقل می کند : شمس به مدرسه ی مولانا وارد می شود و می بیند که مو لا نا توی حیاط ، کنار حوض ، نشسته است و پهلوی دستش یک دسته کتاب روی هم تلنبار شده .  شمس (  شمس تبریزی یا محمد ابن ملک داد تبریزی ) از مولا نا می پرسد " اینها  چیست ؟" مولا نا می گوید :" تو به اینها چه کار داری ؟ اینها قیل و قا ل است" شمس کتاب ها را هل می دهد توی آب . مولانا فریاد می زند :" این چه کاری بود که کردی  ؟" شمس که می بیند مو لانا خیلی ناراحت شده ، کتاب ها را یکی یکی از توی آب  می کشد بیرون . هیچکدام عیبی نکرده و  حتی تر نشد ه "  این افسانه را در چندین کتاب نوشته اند  .

4- در داستان مرگ مولا نا مانند زندگی او عناصری جادویی و اساطیری راه پیدا کرده است . افلاکی می نویسد :" در خانه مولانا گربه ای بود ، بعداز رحلت حضرتش هفت شبانروزی آن گربه آب و طعام نخورد و بمرد . خدمت فرزند مولانا ملکه خاتون او را در کفن پیچید و در جوار قبر مولانا دفن کرده، جهت یاران حلوایی ساختند . ( مناقب العارفین ص 580)

5- در قونیه ( تر کیه ) کسانی مدعی اند که محل دفن شمس تبریزی در یکی از مساجد آن شهر است ، یا چاهی را نشان می دهند و می گویند که جسد وی را در آن انداخته اند . ولی اینها افسانه ای بیش نیست ، هیچکس نمی داند چه بر سرش آمد .

6- در اساطیر یونانی آمده است که مادر  آشیل پهلوان افسانه ای جنگهای تروا الهه تتیس بود. این الهه برای این که فرزندش رویین تن باشد قوزک پای وی را گرفته در چشمه آبی که برای آب تنی خدایان بود فرو برد . آشیل بر اثر فرو رفتن در آن آب رویین تن شد، فقط آن نقطه از پایش که انگشت  مادرش بر آن بود( پاندون پا یا پاشنه ی آشیل ) و آب بدان نرسیده بود از رویین شدن بی بهره ماند . سر انجام نیز از همان نقطه تیر خورد . شبیه این افسانه در باره یکی از  پهلوانان داستانی آلمانی گفته شده و آن چنین است که وی داخل چشمه آبی شد تا خود را شستشو کند . اثر آب چشمه این بود که هر کس در آن فرو می رفت حربه بر بدنش کار گر نمی افتاد . اتفاق را برگ درختی بر روی دوش پهلوان افتاده و مانع رسیدن آب بدان محل شد . دشمنان از همانجا وی را مجروح کردند و از پای در آوردند . این دو افسانه مذکور اخیر داستان اسفندیار پهلوان رویین تن ایرانی را   بخاطر می آورد . و باز در اساطیر یونان به نام گلوکس فرزند سیزیف بر می خوریم که از چشمه ی سحر آمیز آب حیات نوشید و زندگی جاوید یافت و برای اثبات جاودان بودن ، خود را به دریا افکند تا جز خدایان دریایی بحساب آید . تازه خود سیزیف به روایت  کامو، محکوم به عذاب غلتاندن ابدی ی صخره از زیر به سوی بالاست . که این گونه  ظلمات و آب حیات و آب حیوان و آب خضر در عرفان اسلامی نیز  از همین افسانه هاست که واقعیت ندارند . البته گیلگمش قهرمان و رب النوع افسانه ای بابل ( عراق ) به راهنمایی یکی از دوستانش" اوت نا  پیش تیم "و همسرش در صدد بر آمد که بدین گیاه دست یابند ولی به محض اینکه بدان دسترسی یافت ، اژدهایی بزرگ آن را از کف وی در ربود .  پوشیده نماند که از این گونه افسانه ها فراوان اند که جای بیان آن در این جا  نیست .

7- در باره حسین منصور حلاج نوشته اند که  حلاج  با چهار صد صوفی روی به بیابان نهاد . چون روزی چند بر آمد چیز نیافتند . حلاج را گفتند ، ما را رطب می باید . برخاست و گفت : مرا بیفشانید . بیفشاندند . رطب ( خرما ) از وی می بارید تا سیر بخوردند . و بعد گفتند ما را انجیر می باید . دست در هوا کرد و طبقی انجیر تازه پیش ایشان نهاد و یکبار حلوا  خواستند .... ( تذکره الاولیا عطار- ذکر حلاج )

8-چاه مسجد جمکران (واقع در 6 کیلومتری شهر قم در نزدیکی روستای جمکران ) موضوعیت و قداست ندارد و چاه امام زمان نیست و به هیچ وجه توسط ایشان یا به دستور ایشان حفر نشده است بلکه یک چاه معمولی ست ... ( گروه تحقیقات معارف اسلامی پایگاه اطلاع رسانی آیت الله  مکارم شیرازی )

9- حضرت عباس  پس از این که بازو ها از تنش افتاد ، در رو ی زین به رو افتاد ، با رکاب و یا پای خود پانصد نفر را کشت و اسب امام حسین علیه السلام چهل نفر را با دندان و لگد به جهنم فرستاد یا مثلا حضرت قاسم یکی را گرفته به هوا انداخت ، آن قدر رفت که از دیده پنهان شد . ( خاطرات شیخ ابراهیم زنجانی به اهتمام غلامحسین میرزا صالح ، ص 65)

10- در کتاب محرق القلوب ملا محمد مهدی نراقی نوشته شده است که یکی از اصحابی که در روز عاشورا از زیر زمین جوشید هاشم مر قال بود . در حالی که نیزه هجده ذرعی (1.4 سانتی متر )  هم دستش بود ، آخر  یک کسی هم گفته بود سنان ابن انس که بنا بقول بعضی ها سر امام حسین را برید ، یک نیزه ای داشت که شصت ذرع بود . گفتند نیزه شسصت ذرعی که نمی شود گفت : خدا برایش از بهشت فرستاده بود ( به نقل از تحریفات عاشورا ، استاد مطهری ، ص 20 ) گفتنی ست که مرحوم مطهری از کتابهای روضه الشهداء ملا حسین کاشفی و اسرار الشهاده ملا آقا دربندی و محرق القلوب نراقی صدها افسانه و خرافات  نقل می کند که من از بیان آن خود داری می کنم  - ( بنگرید به کتاب حماسه حسینی و یا جزوه تحریفات عاشورا از آقای مطهری .)

11- ژو کوفسکی خاور شناس روس معتقد بود که خیام هم تناسخی بوده است . یک روز که عمر خیام در مدرسه بود با گروهی از شاگردان قدم می زد ، خری را دید که بر در مدرسه ایستاده ووارد مدرسه نمی شود. چون خیام اورا دید ، نزدیک آمد و تبسم کرد و در گوش او این رباعی را خواند :

 ای رفته و باز آمده بل هم گشته ( بل هم یعنی-  ا شاره به  یک آیه است که از حیوان هم پست تر ) / نامت زمیان نامها گم گشته / ناخن همه جمع آمده و دم گشته / ریشت زعقب در آمده دم گشته

 چون خر این رباعی را شنید وارد مدرسه شد ، شاگردان از حکیم پرسیدند که سبب این کار چه بود ؟ خیام گفت : روحی که در تن این خر است ، روح استادی بوده که مدرس این مدرسه بود ، و از این رو نمی خواست داخل شود ، ولیکن چون دانست که دوستانش او را شناختند وارد شد ( تاریخ فلاسفه ایرانی ،  حلبی ، ص 331 )

12- بعضی دعوی کرده اند که مجنون قیس عامری برادر رضاعی ( هم شیری ) حسن بن علی  ( ع) بوده است و او مجنون  را با لیلی وصلت داد ، بدینطریق  که  پدر مجنون( سید عامری ) را قانع کرد که مصلحت مجنون در گرفتن لیلی است ، پس پدر مجنون به دستور حسن بن علی (ع) لیلی را به همسری مجنون در آورد ، اما مجنون رمیده خو بود و به همین جهت او را به طلاق گفتن لیلی وا داشتند . ( هفت اورنگ جامی به تصحیح مدرس گیلانی ، ص 32 )  این هم افسانه ای  است که واقعیت ندارد   .

13- و عده ای را نیز عقیده بر این است که بی بی  حوریه ( زیارتگاهی واقع شده در غازیان انزلی ) دختر امام موسی کاظم (ع ) و خواهر امام رضا ( ع ) می باشد و حتی نام " معصومه " را بر ایشان ، بمیان آورده اند و شاید همین موضوع باعث گردیده که بی بی حوریه یا خانم حوریه را از نسل امام موسی کاظم  بدانند . در حالیکه حدود 12 قرن فاصله زمانی را نمی توان قبول نمود که بی بی حوریه خواهر بلا فصل امام رضا (ع ) باشد . (بی بی سیده ای بود که صد سال پیش در غازیان بندر انزلی زندگی می کرده )( تاریخ جامع بندر انزلی ،  عزیز طویلی ،جلد اول ، ص 563)

14- افسانه سازان در باره عطار نیشابوری گفته اند که روزی عطار در دکان دارو فروشی خود مشغول به معامله بود که درویشی به آنجا رسید و چند بار با گفتن جمله چیزی برای خدا بدهید از عطار کمک خواست  ولی او به درویش چیزی نداد . درویش به او گفت : ای خواجه تو چگونه می خواهی از دنیا بروی ؟ عطار گفت : همانگونه که تو از دنیا  می روی . درویش گفت : تو مانند من می توانی بمیری ؟ عطار گفت : بله ، درویش کاسه چوبی خود را زیر سر نهاد و با گفتن کلمه الله از دنیا رفت .

15-  اما برای ا بو نصر فارابی نوشته اند که در دربار سیف الدوله حمدان در دمشق – خنیاگران و آواز خوانان با انواع آلات موسیقی حاضر آمدند و فارابی بر نواختن آنها عیب می گرفت و بعد سیف الدوله گفت : در این صنعت هم چیزی می دانی ؟ ابو نصر گفت: آری دانم نیکو دانم . آنگاه از میان خویش کیسه یی بیرون کرد و باز کرد و از آن چوبهایی بدر آورد و آنها را ترکیب کرد و بنواخت . همه ی حاضران بگریستند ، فارابی بار دیگر آنرا گشود و تر کیب آنرا تغییر داد و بگونه یی دیگر بنواخت . این بار همه ی مجلسیان بخواب رفتند فارابی آنها را خوابیده گذاشت و بیرون آمد . ( تاریخ فلاسفه  ایرانی ، همان ، ص 1.3)

16- قدمت سه هزار سال افسانه ی کشتن سیاوش کاملا روشن است که در اوستا ( کتاب زردشت ) منعکس شده و عامه مردم طی قرون متمادی آن را سینه به سینه منتقل کرده به زمان فردوسی رسانیده اند ، در قرون وسطی نیز رواج داشته و مورد توجه مردم آسیایی میانه و دیگر نواحی بوده است ( تاریخ اجتماعی ایران ، راوندی ، جلد ششم ، ص 7.6 )

17- حکایت گربه ی عابد افسانه است . چنانکه منقول است عماد فقیه کرمانی گربه ای داشته که اورا در هنگام اداء نماز و انجام رکوع و سجود تعلیم داده بود که  بوی اقتدا و تقلید نماید ، این عمل گربه را ، شاه شجاع بر کشف و کرامت فقیه حمل می کرد ، ولی حافظ آن را حیله گری و مکاری می دانست و در آن باب این بیت را گفت :(غزل 219) ای کبک خوشخرام که خوش می روی  بناز/ غره مشو که گربه عابد نماز کرد

 اما استاد همایی در کتاب مقام حافظ ( ص 32 ) این مطلب و ماجرای گربه عابد را افسانه و مجعول  معرفی  می کند و اساس این افسانه را غفلت از یک نکته ادبی می داند که گربه عابد یا گربه زاهد را ترکیب اضافی گرفته اند . یعنی گربه متعلق به شخصی زاهد یا عابد . و حال آنکه ترکیب وصفی است یعنی زاهد و عابد صفت حالت خود گربه است نه صفت صاحب گربه تا دنبال آن صاحب گربه بگردند که عماد فقیه بیچاره بود یا شیخ زین الدین کلاه یا شخص دیگر .18- افسانه حتی نام ها را هم در بر گرفته است . هنوز پهلوانان به نام پوریای ولی سوگند یاد می کنند و در زور خانه ها هنگام اجرای کارهای شاق " یا پوریای ولی " را ورد زبان دارند . احوال این " پیر پهلوان " بیشتر در ظلمت افسانه ها و خرافات فرو رفته است و...افسانه حتی نام وی را در بر گرفته  از آنکه نام اصلی وی بنا بر مشهور محمود بوده است – پهلوان محمود خوارزمی اما چرا پوریا خوانده شده است ؟ روشن نیست ... ( دکتر زرین کوب ، جستجو در تصوف ، ص 352 )

19- از سیمرغ، مرغ  افسانه ای و موهوم که بگذریم – ققنوس  نیز مرغی  ست افسانه ای بغایت خوش رنگ و خوش آواز. گویند منقار او 360 سوراخ دارد و در کوه بلندی مقابل باد نشیند و صداهای عجیب و غریب از منقار او بر آید و بسبب آن مرغان بسیار جمع آیند . از آنها چندی را گرفته طعمه خود سازد . گویند هزارسال عمر کند و چون هزار سال بگذرد و عمرش بآخر  آید ، هیزم  بسیار جمع سازد و بر بالای آن نشیند و سرودن آغاز کند و مست گردد و بال بر هم زند چنانکه آتش از بال او بجهد و در هیزم بسوزد و از خاکسترش بیضه ای  پدید آید و او را جفت نباشد و گویند موسیقی را بشر از آواز او در یافته . نیما یوشیج شعری دارد با نام ققنوس و می گوید : ققنوس ، مرغ خوشخوان ، آوازه ی جهان / آواره مانده از وزش بادهای سرد / بر شاخ خیزران  / بنشسته است فرد / بر گرد او به هر سر شاخی پرندگان ..../ آنگه زرنج های درونش مست / خود را به روی هیبت آتش می افکند / باد شدید می دمد و سو خته ست مرغ / خاکستر تنش را اندو خته ست مرغ /  پس جوجه هاش از دل خاکسترش به در .

20- این افسانه که محمود غزنوی با فردوسی قراری داد که به جای هر بیت یک دینار به او عطا کند و سر انجام یک درهم بیش نداد ، با ملا حظه ی تاریخ آغاز شاهنامه و آغاز سلطنت محمود شاید افسانه یی بیش ننماید لیکن بعید نیست که سازنده داستان بطور ضمنی خواسته است با جعل این افسانه یکی از علل سستی و پستی پاره  یی ابیات موجود در شاهنامه را بیان کند . (  زرین کوب ، نقد ادبی ، جلد اول ، ص 43 )

تحریر –فروردین 94 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

        رو یا حقیقت دارد

 

 من می خواهم گنجشک های روی زمین را

 به وقت بر چیدن دانه بی محابا ببینم

و برگ هارا بی هراس

 من می خواهم نیش زنبوران عسل را

                     فراموش کنم

 می خواهم شقایق ها

در حول و حوش قناریان برقصند و

توکاها روی شانه های افرا قهقهه سر دهند

 من آرامش دریا را

بر موج های عاصی ترجیح می دهم

 رویا حقیقت دارد

 چیز های اردی بهشتی را

 بسیار دوست می دارم

 اینک

آرزوی من است که 

 سرخی ی گلوی هیچ پرنده یی را ندرند

 به هنگا می که آواز می دهند

 در صبح و شام و کاکلی ها

 به هنگامی که رهایی را

 بر ما و من و تو  تقدیم می کنند .

 

فروردین 94وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

              پروانه   ها خشک می شوند

                         --------------

 انبوهی از این خاطره های

 شیرین و تلخ را

بیاد دارم که یکی یکی

 دارند می روند و

            می میرند و

فرصتی باقی نیست

 در تاریکی 

  ماه

جاده را به عابران تعارف می کند

ساعت از سینه ی دیوار می افتد

 باد ورقی از تقویم را

  با خود می برد

 نگاهم دنبال کیست؟

 اینک دوباره نگاه کن !

 پشت در ایستاده است و هی زنگ می زند

 باید یقین کنید کسی در خانه نیست

 حتی آخرین عکس هم گرفته نشده

آخر خاطره ی  تو و من

خاطره ی تمامی آدمیان است

در این روستا و

 آن سوی شهر

 حافظه ام اگر یاری کند

پروانه های آب کنار را

شماره می کنم که دارند از روستا دور می شوند

 و بعد دیگر پروانه ها خشک می شوند

 در اولین کوچه

دنیا آنها را از یاد می برد

و حتم نداریم که

از افعی ست یا کژدم پیر که

 روح یک یکمان را

در جاده نیش زده اند و

یا از طبیبان نیاز مند که درست

 تمییز و تشخیص نداده بوده اند .

 

تحریر – اسفند 93 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

     هنوز به تمنای تو زنده ام  

-------------------------

 

 من باید یک روزی

                 تورا فراموش کنم

 من عمری چهره ی تورا

          به یاد داشتم

 در همه ی این سال ها

 من همیشه به یاد تو بودم

    چهار فصل را

 به یاد خاطرات تو

 به پایان بردم

و کلاغ که اکنون  

 روی  چنار پیر نشسته است و

 در آن بالا

مرا قار قار می زند

 که چرا من

هنوز

 به تمنای تو زنده ام !

 

تحریر  اسفند 93 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

 

                 چند نکته پیرامون آقا دار (= درخت مقدس )

 

                                                                " نزدیک به نیمه شب سبز قبایی از ناحیه جنگل نزدیک

                                                                              و از لای همان درخت کنس به هوا برخاست

                                                                    که عبای ملا رجبعلی بست سری را به دوش داشت "

                                                                                (  نیما یوشیج ، مرقد آقا ص 26 )

 

 نکته اول : آقا = آغا ، بزرگ و  سرور. عنوانی که برای احترام باول یا  به آخر اسم می افزایند ، آقا محمد ، محمد آقا . دار در زبان گیلکی یعنی – درخت . مثلا" دار کله "به معنای درختزار . جایی که در ختان فراوان داشته باشد . یا:" دار گوزگا" ( غورباغه = قورباغه درختی ) همان شعر معروف نیما یوشیج تحت عنوان:" دار وگ" . قاصد روزان ابری ،داروگ! کی می رسد باران؟. که "  وگ "به زبان مازندرانی  قورباغه  و دار نیز  به معنای درخت است. اما کلمه آقا یک واژه ی ترکی مغولی ست که بسبب استیلای مغولان بر ایران ( از قرن هفتم به بعد ) تعدادی از لغات مغولی وارد فارسی و گیلکی شده از آن جمله آقا ، چریک ، تو مان و... با این همه ، آقا دار یا درخت مقدس – درختی که روی مزار مقدس روییده باشد . مردم عوام و خرافی معتقدند که زیر آقادار امامزاده یی مدفون است و آن را برای نشانه و علامت بر روی مزارش کاشته اند . از امامزاده ها که یا شخصیت  های خیالی هستند ، یا به هر حال در زمان زندگی خود نقش موثری در  زندگی سیاسی – اجتماعی مردم ایران نداشته اند ، مخصوصا استان گیلان که یک استان امامزاده خیز است که  بگذاریم و بگذریم – چون بحث پیرامون امامزاده ها از حوصله این مقاله بیرون است . اما راجع به   آقادر یا درخت مقدس باید عرض کنم که کسی در گذشته چنین درختی را قطع نمی کرد و آنرا  گرامی می داشت و گاهی بر پای درخت شمع روشن می کرد  یا  پارچه هایی و یا نخ هایی سبز به نشانه تقدس بر آن  می بست . اما امروزه مردم آگاه " درخت پرستی" را خرافه پرستی می دانند. خرافات به قول ولتر فرانسوی  مانند افعی به دور مذهب پیچیده است ، ما باید سر این افعی را بکوبیم بی آنکه صد مه ای به مذهب برسانیم .                                                                                    

نکته دوم : در تاریخ هر مذهب و در سنن و روایات مردمی سراسر جهان ، و در بینش های ما بعد الطبیعی و عرفانی کهن ، و نیز در شمایل نگاریها و در هنر عوام ، درختان مقدس و آیین ها و رمز های نباتی ، مشاهده می کنیم . در درخت پرستی حتی نوع و جنس و قدمت درختان هم  مطرح بوده اند . مثلا نخل – خرما بن در بین النهرین ، در خت بلوط یا مازو در میان اسکاندیناویان و هندیان هم ظهور خداوند را در انجیر هندی می دیدند ، در ایران  - گیلان درختان  کهنسال  سغو دار (= درخت آزاد ) شاید پاکی و قداست بیشتری داشته اند. البته گاهی نیز درخت کنس (= کنوس = فتر یا درخت ازگیل ) نمایشگر همه ی خصایل درخت مقدس کهنسال می شود .

 در توصیف درخت گفته اند که ریشه هایش در بالاست و شاخهایش در زیر ، پاک و مطهر است ، چون پاک  و مقدس است   نامیراست .  در سطور پیش بیان شد که  در گذشته  کسی  به خود اجازه نمی داد که درخت نذری یا آقادار را ببرد و تکه تکه کند و بدین گونه تیشه  به ریشه درخت زدن یعنی- برابر با بیرون بردن انسان از آسمان و دور شدن از ثمرات اعمال . چرا که  عده ای معتقد بودند که درخت واقعیتی مافوق بشر را متجلی می سازد وواقعیتی که به شکلی خاص بر بشر ظاهر می شود . ناگفته نماند که در پرستشگاههای کهن سامیان ( یهود و مسیحیت و...) در کنار یا زیر درخت، مذبح یا قربانگاه واقع بوده اند که محل تقدیم نذورات نزد کنعانیان و عبریان و یهودیان بود .  بعد ها همین قربانگاهها در مناطق ایران   به صورت آقادار در آمد .

 نکته سوم : اینها همان مذهب  توتم پرستی و نیز مذاهب بدوی مثل  فتیش پرستی – پرستش اشیا ء خاصی که آنها را دارای ارواح خاص ، صاحب نیروی مرموز و قدرت سحر و جادویی می دانند و آنیمیسم – پرستش ارواح بیشماری که  سراسر جهان را پر کرده و در همه اشیا ء و پدیده های طبیعت جا دارند . مثلا یک تکه نبات را با کشیدن به جایی متبرک ، متبرکش می کنند . یا کسی که پیشانیش بیک ضریح مقدس رسیده یا دستش به دست متبرکی خورده آن پیشانی و دست برای عده ای نادان و جاهل تقدس پیدا می کند و گاهی به همان پیشانی قسم می خورند . حالا فرقی نمی کند پیشانی نا صاف و دکمه دار  باشدیا پیشانی صاف که البته برشت می گفت : پیشانی صاف ، نشان بی حسی ست  و فقط پیشانی بلند و فراخ پیشانی های واقعی اند. در هر حال ، مهر ، نبات متبرک ، و شله و حلوا ، آجیل مشکل گشا ، آش نذری ، طلسم و درخت مقدس ( = درخت  نذری = درخت مراد ) و خاک تربت و...در همه ی این ها" مانا "یا یک قوه مر موزی است که شفا یابی توسط آن صورت می گیرد . یعنی در این بت ها و توتم ها : چوب و درخت و سنگ و کوه و طوطی و کانگورو و گاو و عقاب  و انگشتریها و حمایل ها و ضریح ها و... نیرویی ماورایی و رو حانی پنهان است که صاحب آنرا یعنی عوام الناس فلک زده و بی عقل را به حاجات خود تواند رسانید . گفتنی ست که تعویذ بمعنای دعا ها و آیاتی است که برای رفع بلا و چشم زخم یا بدست آوردن مقصود و مرادی بر بازو می بندند  یا بر گردن   حتی بر شاخ گاو می آویزند . هنوز پیرزنان از آن استفاده می کنند و فقط پیر زن ها هستند که بیش از همه در حوالی درخت مقدس  رفت و آمد دارند و  آنان، حوایج خود را از درخت ها می طلبند. اخیرا یک ملای بی سواد در افغانستان دعای بلاگردان را به مردم عوام مخصوصا پیر زنان می فروخت  و" فرخنده "  زن شجاع  ، کار ملا را یک جور عوام فریبی می داند و بعد فرخنده توسط ایادی  ملا در حضور پلیس افغان  سوزانده می شود .

نکته چهارم : آقادار یا درخت مقدس به حکم قدرتش و آنچه که متجلی می سازد(  و  بر تر از درخت است) به قول میر چاه الیاده موضوعی مذهبی می شود . و لذا نمی توان از کیش درخت پرستی و عبادت درخت به معنای حقیقی یاد کرد چون هر گز در ختی فقط به خاطر خود درخت پرستیده نشده ، بلکه همواره به خاطر آنچه وساطت درخت مکشوف می شده و برای معنایی که درخت متضمن آن بوده ، و بر آن دلالت می کرده ، مسجود و معبود بوده است . در کتاب رساله در ادیان میر چا الیاده با ترجمه جلال ستاری در بر رسی درخت مقدس (= آقادار ) می خوانیم :" خود درخت  پرستیده نمی شود ، بلکه در  ورای درخت ، همواره ذات و جوهری رو حانی نهفته است ."  اگر چه خود الیاده هر گونه دعوتی به استعلا را رد  می کند . اما   در آثار متفکرانی چون هاید گر و هانری کربن نوعی دعوت به استعلا و ایمان متافیزیکی وجود دارد .  پوشیده نماند که الیاده در کتاب  رساله در تاریخ ادیان " کیشهای پرستش نباتات" – مساله درخت مقدس و درخت کیهان و درخت باژ گون و  همچنین " شجره طوبی " و... تحقیق و بر رسی کرده است  و من از بیان آن  خود داری می کنم                                                                                              .

نکته پنجم : علی اسفندیاری که بعد ها  نام خود را به نیما  یو شیج ( پدر شعر نو ) تبدیل کرد ، 21 آبان 1276 شمسی در دهکده یوش واقع در نور مازندران به دنیا آمد – نیما  کتابی دارد به نام  " قصه مرقد آقا " که در سال 1309 که در لاهیجان ساکن بود نوشته است .  مضمون قصه ریشه در اعتقادات کهن مردمی دارد که به قول نیما در  اوایل قرن هشتم حوالی ، نقطه ای (= نو کلایه ) از لاهیجان قدیم سکنی داشتند . ستار پسر استاد  حیدر نیزه ساز دیلمانی – ماهی فروش بود یعنی ماهی های کوچک ( کولی ) را از روستای نو کلایه به شهر می برد . فصل از گیل بود . چشمش به چند دانه از گیل رسیده افتاد . از آن درخت یک شاخه بسیار صاف یافت. گیلک ها از شاخه درخت از گیل عصا درست می کنند ( و به ارباب ها می فروشند ) ستار قطعه ای نخ به آن شاخه بست . زنبیل ( چان ) ماهی خود را بر داشت به راه افتاد تا پس از سالی باز گردد و آن را برای فروختن قطع می کند اما هنگامی که باز می گردد شمعی خاموش در پای در خت دید . اهالی نو کلایه آن را روی سنگی دود زده نصب کرده بودند.  آن درخت را دخیل در حاجات خود  قرار دادند . بعد ها ستار آن شاخه را با یک ضربت از جای بر داشت به زمین گذاشت ( مثل اینکه تمام دین و برکت اهالی را آن کافر دیوانه به زمین گذارده باشد ). ستار را ملای ده ( ملا رجبعلی بست سری ) تکفیر کرد و مردم را بر انگیخت تا اورا کشتند . مردم ساده اندیش بار ها این سخن را  در سر منبر از ملای ده شنیده بودند :" وای بر شما ای مردم ! کرامت های آن بزرگوار (آقادار ) را به این زودی فراموش کردید ؟ پس چه طور و با چه رو به آخرت رو خواهید کرد ؟ آیا از آتش دوزخ که تا هزار هزار سال زبانه می کشد نمی ترسید ؟" در مرگ ستار  نخست عصای ملا رجبعلی  برای تشویق و تشجیع جمعیت محکم به گیجگاه ستار نواخته شد  دیگر آن جوانمرد نتوانست قامت خود را راست کند و مثل اول ، گفت و شنید خود را مداومت دهد . با این همه ، ستار کشته می شود – مقتول را نزدیک بر همان درخت از گیل دفن کردند . کدخدا علی به کمک اسماعیل رفیق ستار که به بی دینی مشهور بودند . چماق کنس ( کنوس = ازگیل ) را از محلی که مخفی کرده بودند بالای سر مد فون به زمین نصب کردند و به این عنوان مدفون ستار محل زیارت دوست و دشمن واقع شد .

نکته ششم :  میر احمد فخری نژاد متخلص به " شیون فومنی " شاعر و ترانه سرای گیلانی به سال 1325 خورشیدی در شهر فومن چشم به هستی گشود . شیون به فارسی و گیلکی در دوقالب کلاسیک و نو شعر می سراید. این شاعر فرهیخته ی گیلانی با استفاده از کتاب " قصه ی مرقد آقا "  به خلق شعر گیلکی "آقادار " می پردازد . به نظر می رسد که کتاب نیما بر  شیون تاثیر زیادی گذاشته است .  در این شعر " کاس آقا " نقش ستار پسر استاد حیدر نیزه ساز دیلمانی را بازی می کند و سر انجام  کاس آقا نیز مانند ستار  قربانی جهل و خرافات می شود . اینک   پاره هایی از شعر   " کاس آقا " را با هم می خوانیم :... کاس آقا وازده از دهکده بو / دهکده پاک اونه ره غمکده بو /ایتا صبح بقچه به خو تک بزه  پس / پا  پرو سه به خو موشتک بزه پس.../ هتو که ذوقه مره شوند بو را /  جاده خاکی نم نم زیی پا / بیده خورا سر ایتا دره تنگ / ای دانه سبز کونس دار قشنگ/ خو مره بسیار بو گفته کاس آقا / جه ادار ، شا ، چا کودان صد تا عصا.../ جه خو جا ، یک هود شادی دپرست / سورخه تیکه مره او داره دوست / خو دیله امرا بو گوفته که ادار/ ایسه حتما ایتا نذری آق دار /

 هر کسی ور که بینیشته بزه گب / هر تا منبر که بینشته بزه گب / مردومه صاف و صادقه ، خاما  کوده / گبه امرا اوشانه راما کوده ... بدین ترتیب درخت نشان کرده ی کاس آقا (= ستار ) به درخت مقدس یا  آقادار بدل می شود .  کاس آقا تصمیم می گیرد مانند ستار درخت را ببرد ولی دوست دارد که در حین بریدن کسی او را نبیند . نیما می نویسد :" ستار اصلاح شاخ و برگ چماقش را هنوز تمام نکرده بود که عده ای هیزم شکن و دو نفر زن از اهل خانه های مجاور و تقریبا هشت نه نفر " نو کلایه ای " روی جاده اجتماع کردند . یکی دو نفر از مرد ها هراسان بودند . زن ها  دست زن سوزن ساز را گرفته از او می پرسیدند " چه شده است "؟ و او همین طور فریاد می زد و ستار را در کنار جنگل نشان داده می گفت " آقا را از پای انداخته است ! به آقا زخم زده  است " ... در این اثنا ملا رجبعلی " بست سر " ی در انتهای جاده نمودار شد . ..."( مرقد آقا ص 30و32)  شیون فومنی هم این واقعه را چنان ساده و عامیانه برایت زمزمه می کند که پنداری نشسته است و قصه ی مرقد آقا می گوید:

 از قضا ملا جه او را دوارست / کاس آقایه بدید از جا دپرست / داد بزه هی مگه دیوانه ای تو / جه خودا غافل و بیگانه ای تو / تا هسه نذری درخته ، کی وابه / ندینی خون جه اونی شاخه فی به ...  و بعد همین طور سیل خروشان مردم به تحریک و تشویق  ملای ده به سوی  کاس آقا جاری می شود و کاس آقا در مقابل فوج غیور مومنین دوامی نکرد و کشته شد .  به  همین سبب قتل ستار یا کاس آقا را در شعر  گیلکی شیون مشا هده می کنیم  : ... راه دکفتید همگی تا آقادار / کاس آقا یه بیدینید مشغول کار / تا خودا خواستی فو خو فتید زن و مرد / کاس آقا جانا فو کوفتید زن و مرد / اونی هر ذره هزار تیکه کودید / خو شانه غیظه اونی سر فو کودید

 همان طور که  پیش تر بیان شد- چماق  ازگیل را از محلی که مخفی کرده بودند – آوردند بالای سر قبر ستار به زمین نصب کردند و به این عنوان قبر ستار محل زیارت واقع شد . اما سالیان دراز می گذرد و این قصه ناشنیده می ماند   حتی  کسی نمی دانست که  زیر آقادار، ستار مقتول مدفون است. شاید شیون فومنی به این معنا اشارت دارد که می گوید :

 هیچ کس ا نقله ننستید تا هسا / که آقا دار جا دفنه کاس آقا / کاس آقایی که ایته سیزده  به در / مث سینزه بو شو از دنیا به در / کاس آقایی که اونی دس بمانس / بی عصا خاکانه جیر تا بتانس .

 

تحریر-24اسفند 92 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

 

  آب و نان

 

 همان گونه که گفته بودم

 نان بسیار گرسنه بود 

آب بسیار تشنه

 نان 

مثل همیشه به بازار می رفت

 نو مید و شرمسار

 به خانه باز می آمد

آب نیز در صبح و شام

 خیره به  در بود و 

نگران  آمدن نان

 یکبار

 برای گرفتن حق شان

  مثل موج های عاصی

بسیار کف آورده بودند به لب

یکبارهم

هر دوتا شان به د نبال آسمان بودند

 و آسمان اما

 آن دو نفر را به فراموشی سپرده بود

 آنها بی توش و بی توشه

 آنقدر ماندند

 در  پناه خاک

تا نان با دهان خاموش و دست خالی

 در گوشه ی غروب کپک زد

و آب نیز توی تاریکی

آب شد در زمین .

 

 تحریر 16  اسفند 93 وب آبکنار کادوس فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

هر چی به دیگ دبه به چمچو آشکاره به

( کشف الاسرار کلاچ و کشکرک )

 کلاچ : چی خبر کشکرک ؟ از کایا بامایی ؟ از کی خبر باوردی؟

 کشکرک : هر چی بو ! راست یا دروغ بوگفتیم ! از لوله کله بیگیر تا هف دغنانه جنگلان ،  موردمانه ره خبر باوردیم ! اوسالان که یادش به خیر ! وختی خوجو دار ه سر نیشتیم ، دوم تاب دییم  و آواز خوادییم ! مشته زلخو خالا  - نیشته کورسر گفته :  خوش خبر ! خوش خبر ! از مه فرامرز چی خبر ؟ اما الان آدمان آگاه بباستانو – هرچی خوانیم ! هر چی گوییم ! هیکس باور نو کنه ! لاپ بباستاییم ، چوپان دروغگو ! تو چی کلاچ ، تازگیان از امان چیزایی بشتاوستایی ؟

کلاچ : اهه ! شمره شوم و نکبت داننو !  عین کورو قو قوانه مانستن ، شوما پیغام شوم دارین !

کشکرک:  تو راست گویی !  کار کاره ابتهاج بو- تاتایی ( سایه ) گویم ، مشته رفعته پسر ! گولچین گیلانی خالا پسر ! هون بو که اولین بار امان خوش خبرانه – شوم بدانست.  اون با خو شعر ، جنگله ره مرثیه بخواد – امه رازه آشکاره کود – هر چی به دیگ دبه به چمچو آشکاره به ( هر چه که در دیگ پنهان باشد ،  موقعی که کفگیر زدی و بالا آوردی آشکار می شود ) هسه بیا کوچی ذره انه شعره باهم بخوانیم :" ای جنگل ای داد / از آشیانت بوی خون می آورد باد / بر بال سرخ کشکرک پیغام شومی ست / آن جا چه آمد بر سر آن سرو آزاد ." خوب کلاچ تو چی ؟ تو  در چی حالی ؟ شوما که اولین قبر کن بین ! شوما" ها بیله" قبرا بکدین ! الانم دوزدی کنین ! خبر چینین ! آنتنانه سر نیشینین  خانانه دید زنین –  بازین شین گزارش دهین ! شوما آسمانه روزیگاره سیاه بو کو دایین ! دروغ گویم !  اشان که دروغ نیین !

 درستو که  امان کشکرکان دروغ گوییم ! اما شوما کلاچانم خیلی پرونده دارین خیلی سوء سابقه دارین ! هسه تو بگو !

کلاچ : نانم خودا امه بخته چره سیاه بوکوده !  پلت دار  خوره کفه دکفه کلاچانه گردن ! اون سر دونیا ماخایی( باد کنک ماهی ) ترکه دکفه مه گردن ! شاعرانم کرا امه روزیگارا سیاه کنن! ایتا شاعر صفاری نامی ، تمام کلاچانه ،خیر چین صابون خور گوشواره دوزد دانه ! فلاح گیلانی دوست داره کلاچ ببو ! سپانلو هه پیلی شاعر بو گفته :  کلاغ می گوید حساب تان را خواهد رسید . پس اویتا  چی بو گفته بو ؟ اون بو گفته بو : خود کلاغ باید حساب   پس بدهد ! خولاصو کشکرک ! امان کلا چان،  بمانستاییم چی بوکنیم ! نه راه  پیش داریم نه راه پس ! تو چی گویی  کشکرک چی با کودان ؟

کشکرک : من بوگفتام که ته وضع خیلی خرابو ! کله ای که تو داری ، وابیشی گاب سرا ! بزن بوشون !

کلاچ : کایا ؟

کشکرک : قبرستان ! من چانم  ! شوما کلاچان ،  سیفید قاران و سیاه اکراسانه مانستن  ای کله بجارم سالیم ننیین !

کلاچ : اخر ته شی دوم درازو کون به هوا جرم ایتا یو – اونم دروغگویی ! اما مه جرم ایتا دوتا نیو ! مثلا هر جایی از دونیا اگر دوزدی ببو که اسو دکفه مه گردن ! فوری شاعر گویه : کلاغ از اهالی همین حوالی ست . پارسال مانقلی سکته بوکود بمرد – دکفت مه گردن – بوگفتان : کلاغ بوی مرگ می دهد . دو سال پیش ، معصوم دایی باغه اغو ز داران ، اغوز ناورد ا بن – بینویشتان:   کلاغ گردو از آن  درخت  بدزدید و  خاک کرد. هسه توجه بو کن :

 

 روی درخت گردوی گس / آن کلاغ پیر / صد سال لانه کرد و هزاران هزار بار / گردو از آن درخت بدزدید و خاک کرد / هر بار روی آن خاک / منقار خویش را به کثافات آن پاک کرد/ یک بار هم ندید / آن بلبل جوان غزلخوان باغ را / یا دید و حس نکرد . اما الان  کشکرک – شمه گبانه ده هیکس باور نو کنه : نه حاج لی مار / نه سفرالی خواخور / نه جافر قلی بابا / مه پرونده یم که خیلی خیلی سنگینو – اونقدر سیا یو که نشه آب مرا سیفیده کودان! نانم مه تکلیف چی با بو ؟  تو چی فکر کنی ؟

کشکرک : تره بخشنو ره !!

  کلاچ : راست گویی ؟

کشکرک : جان ...حمدالی  عمه  ،

 صغری ابجی !

 

تحریر 14 اسفند 93 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

           بیهوده نی شکایت نمی کند

 

 اندوه ما

و من و تو 

چه فرا وان اند سو گواران

در شب بی مهتاب شکوفه های گیلاس

 مرگ ها بسیارند

 در کنار رود بی باز گشت

 سخن از وقار درد و درد مندی ی شعر بود

 که در دره ای نا شناخته

 گوزنی در غیبت جفتش ماغ می کشید

 جاده و درد رفتن

قطار و درد ابدیت

در هر کس

و در هر چیز اندوهی ست

 در آواز تلخ بد بده ها

در ناله های مرغ سحر

 من هم گریسته ام

 بیهوده نی شکایت نمی کند

بیهوده آسمان نمی بارد

رو سری مشکی ی انار همسایه هم

 که هی همیشه بی خود نمی گرید

 شمال می بارد

 باد می غرد

 کوه ها هر روز و هر شب

 درد ها شان را هی جا به جا می کنند

 و موج های عاصی هم بد جوری

 کف آورده اند به لب

 پروانه خود سوزی می کند

 شمع پا بر جا تا پایان می سوزد

 رویا به دست های خسته ی پدر نگاه می کند

 رویا سر انجام به رویا ها یش پناه می برد

 این جا  آن جا 

 هر جا درد است

 به هر جای آدمی اگر دست بگذاری درد می کند

 اما خوشا به حال سنگ های سخت سیاه و سنگ پا و سنگ سفید

که از درد ها دورند

 چیزی هر گز خواب این خفتگان خفته را به هم نمی زند

نه کلنگی

نه تیغه ای

 نه مته ای

 

تحریر – 14 اسفند 93 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

                                                   پیامبران بی پیرو

                            ( هوشنگ ایرانی، ید  الله رویایی ، بیژن الهی و م.موید )

میرداماد فیلسوف و شاعر سال 1025در اصفهان بسر می برده است .  زبان ارکائیک ( زبان سنتی و قدیمی ) در شعر و فلسفه داشت . از سخنان او مردم چیزی نمی فهمیدند  ، نه عوام و نه خواص . مثلا یک روز می گفت من عقول عشره را بخواب دیدم . یا : تجهیل من ای  عزیز آسان نبود بی از شبهات و... کتاب هم که می نوشت یا" القبسات" بود، یا" حادث دهری" " نبراس الضیاء "... از این رو داستانی ساخته اند و این داستان  در کتاب ها چندین بار در رابطه با نیما تکرار شده است و من هم در نوشته هایم تکرار کرده ام که وقتی میر داماد در گذشت . نکیرین ( نکیر و منکر = ملک قبر ) در شب نخستین گور بدیدار او آمدند تا از او پرسش هایی در باره اعتقاد او به خدا و پیامبر و رستاخیز و دیگر چیز ها بپرسند . وی چنان پاسخ های پیچیده و گنگ داد که هیچ یک از آندو فرشته سر در نیا آوردند . نا چار به پیشگاه خداوند بر گشتند و شکایت کردند که ما از سخنان این بنده تو چیزی نفهمیدیم . خدا در پاسخ گفت :" راست می گویید ، چون او در دوره حیات خود نیز سخنانی بهم  بافت که من هم نفهمیدم " نیما یوشیج این قصه را  به نظم در آورده است :

 میر داماد ، شنیدستم من / که چو بگزید بن خاک وطن / بر سرش آمد و از وی پرسید / ملک قبر که :" من ربک من " /

 میر بگشاد دو چشم بینا / آمد از رو فضیلت به سخن : اسطقسی ست – بدو داد جواب-/ اسطقسات دگر  زو متقن /

 حیرت افزودش از این حرف ، ملک / برد این واقعه پیش ذوالمن / که :" زبان دگر این بنده ی تو / می دهد پاسخ ما در مد فن. " / آفریننده بخندید و بگفت :  " تو به این بنده ی من حرف نزن / او در آن عالم هم ، زنده که بود / حرف ها زد که نفهمیدم من !" غرض از  بیان این داستان و شعر نیما که البته زبان نیما هم در این شعر زبان آرگو ( زبان کوچه و باز ار ) نیست در هر حال ، مقصود تعقید یا پیچیدگی های لفظی و معنایی در شعر بعضی شاعران است که خواننده را از متن می رماند. تعقید ممکن است  معنوی باشد یعنی ناشی از کار برد واژه های غریب و تصویر سازی های دور از ذهن . یا تعقید  لفظی ست یعنی جا به جا کردن نا بجای ارکان و اجزای جمله ، و نیز استفاده نا درست از واژه ها پدید می آید . بنابر این بعضی ها معتقدند که شعر باید پیچیده باشد .   برای اینها عنصر مخاطب اصلا اهمیت ندارد. همین که طرف توجه آوانگارد ها قرار دارد کافی ست . خوب است که از معادل فارسی اش  به جای آوانگارد از پیشرو یا پیشگام استفاده کنیم. البته این گروه، منقدین شعر شان را نیز متهم به نفهمیدن می کنند . باید بگویم که شعر های نا متعارف یا بازی با کلمات اغلب به آب های گل آلود می مانند به قول نیچه ، به عمد گل آلوده اند تا ژرف جلوه کنند . در یکی از انجمن ها ی شعر خوانی، شاعری چشم معشوق را به یاجوج و ماجوج و ذوالقر نین تشبیه کرده بود. از ایشان پرسیدم ، یاجوج و ماجوج  مو جود افسانه ای کوتاه قد ، طایفه ای از مغول ، یا نام دو قبیله  داستانی که گفته اند در پشت کوههای قفقاز مسکن داشته اند و کلمه ذو القرنین را که در قر آن ذکر شده بعضی لقب اسکندر مقدونی دانسته اند که درست نیست  و بعضی دیگر معتقدند که مراد از آن کوروش پادشاه هخامنشی بوده  حالا  اینها چه ربطی به دوچشم معشوق دارد ؟! گفت : می خواستم یک کمی با واژه ها  بازی کنم  گفتم: بازی نیست بلکه خود فریبی و تخریب ادبیات است شعر باید فایده ای داشته باشد شعر باید با تباهی های جهان مبارزه کند ، شعر که بازی با کلمات نیست  و گر نه   پرت و پلا  می شود، اصلا شعری که مخاطب  نداشته باشد ، یعنی شاعر نمی خواهد آثارش را منتشر کند – حال آن که شاعر از یک سو  تصمیم گرفته که مجموعه شعرش را به چاپ برساند و از سوی دیگر دنبال پیرو و خواننده می گردد . بنابراین   نباید آنقدر نا متعارف و نامعمول و آرکائیسم باشد که هیچکس نفهمد ، یا  بعضی ها  از نفهمیدن آن شادمان شوند. نظامی قرن ها پیش اعلام کرده است : " شعری که عامه دریابند و نخبگان بپسندند " اکنون  با توجه به توضیحات یاد شده، به شعر های نامتعارف شاعران زیر می رسیم :

 

  1-هوشنگ ایرانی زاده 13.4 در همدان – گذشته شهریور 1352 در فرانسه . شاعر ، مترجم  ، نقاش ، پدر شعر سور رئال فارسی و شعر نو عرفانی ایران بود . دکترای ریاضی داشت و مجموعه شعر  " جیغ بنفش " او معروف خاص و عام گردیده بود.  چهل و هشت سال بیشتر  زندگی نکرد . او پیوسته از اجتماع روی می پوشید و همیشه تنها و مجرد زندگی می کرد تا سی سالگی بیشتر شعر نگفت و مخالف نیما بود و می گفت : اگر چه نیما شعر فارسی را  از بنیاد دگرگون کرد و لی خود به مرور به کهنگی وواپس ماندگی دچار شده است . شعر کبود را معروفترین اثر هوشنگ می دانند که باهم آن را می خوانیم :

 هیما هورای / گیل ویگولی / نیبون نیبون / غار کبود می دود/ دست به گوش و فشرده پلک و خمیده / یکسره جیغی بنفش می کشد/ گوش- سیاهی ز پشت ظلمت تابوت / کاه – درون شیر را / می جود / هوم بوم / هوم بوم / وی یو هو هی ی ی ی ی  / هی یا یا هی یا یا هی یا یا یا یا/ جو شش سیلاب ها را / بیشه  ی خمیازه ها / ز دیده پنهان می کند  . و بعد ها وقتی از هوشنگ ایرانی در باره چگونگی شکل گیری چنین ترکیبی در ذهن او می پرسیدند ، گفت : یادم می آید روزی در غاری می دویدم . کسی جیغ می کشید . او را نمی دیدم . دیواره غار را که در این حال می دیدم . بعد ها به نظرم رسید که انگار  غار می دوید و جیغ   هم مال دیواره کبود همین غار بود .  دکتر شفیعی کد کنی در باره او می نویسد:" یکی از  استعداد های بر جسته شعر منثور هوشنگ ایرانی است... جو شاعرانه کار های او از نوعی تصوف نو و عر فانی غربی سخن می گوید که بعد ها در کار های سپهری هم دیده می شود ... ایرانی درآن سال ها ، به حقیقت شعر منثور ، از شاملو بسی آشنا تر بوده است "( موسیقی شعر، صص 60-258 ) البته در کنار شعر های  پیچیده  ی ایرانی ، شعر های متعادل تر هم دیده می شوند مانند نمونه های زیر : در کنار خود نجوی ژرف و آرام شما را می شنوم / که دور می شویم / که از یاد می بریم  / که از دست می دهیم./ یا : از کنار هم بگذشتیم / و بر چشمانی چنین شناخته ننگریستیم/ و زبان " نیلو فر ها ی" برکه را  در نیافتیم  / و یا : کدام سو را بر خواهی گزید ؟ / به کجا روی خواهی آورد ؟ / او این راه را و همه راهها را پیموده است / و او اثری بر جای نگذارده است .  نمونه ای دیگر از رفتارهای شعری افراطی ایرانی را نیز می آوریم :

  غبار کوه  عظیم / ز زخم دندان موش / به دره ها پر کشد / ما یاندوو / کومبا دوو .... هیقنا قیهو قلیما لای / هیقنا قیهو قلیما لای / آید دارو ها تهینر  / آید دارو ها تهینر ... ( ببار اینجا بر دلم ، گفت و گوی زنده یاد بهزاد موسایی با مهدی اخوان لنگرودی ، ص 32 ) ناگفته نماند نخستین مجموعه شعر خود را به نام " بنفش تند بر خاکستری " در سال 1330 منتشر کرد. و بعد ها تا سال 1334 سه مجموعه شعر با نام های : خاکستری ، شعله ای پرده بر گرفت و ابلیس درون آمد  و اکنون به تو می اندیشم ، به تو ها می اندیشم .

2- از  هو شنگ ایرانی که بگذریم صحبت از یدالله رویایی شاعر و بنیانگذار شعر حجم است . در سال 1311 در دامغان به دنیا آمد. نو جوانی و جوانی او به تمایلات مارکسیستی و مبارزه در حزب توده ایران گذشت (  البته نه فقط رویایی تمایلات توده ای داشت بلکه غالب شاعران  توده ای  بودند مثل : شاملو ، نادر پور ، کسرایی ، ابتهاج و...) تحصیلات خود را در دانشکده حقوق دانشگاه تهران تا اخذ درجه دکترای حقوق بین المللی عمومی ادامه داد . او را طراح حجم می دانند  شعر حجم چه در تئوری ، چه در عمل نوعی فنومنو لوژی ایرانی یا پدیدار شناسی است . شعر رویایی برای همه  قابل فهم نیست و به قول سیمین بهبهانی، رویایی شاعر همگان نبوده و نیست اندک شماری با شعرش عشق می ورزند . (  یاد بعضی نفرات ، 363 ) از رویایی نقل شده که شعر مرا مردم این زمانه نمی فهمند و نسلهای بعدی می فهمند – ولی ابتهاج می گوید شعر رویایی همه اش پرت و پلاست ( پیر پرنیان اندیش ، ج  2 ، ص 946 )رویایی هم اکنون در پاریس زندگی می کند . اینک نمونه هایی از شعر های پیچیده و رادیکال شاعر را باهم مرور می کنیم :

 در چشمی باز / چشم دیگر باز می روید / ودر چشمی / باز / چشم باز دیگر می روید / و باز در چشمی / چشم دیگری می روید / باز / و سر انجام در دور دست / نمی دانم چیزی / در چیزی که نمی دانم چیست (در باره هنر و ادبیات ، گفت گوی ناصر حریری با احمد شاملو ، ص 97 ) شاملو هم  معتقد است که این گونه شعر ها " نفرت از انسان و شعر ، ریشخند خود و انسان و شعر ، ویرانگری مجنونانه به هنگامی که جوانان را با شناخت سالم شعر مسلح نمی کند..."( همان صفحه ) از این نمونه  بسیار می بینیم در شعر رویایی مثلا : می پرد با پر پوست / گوشت/ برهنه حرمت گوشت را / می گویی / وقتی که با تنی از پر/ عزیمت پوستم را / پرواز می دهی / ( یاد بعضی نفرات، ص359) رویایی در کتاب لبریخته ی خود حرفهای نا متعارف و غیر معمول می زند که نه معنایی موجود است نه موسیقی کلام و نه احساسی و نه کسی می تواند این شعر ها را در حافظه ی خود نگه دارد به عنوان مثال : اداره ی تن / اداره ی حرف تن / حرف اداره در تن / تن در اداره ی حرف نو / نو می شود . یا : راه گور می شود / و آن که می رود / خزنده ی تعقیب را / انگور می شود /و...رویایی معتقد است لبریخته هایش نوعی شطح است .( نظیر شطحیات انا الحق حلاج  و یا سبحانی  ما اعظم بایزید بسطامی .) یک نمونه دیگر از شعر رویایی : آنجا که نشسته ای / نشسته ای اینجا / اینجا آنجاست / وقتی که  خط / حادثه می گیرد / و حادثه می گیرد / و حادثه ادامه می گیرد / عاشق در دریا می میرد . حالا اگر از شعر شنبه سوراخ / یک شنبه سوراخ /  دوشنبه سوراخ سوراخ... رویایی که  بگذریم باز می توانیم شعر یال و خیال را باهم بخوانیم : من بگذرم اگر تو بمانی / از ماندن تو می گذرم / تو در گذشتن من بنشین / تا از خیال بگذرم / ای یال / ای خیال بر شانه های من. در خاتمه بد نیست بند پایانی ی آخرین شعر از دفتر دلتنگی هایش ( دلتنگی 22 ) را به یاد بیاوریم : ای ناتمام / وقتی برای یافتن وقت تیست / وقتی برای دانستن خوردن / وقتی برای خوردن دانستن . ( دانستن مصرع سوم سکون دارد و خوردن مصرع چهارم کسره )

3-  سومین شاعر گمنام این نوشتار بیژن الهی ست . بیژن الهی در تیر ماه 1324 در تهران زاده شد . در  1389 ، 65 سالگی با عارضه ی قلبی در تهران در گذشت . وپیکر او بنا بر وصیت اش در سکوت گورستان روستای کوچک مرزن آباد به خاک سپرده شد به خواست او بر سنگ مزارش هیچ نام و نوشته ای حک نگردید . بیژن دو بار ازدواج کرد ، بار اول با غزاله علیزاده ( نویسنده  رمان خانه ی ادریسی ها که بعدها این خانم خود را اعدام کرد ) حاصل اش دختری به نام " سلما " می باشد و ازدواج دوم بیژن با ژاله کاظمی ، نقاش ، گوینده و مجری  تلویزیون و همسر سابق سیامک یاسمی و ایرج گورگین بود که بعداز چندی به جدایی انجامید و ژاله هم در سال 1383 حومه واشنگتن دی سی در گذشت .  اما  اسماعیل خویی راجع به بیژن معتقد است که : او به عرفان روی آورده بود . او به عالم عشق به معنای عرفانی اش راه یافت و ترجمه  های خوبی از شعر های منصور حلاج ارائه کرد . رویایی معتقد است که بیژن الهی در شعر پیامبری است که شناخته نشده .ولی بابا چاهی می گوید : بله ممکن است که بعضی از پیغمبر ها فقط سه نفر پیرو داشته باشند . ( آزما  ، شماره 75 ، سال 89 ) اما باید بگویم که الهی بسیار عمیق بود ، نقاش ، شاعر و مترجم . مهمترین شاعران موج نوو هم دوره ی بیژن عبارت بودند از رویایی ، رضا براهنی ، احمد رضا احمدی ، اسماعیل نوری علاء، پرویز اسلام پور ، بهرام اردبیلی ، هوشنگ چالنگی ،  فیروز ناجی ، هو تن نجات و محمد رضا اصلانی و... باید عرض کنم که موج نو از هر گونه تعهد و التزام برای هنر و رمانتیک و شعرهای سیاسی و اجتماعی گریزان است  و بیژن الهی هم بیشتر  انرژی ووقت خود را صرف ترجمه ی آثار بزرگانی چون آرتور رمبو ، فدریکو گارسیا لورکا ، ولا دمیر تا با کوف ، تی . اس . الیوت ، فر دریش هولدرین و...کرد ، که با توجه به تسلط او به چند زبان زنده ی دنیا ، تر جمه ی  بی نظیر و ارزنده ای از خود به جای گذاشت . با این همه زبان بیژن الهی غرابت و پیچیدگی خود را دارد . اکنون چند شعر از الهی را باهم می خوانیم : اینجا که همیشه می نشینی و چای هم می زنی و به ابرها نگاه می کنی / که دائما بزرگ می شوند و کوچک و این قدر / خلاصه / دقیقه دقیقه که انگار / با زمان می رقصند /  گاهی اتفاق می افتد غروبها چیزی انگار گمت شده باشند / بعد می بینی از نبود نور بوده وقتی آن رفیق قدیمی / کلید چراغ را می زند/ سلام هلمس / چرا در تاریکی نشسته ای . ( تعطیلات جاودانی استاد به نقل از هزار و یک شعر ، سپانلو ، ص 976) . در  خانه ی ما یک تله ی موش بگیری ست که لق می زند / نمی گیرد/ چه سوزن کندی / فنر شلی / لکنته را برای که رو به راه می کنیم ؟/ به یک نسیم /  تلک می بندد . ( شعر در خانه ما ، همان ص980 ) واقعا راسته یا مسخره ام می کنید ؟/ در بان گفت :/ واقعا راسته اما هر که توی خانه بیاید / یکی دو هفته بیشتر نمی کشد مریض می شود می میرد / یکی دو هفته می شود / که توی این قصرم و هیچ اتفاقی نیفتاده است / فقط غروبها طلایی ست / می شود شنفت / واقعا چه غفلتی / پسرم / مگر هنوز / به بام قصر نرفته ای ؟/ زن در بان گفت / مگر از بام قصر چیست / جز همین تاقهای ضربی بغداد و تاقهای ضربی دجله ... ( شعر یکی دو هفته می شود ،   همان ، ص 979 ) البته بیژن الهی شعر های کوتاه و هایکو هم دارد که نمونه هایی از آن را در این جا نقل می کنم : رو یا چه دراز می شود/ و می رسد  به جاده ای که میان کوه پیچیده / آن گاه خش و خش علف هاست / در سراشیبی/( بیژن الهی)- زلفت ندیده / عیب سیاهی کنند / خه/ در چشم ها که عین فریضه است کافری / ( بیژن ) با ما مپیچ خیره که رنگ از خضاب نیست / عاشق کشیم و پنجه به خون سرخ کرده ایم / ( بیژن ) سفر چرا کنم / چرا / سفر کنم؟/ من که می توانم سر گردان باشم /  سا لها حوالی خانه ام ؟( بیژن ) و خلاصه این شعر بیژن الهی : مرا دفن سراشیبیها کنید که تنها / نمی از باران به من رسد / اما / سیلا به اش از سر گذر کند/ مثل عمری که داشتم . /  و اما  راجع به آثار این عارف  و شاعر بزرگ باید از کتاب های زیر نام ببریم : حلاج الاسرار ، بهانه های مانوس ،  چهار شنبه خاکستر ، اشراق ها ، ساحت جوانی ، اشعار  بیژن الهی (53-43) گزیده ی اشعار فدریکو گارسیا لورکا ، دیوان الحلاج ، جزوه شعر – شش شعر از بیژن الهی .

4- چهارمین نفر از شاعران موج نو  در این  مختصر که تا حدودی شعر های نا متعارف و غریب دارد ، م. موید ( محمد حسین مهدوی سعیدی ) شاعر موج نویی دهه 40و50 است که آثار مدرن او پس از انقلاب منتشر شده است . او شاعر کتاب های : مگر با لبخند ماه ،  سه بار می گویم گل سرخ ، گلی ، اما آفتابگردان ، سیماب های سیمین ، تو کجاست؟  و پروانه ی بی خویشی من است . محمد حسین مهدوی سعیدی ( م. موید) سال 1322 از پدری  لاهیجی (آیت الله  مهدوی سعیدی ) و  مادری رود سری در نجف متولد شد . حدود سال 1340 و در 18 سالگی به ایران باز گشت . م. موید در باره شعر معاصر ایران می گوید : اگر چه خود را در حوزه  شعر کلاسیک و نیمایی نا توان نمی دانم و کار ها ی درخشانی در این حوزه ها دارم ، اما شخصا به دنبال  شعر سپید هستم و تنها وزن جامع را  برای شعر قائلم . وی در وبلاگ ( پروانه ی بی خویشی من ) با میریت مزدک پنجه ای ، در ادامه توضیح داد : بر همین  اساس در شعر معاصر به نظر من احمد شاملو منهای عقاید فکری و اید ئو لو ژکی اش ، حرف نخست را می زند و... فروغ فرخزاد و سهراب سپهری با شعر های سپیدش نیز تاثیرات بسیاری بر من گذاشتند . در میان شاعران موج نو ، بیژن الهی از نظر شخصیت و تدین محرمانه اش و هم نگاهش به ادبیات و زبان معاصر ، تاثیر بسیاری بر من گذاشت . در باره م. موید باید بگویم که مانند بیژن الهی مسلمان و عارف  است و جملات را با قیچی کردن کلمات قطعه  قطعه نمی کند و اهل بازی با  کلمات نیست  . متاسفانه مهجور مانده است و نمی دانم چرا خیلی ها با شعر م. موید زندگی نمی کنند و شاید ممکن ا ست که خیلی  ها با موج نو و یا شعر حجم رابطه ای نداشته باشند و در هر حال خیلی غریب است و وبلاگ اش هم انگار دارد ورقی از  تقویم را با خود می برد . اکنون  چند شعر در همین وبلاگ و همچنین از کتاب گزینه ی شعر گیلان ، می خوانیم :

 شعر اول : ( دل مرا ) – دل مرا زر آراسته اند / کجایی تو ؟/ غروب می شود / دل مرا / نارنج آراسته اند / کجایی تو / پگاه – اردی بهشت است / دل مرا سبز آراسته اند / کجایی تو / جنگل تابستان سرشار گشت از نیمروز .

شعر دوم : (  جهان همیشه مسافتی نارساست ) – نرگس هنوز / در هنوز ماند و/  کس خبر نکرد / گاه / نسترن / در انتظار پرکشید / گاه / کوچه خیال / در دمی گریز پای / یاس فام شد .

 شعر سوم  :( مالو نیا )- مالو نیا یک پارچه ما لو نیا / تکه ای آسمان / یک  پارچه برگچه ی کوکب / وجد آه و / آه وجد / سر / به سر شب / صنو بر ها / نماندست  در ساعت خاموش / با بالا پوش آبی ی ستاره چین . ( گزینه ی شاعران گیلان ،  علیرضا پنجه ای )

 شعر چهارم  : دریا – نه خاکستر در خشان / و نه درخشان خاکستر / خاکستر خاکستر و درخشان درخشان / در آغوش آن اراده / با تنپوش سالیان / دو با نوی پیر بیرشک / دم به دم و بال به بال ..( همان منبع )

 

 تحریر -28بهمن 93 وبلاگ آبکنار کادوس – فرامرز شکوری  

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

              دو خدا در خاور میانه ( خدای عارفان و خدای خشکه مقدسان )

 

                                                                   پرسیدند که " طریق به خدای چگونه است ؟" گفت :"

                                                                                 دو قدم است و رسیدنی : یک قدم از دنیا

                                                                                        بر گیر و یک قدم از عقبی ، و اینک

                                                                                    رسیدی به مولا "(تذکره الاولیا ی عطار)

1-کسانی که ترور می کنند  و آدم می کشند ، کسانی که کج سلیقه و خشکه مقدس اند چه تلقی ای از خداوند دارند ؟

 ظاهرا چهره ای که از خدا به دست می دهند ، نه پرودگار عاشق است ، نه معبود آزادگان و نه خدای  رحمان رحیم . بلکه خدای آنها ، خدای خشما گین و سخت کش است که از هیچ رحمتی بر خوردار نیست. . خدایی ست  که اسلحه اش بمب و موشک و نارنجک  است که آن را به سمت مردم بی گناه پرتاب می کند . خدایی ست که دوست دارد تخم مذهب را با خون بکارد. خدایی ست که با سر سختی می خواهد که نظارت بر اعمال بندگانش را به وسیله متجسسان و مراقبان مذهبی و خشک مغزان بر عهده بگیرد. او سالهاست که همه ی خوشیهای زندگی را بر مردم حرام کرده است . مثلا شرکت در جشن و تفریح ، تئاتر و سینما ، شعر و موسیقی ، رقص و آواز و  حتی نوع لباس عملی نامشروع است . باید چنگال و دندان این چرخ مردمخوار ( خدای وحشت ) را بشکنیم . به قول مولانا ، باز آمدم چون عید نو تا قفل زندان بشکنم / وین چرخ مردمخوار را چنگال و دندان بشکنم .

2-این چهره ی خشن از خدا ، در رفتار بو کوحرام ( کتاب و شعر حرام ) ، القاعده ، انصار الشریعه ، حوثی ها ، داعشی ها ، طالبانی ها و...که چنین تصویر زشتی از خداوند دارند متجلی می شود . مثلا خدای ابو بکر بغدادی ، رهبر  داعش یا دولت اسلامی ، چیزی شبیه "آرس " خدای جنگ در یونان باستان است . ابوبکر مانند "آرس " رشید و زیبا ، اما بسیار  جلاد و خونخواراست. درست مثل "آرس " زمانی خوشحال می شود که بیشتر گردن بزند ، بیشتر بسوزاند و بیشتر به  دنبال خونریزی برود  که البته این خدای  بی عاطفه و خطر ناک در خاور میانه ( سوریه  و عراق و ایران و...) توسط  ابلهان دلسوز

 نادان و جنگ طلب پرستیده می شود که  در سطور بعدی به آن پرداخته می شود .

3- اما در ادبیات عرفانی ، خداوند در مقابل  روشنفکران و حتی  کافران چهره  ی خشن از خود نشان نمی دهد .   خدای عارفان   ( مثلا خدای حافظ و ابن عربی و ابو سعید ابی الخیر و مولا نا و حلاج و عطار و خرقانی و...) طالب عشق و اخلاص است و یک لحظه سوز را با صد ساله عبادت برابر نمی دارد . معشوق ازلی خواهان عشق است نه تصنع و تکلف و قیل و قال و لفظ بازی ...نه جنگ و جدال و خشونت و ترور ووحشت و زندان و اعدام و گردن زدن. عشق وصف خداوند است و عشق بالای مراتب و احوال آدمی ست و مذهب عشق فوق مسالک و مکاتب و ادیان و حکومت ها قرار دارد . ملت عشق ( مذهب عشق ) از همه ی دین ها جداست / عاشقان را مذهب و ملت خداست ( مولوی )

4-عشق یعنی خدا ، عاشق یعنی خدا ،

 معشوق نیز خداست و خدا خالق زیبایی هاست و خالق موسیقی و هنر  وآواز خوش و ساز و سرنا و دهل و گیتار و تار و سه تار و رباب و طنبور و... این خدا  ی   عاشق و دوست داشتنی را بو حنیفه ها و شافعی ها و گروههای افراطی ی متنسک و متهتک شیعی و سنی ندانند  کیست. بیت زیرا ، هر چند مضمون آن از ابداعات سنایی است ، اما از نمونه هایی ست که به مولانا نسبت داده اند : عشق را بو حنیفه شرح ( درس ) نکرد / شافعی را در او روایت نیست  . به قول حافظ ، حلاج بر سر دار این نکته خوش سر آید / از شافعی نپرسند امثال این  مسایل .

باری عشق وصف خداوند است ما می توانیم خداوند را عاشق بخوانیم  و او را دوست داشته باشیم. اما خوف و ترس و زهد که جزء اسماء الهی نیستند . هیچ عارفی یا عاشقی خداوند را زاهد یا خائف نخوانده است  ولی لفظ حب (= عشق ) که تعبیر دیگری از عشق است در قرآن به خداوند نسبت داده شده است :" یحبهم و یحبو نه = خداآنها را که دوست دارد و  آنها نیز خدارا دوست دارند" بر وصف عشق و محبت و رحمت بر خداوند صادق است . اما وصف خوف و زهد و وحشت آفرینی بر خدای  خشکه مقدسان  تعلق دارد.

5- بنابر این   خدای خشکه مقدسان و فاشیست ها، شبیه خدای هادس ( خدای جهان مردگان ) یا مانند خدای تانا توس ( خدای مرگ)  است که مدام کارش تعقیب گناهکاران و سوق دادن آنها به سمت خودکشی و اعتیاد و نو میدی و خشونت و ترور است . خدای گرو ه های  بنیاد گرا ی اسلامی که آرزوی قدرت نامحدود  بر دیگران دارد –  کهنه خدایی ست  سختگیر و شدیدالعقاب و  زور گو .  که البته مردم از خدای جنگ طلب  و خدای امرو نهی  بیزارند : بیزارم از آن کهنه خدایی که ترا هست، دلم خست / هر لحظه مرا تازه خدای دگری هست .

6-دراینجا باید بگویم که دو نفر از پیامبران بسیار سخت گیر و خشونت ستا بودند یکی حضرت موسی و دیگری حضرت داوود

مخصوصا دا وود نبی که خونریز بود . نخست به اختصار راجع به موسی می گویم و بعد به داوود می پردازم . در قصه موسی و شبان - موسی با سختگیری های خود، شبان عاشق خدا را از خدا دور می کند. خدای مولانا  عتاب گرا نه ، با موسی نجوا می کند " که ببین رسالت تو در این دنیا چیست ؟ آمده ای روزنه ها به روی آفتاب باز کنی یا ببندی ؟ آمده ای رشته های مودت و ار تباط را ببری یا بپیوندی ؟ آمده ای برای کافر تراشی یا مومن پروری . بهانه می گیری تا آدمیان را روانه جهنم کنی یا بهشت ؟ اینهمه تنگ چشمی ! و این همه کم  ظرفیتی و انسان ناشناسی چرا ؟ مگر آدمی در زبان خلاصه می شود ! پس دل چه جایگاهی دارد ؟ پس عشق چه نقشی در ایمان دارد ؟  پس تنوع آدمیان کجا رفت ؟"( قمار عاشقانه / سروش /ص195)  وبعد خدا وند خطاب به موسی فرمود : هر کسی را سیرتی بنهاده ام / هر کسی را اصطلاحی داده ام / ما زبان را ننگریم و قال را / ما درون را بنگریم و  حال را / تو برای وصل کردن آمدی / یا خود از بهر بریدن آمدی ...

7- اما راجع به خونریزی حضرت داوود ، محی الدین عربی اندلسی ، عارف بزرگ قرن ششم و هفتم هجری در کتاب فصوص الحکم خود ( ص 167 ) می نویسد :" بدان که رعایت شفقت بر بندگان خدا سزاوار تر است از غیرت در راه خدا . داوود می خواست که بیت المقدس را بسازد آن را چند بار ساخت و هر بار ویران شد . به خداوند شکایت کرد . خداوند به او وحی نمود که خانه من به دست کسی که خونریزی کرده بر پا نمی شود ... "  ( راجع به خونریزی داوود و تجاوزبه بنت الشبع همسر زیبای اوریا ، بنگرید به کتاب فراخوان  جاودانه به آزادی – نویسنده دکتر حبیب الله پیمان ) اما غزالی در کتاب الخوف و الرجا در باب خوف از خداوند  می آورد که خداوند (یهوه ) به داوود وحی کرد که :" چنان از من بترس که از درنده ای هار می ترسی" به نظر  می رسد این خدا همان خدای  سخت گیر یهوه خدای موسی و یهود است ( شاید غزالی هم می خواهد بگوید که آن درنده ی هار که خدا خود را بدان تشبیه کرده است از اسراییلات است ) به هر حال چنین خدایی ترسناک که طبع ناپسند  دارد به خدای داعشی ها نزدیک تر است تا خدای عارفان نظیر ابن عربی و حافظ و ابو سعید و...

8-  گفتیم  که خدای  خشکه مقدسان ، کینه و نفرت می آفریند و خون بندگانش را می ریزد و جگرشان را بیرون میکشد و گوییا هند جگر خوار است و خلاصه جنگ افروز و کین توز  . اما خدای عارفان ، مهربان و عاشق است . مثل خدای ابوسعید ابی الخیر که ابو سعید به شاگردانش می گفت: خطا های دیگران به شما ربطی ندارد و اینکه وسیع المشرب باشند و فضولی نکنند . مردم می توانند گناه بکنند و گاهی خطا مرتکب شوند . خدایت آزاد آفرید آزاد باش . باز آ باز آ هرآنچه هستی باز آ / گر کافر گبر و بت پرستی باز آ/ این درگه ما درگه نومیدی نیست / صد بار اگر  تو به شکستی بازآ . اکو ینا س هم میگفت :" اگر هیچ کس گناهی مرتکب نشود ، بسیاری از امور سود من از دست خواهند رفت " چندانکه بنده از گناه رو به توبه می آورد خداوند نیز به بخشایش خود  می افزاید. شاید این حدیث دل انگیز و امید بخش را نیز شنیده اید :" اگر گناه نمی کردید ، خداوند خلقی دیگر می آفرید تا گناه کنند و بیامرز دشان ". اما خدای خشکه مقدسان خدای فضولی ست همه اش دخالت می کند و همه اش امر و نهی می کند. باید عرض کنم که خدای حافظ نیز درست عین خدای ابوسعید دوست داشتنی ست . حافظ می گوید : من اگر نیکم و اگر بد  تو برو خود را باش / هر کسی آن درود عاقبت کار که کشت .

 

9- خدای حافظ مانند خدای ابو سعید  از نامسلمانی و ریاکاری و بدعت ها ی شریعتمداران دنیا پرست و جنگ افروز  بیزار است : خدا  زان خرقه بیزار است صد بار که / صد بت باشدش در آستینی

 یا : کمر کوه کم است از کمر مور این جا / نا امید از در رحمت مشو  ، ای باده پرست . یعنی- کوه ، با همه سترگی ، از مور در آستان خداوند کمتر و سست تر است. پس ، ای باده پرست ! از بخشایش  خداوندی نا امید مباش ! زیرا همواره مهر خدا بر خشم وی افزون است هم اوست که " بهشت را به بها نمی دهد ، به بهانه می دهد " این نکته را خواجه در بیتی دیگر نیز بدین سان آورده است : لطف خدا بیشتر از جرم ماست / نکته سر بسته چه دانی ؟ خموش !

 حافظ همه ی وجودش عشق است نه طمع بهشت دارد و نه ترس از جهنم و او واقعا عاشق خداست و خدا هم عاشق اوست . حافظ خدایی را می شناسد که تا حد یک انسان دارای خشم و نفرت و غضب و کینه نیست . خدای حافظ خدای فقیه یا شیخ یا زاهد و یا خدای امیر مبارز الدین  نیست که جهان را بر خود و دیگران تنگ کند . حافظ  حتی از مواهب خداوندی ( روی زیبا ی معشوق زمینی بی روبنده و نقاب و چادر ) چشم نمی پوشد می داند روی زیبا را خداوند برای نگاه کردن و چشم را هم برای دیدن آن زیبایی آفریده است و گرنه به قول سعدی بینایی فایده ای ندارد . راستی چرا حافظ و خدای عاشق حافظ این همه طرفدار دارد ؟ چرا سخن حافظ را چون ورق زر دست بدست می برند ؟  به خاطر این که خدایش مثل خود حافظ عاشق است و سخن مخلوق اش را دوست دارد و  خدای حافظ هم  عین حافظ خوش لهجه، خوش ذوق ،خوش آواز ، خوشرو و زیباست و زیبایی را دوست دارد ( هوالجمیل و یحب الجمال) آیا چنین خدایی می تواند بی  رحم و قسی القلب باشد ؟آیا چنین خدایی می تواند پشت پا به زیبایی های جهان بزند ؟ آیا چنین خدایی می تواند جلیقه ی انتحاری بپوشد؟ نه ! نه ! خدای حافظ هیچ شباهتی به خدای خشکه مقدسان و کا لوینستها و داعشی ها و طالبانی های یمن و سوریه و ایران و پاکستان و افغانسان و...ندارد. معمولا این دو خدا به دو شیوه پرستیده می شوند : خدای خشکه مفدسان ، شریعت را می پسندد و خدای عارفان طریقت و حقیقت را . اولی  پوست را می بیند و دومی مغز را .

10- مولانا نیز در شکوه شمس می گوید : قهرو لطف خدا هر دو ، به استکمال دنیا کمک می کند ( عاشقم بر قهر و بر لطفش بجد / بوالعجب من عاشق این هر دو ضد ) . ا ما باید بگویم که این قهر ، جنگ و آشوب نیست. بلکه نازو راز و کرشمه ی معشوق ازلی ست . نازنینا تو اگر ناز کنی می سزدت/ ما گدایان به نیاز از پی ناز آمده ایم . آنکه حلاج می گفت که : معشوق همه ناز  باشد نه راز ، تقابل دیده معشوق پرست خود را با ذهن معما طلب فیلسوف آشکار می کرد. وگرنه خدا ، هم نازنین است و هم راز گین . پس قهرو لطف خدا  یعنی خداوند لطف را دنبال می کند نه  جنگ را . درست است که خداوند نیک و بد را مقرر می دارد ، اما خیر محض را دنبال می کند و عارفان نیز لطف خدا را پی می گیرند و قطعا خشکه مقدسان قهر و جنگ و آشوب را . بنابراین  خدای عارفان را میل برآن است که همگان نیک ، سلامت و سیر باشند . خدای خشکه مقدسان را میل بر آن  است که همگان در عذاب و مصیبت و گرفتاری و  همیشه هم در امتحان و آزمایش باشند . خدای عارفان را به گنهکاران نیاز است تارحمت خویش را بنمایاند. ( در کارخانه ی عشق از کفر ناگزیر است/ آتش کرا بسوزد گر بو لهب نباشد / حافظ ) اما خدای خشکه مقدسان می خواهد شش میلیارد غیر مسلمان گناهکار را به جهنم ببرد. چرا که دید وی از زمان هبوط آدم ، نوع بشر لاجرم گناهکار است و گناهکاران نیز باید محو و نابود شوند .

11- سخن خود را با بیان خدای خیر محض خیام به پایان می برم : خیام نیز به وجود خدایی که خیر  محض است اعتقاد دارد که از او شری صادر نمی شود ، از این رو وقوع عذاب ووجود عقاب را نفی میکند  یعنی معادرا ، چنانکه می گوید : گفتی که ترا عذاب خواهم فرمود / هرگز من از این خبر هراسم نفزود / جایی که تویی عذاب نبود آنجا / و آنجا که تو نیستی کجا خواهد بود

 خیام نیشابوری در وجود خدایی که مانند خدای بنیادگرایان، سخت کش و کین توز و عقوبت دهنده  و جنگ افروز است ، شک دارد و یا چنین خدایی را نمی پسندد و از او گله دارد :

 نا کرده گناه در جهان کیست  بگو / و آنکس که گنه نکرد چون زیست بگو / من بد کنم و تو بد  مجازات دهی /

پس فرق  میان من و تو چیست بگو ؟ پس خیام نیز مانند حافظ به وجود پروردگار عاشق قایل است نه خدای انتقام کش و کینه توز .

 

تحریر- 25 بهمن 93 وبلاگ آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

چند نکته در باره سوء استفاده از دین

 

نکته اول : موبدان و هیر بدان و مغ و مغان یعنی روحانیون دین زردشتی ، بوسیله ی سلاطین ساسا نی ، حکومتی بوجود می آورند با بافت مذهبی ،  سیاسی یعنی " ساسانی موبدی " حکومتی که مذهب زردشت را به اوج قدرت می رساند ، و در عین حال  به قول شریعتی از درون و از معنی و حقیقت پوک و پوسیده و متحجر و منحرفش می  کنند  و این درست همان حالتی ست که در زمان صفویه برای  تشیع و شیعی پیش می آید چرا که دین را ابزار دست سیاست و تو جیه قدرت خویش کردند. در ظاهر به  رو حانیت و مقدسات مذهب شیعه تکیه کردند و به تجلیل پرداختند ، اما در حقیقت زور را لباس  تقدس شیعه پوشاندند و رادها کریشنان فیلسوف و سیاستمدار هند می گوید : "بزرگترین فاجعه وقتی است که زور لباس تقوی و تقدس بپوشد." و این در دین زردشت و یا هر دین دیگر نیز صادق است گفتنی ست که اردشیر با بکان که خود از خاندان موبدان و روحانی زاده بود  ، پس از نشستن بر تخت سلطنت دین زردشتی یا دین ایرانیان را آیین رسمی ایران قرار داد و اعتقاد به ادیان یا فرقه های دیگر را ممنوع داشت و اساس سیاست داخلی ساسانیان هماهنگی یا ادغام دین و دولت بود چنانکه فردوسی فرماید : چنان دین و دولت به یکدیگرند/ تو گویی که از بن زیک مادرند

                                              چو دین را بود پادشه پاسبان / تو این هر دو را جز برادر مخوان

سر انجام هر دو ( دین زردشت و حکومت ساسانی ) یک جا به تباهی کشیده شدند که نه از تاک نشان ماند و نه از تاک نشان .

نکته دوم : کلیسای مسیحیت قصد داشت تا از طریق اعتقادات دینی مردم ، آنها را مدافع حکومت کند ، ولی از این مسیر  پیام مسیح پیامیر عشق و محبت به کج راهه کشیده شد ، زیرا دین به جای ترویج اخلاق  به ابزار نوین قدرت و سر کوب بدل شد. کلیسای مسیحیت با تکیه بر قدرت دولتی جلوی نشر افکار و خلاقیت ها ی انسان را گرفت ، به طوری  که بسیاری از متفکران  را اعدام کردند و خیلی ها هم مجبور به مهاجرت شدند . حال آنکه حضرت عیسی کاری به مسایل دنیایی و امپراطوری قیصر و کسری نداشته ، صرفا به امور اخلاقی و معنوی یا نوعدوستی می پرداخت. ( چیزی شبیه کار های امروز پاپ در واتیکان ) اما وقتی دین و سیاست در محراب کلیسا در هم ادغام شد و سیاست تابع  دین – یعنی روحانیت – گردیده بود . چنان سوء استفاده از دین شد ، چنان ظلمت و ظلم و سکون بود و تفتیش عقاید خونین که همه می دانند و بعد مردم علیه متولیان دین و خود دین شور ش کردند و این تجربه ادغام دین و  سیاست ، ایمان به خدا و دین را از صحنه اجتماع بر کنار کرد و به کنج وجدانها انداخت و دین امری خصوصی و شخصی شد . این دو نمونه زردشت و مسیحیت از نتایج منفی  تر کیب دین و دولت و سوء استفاده از دین بود که در سطور بعدی بیشتر بدان پرداخته می شود.

نکته سوم : دین عبارت است از قانون و نهاد ی خدایی که مشتمل بر اصول و فروع باشد و آن دین از طرف خداوند بر مردمی عاقل و بالغ نازل شده باشد . این تعریف از علمای مسلمان بود ولی هر نویسنده ای از زاویه ای خاص به دین نگریسته و همان منظر را مبنای تعریف قرار داده است . به گمان  دکتر سید فخر الدین شاد مان وزیر اقتصاد ملی  دولت مصدق " گیرا ترین تجسم اسلام نه شریعت روحانیون که طریقت صوفیان است که به جای دخالت در سیاست ، صفای  باطن را هدف دارد و نسبت به اندیشه های گونه گون تساهل  و مدارا نشان می دهد ". ویل دو رانت تعدادی از این تعاریف را نقل می کند ، از آن جمله اند ،" انقیاد به اسرار عالم "( اشپینگلر )،" اعتقاد به موجودات رو حانی و غیر مادی"( تایکر )،" احساس تعلق مطلق "( شلایر ما خر)،" آن چیزی که ما را به قوای بزرگ جهان می پیوندد "( گیلبرت ماری)( لذات فلسفه ، ترجمه عباس زریاب ، ص 3- 382 )  البته به باور نگارنده تعریف چندان مهم نیست بلکه به نام دین که بقول حافظ" همه کرامت و  لطف  است" ظلم و ستم روا داشتن دردآور است  نه صرف تعریف  وبه همین خاطر است که سرتاسر دیوان حافظ  که من او را یک مسلمان واقعی می دانم اشاره دارد به این موضوع که دین با دین فروشی متفاوت است، و دین نباید حربه ای باشد برای مردم آزاری:

 مباش در پی آزار و هر چه خواهی کن / که در شریعت ما غیر از این گناهی نیست

 نکته چهارم :  اما دین توحیدی با هر نوع قرائتی ( رحمانی و فاشیستی و طالبانی ) اگر   وارد حاکمیت شود قطعا به یک  نهاد رسمی سر کوبگر تبدیل خواهد شد. چرا که متولیان نهاد های مذهبی ، دین را وسیله اعمال سلطه و جلب منافع و حکومت بر مردم قرار می دهند . چنانکه در سطور پیشین  سر نوشت دین زردشتی و مسیحیت را مشاهده کردیم و اسلام نیز با روی کار آمدن بنی امیه و بنی عباس و ادغام دین و دو لت به حکومت خلافت " شبه سلطنت " تبدیل شد.

 

نکته پنجم: یکی از روشنفکران مذهبی که دبیر کل یک جنبش اسلامی هم هست می گوید : استبداد و خود سری حکومتها و فجایع و ستمگر یهای زمامداران و حتا گروههای مذهبی نظیر القاعده و طالبان و... همگی ر یشه در دین ندارد . باید از ایشان پرسید ، پس ریشه در چه چیز دارد ؟ درست است که زور گویی و سلطه جویی ، از  زیاده طلبی های فردی و  طبقاتی ، بر می خیزد . اما این زور گویی ها و این خشونت ها همه دارند به نام دین و به نام سوء استفاده از اعتقادات مردم   صورت می گیرد و مردم هم در هر حال آنها را نمایندگان واقعی مذهب تصور می کنند و  بدیهی ست که عکس العمل مردم در مقابل  حکومتهای سر کوب و گروههای بنیاد گرا به قول مرحوم مطهری، جز نفی مذهب از اساس و نفی آن چیزی که پایه اولی مذهب است یعنی خدا نمی تواند باشد ( علل گرایش به مادیگری ، ص 86) ولی در جوامع مدرن غربی وقتی   حادثه ای اتفاق می افتد ، یا قتلی صورت می گیرد ، هرگز به نام دین تمام نمی شود ، چون   حکومتها دینی نیستند . ولی در حکومتهای مذهبی،    مردم کار متولیان دین یا خشونت گروههای منتسب به دین را  به حساب خدا و پیامبران می گذارند .

نکته ششم : در خاور میانه امروز هر چیز رنگ آتش و خون دارد . در سوریه ظرف یک ماه 5000 نفر به نام دین به گورستان ها هدایت  شدند . ابوبکر بغدادی رهبر داعش و خیلی های دیگر   با نام اسلام  آدم می کشندو ژان کالون کشیش کاتولیک در مسیحیت   به نام دین  مردم را قتل عام کردند . آن روز کالون گردن زد امروز داعش گردن می زند. مثلا  کالون در شهر ژنو به حکم وی 13 تن  به دار آویخته شدند ، ده تن را گردن زدند و سی و پنج نفر را زنده در آتش انداختند .داعش  یعنی دولت اسلامی، اسرای ژاپنی و آمریکایی و بریتانیایی را نیز  گردن زد و معاذ کساسبه خلبان اردنی در قفسی سوزانده شد .  البته در ایران افراد سنگسار  یا به دار آویخته می شوند . در عربستان ظرف دوماه 700 نفر را گردن زدند. وقتی میشل سروه طبیب اسپانیایی به فرمان کا لون روحانی اصلاح طلب سوزانده شد- یک دانشمند فرانسوی به نام سباستین کاستلیون با عزمی راسخ پای به میدان مبارزه نهاد ، به کالون گفت :" عقاید و افکار را نباید به زور به مردم تحمیل کرد"، و سروه را مظلوم و بی گناه خواند و با شهامت به کا لون فاشیست گفت" انسان سوزی دفاع از آیین و عقیده خوانده نمی شود ، بلکه این کار قتل نفس است". یا ژان کروته چون گفت : "کالون مزوریست که می خواهد " . مورد غضب قرار گرفت و به فرمان کالون سرش را بریدند.

نکته هفتم :بنیادگرایان مذهبی شیعه و سنی پوست پلنگ می پوشند و دندان ببر نشان می دهند . ترور می کنند  و آدمیان را به خاطر افکارشان تکفیر و اعدام می کنند. اینان هر روز  خشن تر و بی عاطفه تر و خطر ناکتر می شوند. مثلا داعش  سوریه و عراق خشن تر و خون آشام تر از بوکو حرام نیجریه است و  القاعده بی عاطفه تر از طالبان و حوثی های یمن بی رحم تر از جبهه نجات اسلامی الجزایر و.( ابن اثیر مورخ معروف چندین واقعه خونبار میان شیعه و سنی را ضبط کرده است )..همه نیز خشکه مقدسان اند  و می خواهند تخم مذهب را با خون بکارند و تاریخ نشان می دهد که بی رحمانه ترین جنگها ، کشتارها، زجر و شکنجه ها به وسیله ی متعصبین و خشکه مقدسان صورت گرفته و می گیرد.. البته پروستانها و کاتولیکها نیز هر دو بی رحم بودند. کاتولیکها تصمیم گرفتند با یک ضربت به کار ملحدین پایان دهند ( واقعه شب خونین بار تلمی 1572) و بنابراین کار این گروهها نه  به درد دنیا می خورد و نه آخرت. جز اینکه  به بیراهه می روند و باد به غربال می پیمایند و آب درهاون  می کوبند وعرض خود می برند و زحمت  خود می دارند و در این جا فقط دین  ضایع و تباه می شود و گفتنی ست که هیچ عالم دین آگاه به روح دیانت اسلامی وجود ندارد که بتواند به اعمال شنیع آنها صحه بگذارد و باز تاکید می کنم که هر کجا دین و دولت و حتی ایدئو لوژی و حکومت در هم ادغام شده و در دست واحد خلیفه گذارده شده است، کلاه سره دین می رود نه دولت . 

نکته هشتم : ماحصل کلام اینکه  مردم  از این به بعد به  دنبال هیچ گروهی نخواهند رفت ،  به قول معروف همه از ریسمان سیاه و سفید می ترستد و لذا  به باور نگارنده ، احزاب و گروهها ی فاقد پایگاه مردمی در ایران عبارتنداز : جبهه مشارکت ، سازمان مجاهدین خلق ( دیروز طرفدار جامعه بی طبقه توحیدی و امروز سکولار )، نهضت آزادی( خود به خود با نظریه جدید مرحوم بازرگان منسوخ شد ) ، هیات موتلفه ، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی(آرمین و تاج زاده و...)، جنبش مسلمانان مبارز ( دکتر پیمان )، مجمع روحانیون مبارز( عبدالله نوری و...) جامعه روحانیت مبارز ، ملی- مذهبی ها ، جبهه پایداری ( جریان مصباح یزدی )، اصلاح طلبان ( جریان خاتمی و اصلاح طلبان فرصت طلب  و قدرت طلب )، اصول گرا یان تند رو و معتدل و... دکتر عبدالکریم سروش هم گاهی دچار ابهام و تناقض می شود . هم از حکومت دینی می گوید هم از جدایی دین و حکومت .  مرحوم شریعتی هم از یک طرف  اسلام منهای روحانیت را می خواست و از سوی دیگر معتقد به حکومت دینی، چرا که گفته بود دینی که به درد پیش از مرگ نخورد، به درد پس از مرگ هم نخواهد خورد و   سخن آخر! بازرگان هم ابتدا مثل شریعتی فکرمی کرد و از طرفداران سر سخت سیاسی شدن دین بود و بعد کتاب"آخرت و خدا هدف بعثت انبیاء" را نوشت و اعلام داشت که بعثت انبیا و هدف دین نه برای حکومت و مدیریت جامعه که برای تزکیه نفس انسانها و تعالی روح آنان است .

تحریر – 14 بهمن 93 وبلاگ آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

       آن که دیگر باز نمی گردد                    

 

 

                                                                              اندوهیاد شاعر جابر دادور

                                                                               برای

                                                                             استاد عادل دادور

 

در زیر این رواق کبود

تابوت سنگینی را که به حضور می گفتی

 بار ناگفتنی ها داشت

بر دوش گرفتند و رفتند و رفتی

 و حرفها یت نگفته باقی ماند

توی این میهمانخانه ی مهمان کش

هرچند بد از بیدادگران دیدی

اما باز

ایستادی بلند و محکم

 چون درخت در برابر باد و تبر

وباز

 در غروب های مه زده ی شهر

نگران کارتون خواب های خسته بودی

که از تاریکی ها  می ترسیدند

از هوای سنگین و

از زمستان زمهریر

ای رفیق !

ای اهل مهرو اندوه

یاد باد

آن روز ها

آن چهار شنبه ها

وقتی که به انجمن شیدا می آمدی

یاران همه با دیدن ات

            سر فرود می آوردند

آنگاه لبخند می زدی

 و می نشستی

و شعر  گذار بادها را می خواندی

 می آیند بی اختیار

 می روند به اجبار

باری " هر که را پایانی ست 

و  تورا نیز  و مرا "

تو که دیگر باز آمدن ات نیست

 دریغا که دیگر نیستی...

تحریر- 10 بهمن 93 وبلاگ آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

   چقدر باید منتظر بود             

 

 من در چشم تو

زیباترین رنگ دنیا را می دیدم

ولی ناگهان رفتی

 بعد از تو

از هر چه دوست داشتنی ها بیزار شدم

   عاشقی، آواز ، خاطره ها،

 سیب سرخ ...

 بارانی از کلمات قصار

 زورقی که بر دریا می گذشت

 قزل آلایی که از آبشار بالا می رفت

 ماهی که سر از پنجره بیرون می کرد

حتا به آفتاب اجازه  نمی دادم

وارد خانه ی ابری من شود

از حقیقت هم نفرت می کردم

از زندگی از عشق

 بعد از تو

 هیچ گلی  جایت را نمی گیرد

 در خانه

هیچ صدایی نمی آید

بعد از تو

 چقدر باید منتظر بود

 تا خواب تورا

در شبی بتوان دید

تا با تو

در رویاها چیزی گفت و

 کلماتی چند به یاد آورد

راستی

 بعداز تو

 چقدر باید اندوهناک بود

 

تحریر -17بهمن93وبلاگ آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

 

                                                           مفهوم خدا در ادیان

 

 نگارنده در این مختصر کوشیده است تا نخست نگاهی گذرا به وجود و مفهوم خدا در هشت دین و بی خدایی در سه دین اندازد و سپس اشاره ای به خدایان متفرقه ( زمین و آسمان و کار و... ) داشته باشد و گفتنی ست که در کتاب فلیسین شاله تنها چهارده دین  و در کتاب رابرت هیوم یازده دین تحت عنوان ادیان زنده جهان  مورد بحث است . تحقیق چهارده دین از حوصله این مقوله بیرون است و به یازده دین اکتفا می شود .

نکته اول  خدادر دین هندویی : در سراسر هند پرستشگاه های بزرگ و کوچکی برای خدایان گونا گون ساخته اند . ولی سه خدا از همه  بیشتر مطرح اند. اول برهما ، آفریدگار مو جودات است . دوم ویشنو ، خدای حافظ مو جودات است و سوم شیوا ، خدای نا بود کننده ی موجودات است . نا گفته نماند علامت شیوا ، لینکا یا آلت رجولیت است و همیشه با او همراه است و بدین سبب او را شیوا لینکا گویند .  از بقیه خدایان در هند از خدای گاو گرفته تا سایر حیوانات می گذرم

نکته دوم خدا در دین یهود : یهودیان یعنی پیروان حضرت موسی معتقدند به خدای  یکتا که اورا " یهوه " می گویند ، که بمعنای خداوند هستی ست . . یهوه خداوند بخشنده و مهربان و در ضمن جبار و قهار و انتقام جو ست . به نظر شاله فیلسوف فرانسوی، یهوه خدای ملت یهود خدای جنگجوست  و جنگهای ملی اسراییل جنگهای یهوه نام دارد . دشمنان ملت دشمنان خدا هستند . جنگجویان اسراییلی یاوران یهوه بشمار می روند . ( تاریخ مختصر ادیان بزرگ ، ص 307)

نکته سوم خدا در دین شینتو : خدا در دین ژاپن آلهه طبیعت اند . یعنی درخت و جنگل و کوه و... همه خدایند. خدا در این دین " کامی " ست که معنای اولیه آن "  بلاتر " است نه تنها افراد بشر ، بلکه پرندگان ، حیوانات ، گیاهان و درختان ، دریا ها و کوهها ،  و همه چیز های دیگر که به خاطر نیرو های فوق العاده و ذاتی خویش شایسته ترس و احترام هستند ، " کامی " نامیده می شوند . ضمنا دو خدای اصلی یکی " ایزاناگی " ( مذکر ) و " ایزانامی "( مونث) این دو خدا اجداد همه  خدایان دیگر می با شند .

 نکته چهارم خدا در دین زردشتی : اهورا مزدا آفریننده ی جهان و فرمانروای آسمان و زمین است . در برابر اهورا مزدا نیروی خبیثی وجود دارد که اهریمن خوانده می شود . یکی از مشخصات اصلی و متمایز دین زردشتی در میان همه ادیان عالم همین نظریه اعتقاد به یک ثنویت و دو گانگی جهانی ست ، یعنی یک خداوند نیک و یک اهریمن بد که علیه یکدیگر مبارزه می کنند . این دو قدرت جهانی از آغاز زمان و جود داشته و تا پایان جهان نیز به کار محدود نمودن یکدیگر مشغو ل اند . به نظر جان ناس ، اهورا مزدا یا خدای حکیم نامگذاری و اختراع زردشت نبوده بلکه اسم مزدا در زمان او معروف و معلوم بوده است و بدون شک اهورا مزدا همگی خدای عالم اخلاق و نظام طبیعت می دانسته اند و آن همان خدایی ست که نزد آریاییهای هندوستان بلقب " وارونا " مورد ستایش عام و خاص بوده است (  تاریخ جامع ادیان ، ص 305)

نکته  پنجم  خدا در دین تائو یا دائو : بنیانگذار این دین لا ئو تسه (= تزو ) حکیم چینی ست و کلمه تا ئو یا خدا بمعنای راه و روش است و از تائو دو اثر یا دو روح صادر می شود یکی " یانگ " مثبت و مذکر و دیگری " یین " منفی و مونث است . و این دو روح که گاهی توافق و زمانی تعارض دارند . از آمیزش این دو نیرو آدمی و جهان به وجود می آید ، یانگ منبع نور آسمانی و یین سر چشمه ی ظلمت زمینی ست .  ناگفته نماند گرایش سهراب سپهری شاعر عرفان و طبیعت به  قول آشوری به چنین خدایی ست .  خدایی که بر هستی فرمان نمی راند و خداوندگار نیست و اراده نمی کند . خدایی ست در همین نزدیکی ، " لای شب بو ها ، پای آن کاج بلند ، روی آگاهی آب ، روی قانون گیاه "( شعر و اندیشه ، ص 141)

نکته ششم خدا در دین جاینی : در این دین از  وجود خدا خبری نیست بلکه خود بنیانگذار یعنی مهاویرا ( پهلوان بزرگ ) خداست. مهاویرا در سال 599 ق.م، در شهر ویس هالی در استان بهار هند زاییده شد و در همانجا هم در گذشت . وی همه ی طبقات را برابر می دانست و از بت پرستی نفرت داشت ،  مهاویرا می گفت : هیچ چیز  حقیقت ندارد ، داستان جستجوی حقیقت مانند قصه ی شش مرد کور است ، که دستهای خود را بر اعضای مختلف فیلی نهادند تا حقیقت او را کشف کنند . آن کور که دستش را روی گوش فیل می گذاشت ، تصور می کرد فیل یک باد بزن است . آنکه پای فیل  را می گرفت ، خیال می کرد که فیل ستون بزرگ گردی است و هر  یک به زعم خود حقیقت فیل را شناسایی می کردند . و هیچکدام به مقصود نرسیدند . و مولوی هم در دفتر سوم مثنوی این حکایت را بنظم در آورده است .

 نکته  هفتم خدا در دین بودا : این دین هم مانند دین جاینی بی خداست که البته موسس آن یعنی بودا خداست . وی بحث در باره ی خدا و روح را چیز بیفایده ای می پندارد . و در عوض از ماهیت نیک بختی و هدایت و گمراهی سخن گفته است . بودا معاصر کوروش و داریوش بزرگ هخامنشی بود . در باره ی دانش و معرفت بسیار سخن گفته است . این سخن منسوب به بوداست :  آنکه دانش نمی اندوزد ، هم چون گاوی درشت می شود ، اما از خرد لاغر می ماند. نظیر این سخن بو علی : من از گاو می ترسم زیرا شاخ دارد و عقل ندارد و یا شعر سهراب : در چراگاه نصیحت گاوی دیدم سیر . با این  وجود در مجسمه های بودا لبخند ملیحی بر لب بوداست . عالمان کیش بودا می گویند : وقتی بودا به روشنی رسید ، این لبخند بر او ظاهر شد. چنانکه می دانید کلمه بودا اصلا به معنی منور ( به رو شنایی رسیده ) است . این نام بودا نیست ،  لقب اوست . نام او سیدار تا گو تما بوده است . پیروان بودا در تایلند و چین و ژاپن و... در مقابل مجسمه بودا گل پرتاب می کنند. بعضی از این مجسمه ها شاهکار هنری بشمار می روند و در نوع خود بی نظیر است . متاسفانه   طالبان فاشیست و بی مغز در افغانستان  مجسمه های بودا را تخریب کرده اند .

 نکته هشتم خدا در دین کنفو سیوسی : این دین نیز گاهی بهشت و گاهی خود کنفو سیوس حکیم چینی خداست . دین او بر اساس اخلاق استوار است و در آن دین از پرستش خدای یکتا و خدایان گونا گون سخن نرفته و آن دین پرستشگاه و کاهن ندارد . و پیروان او به کتاب آسمانی  ویژه ای معتقد نمی باشد . روزی کنفو سیوس زنی را دید که در کنار گوری نشسته می گرید ، از غم او پرسید ، زن  گفت : پدر و شوهر و پسرم در این جا یکی پس از دیگری به چنگال و دندان ببری دریده شده اند . کنفو سیوس گفت :  چرا در چنین جای خطر ناکی مسکن گزیده اید ؟ گفت : برای اینکه  در اینجا  حاکم ستمکار نیست . آنگاه کنفو سیوس روی به شاگردان خود کرد و گفت : به یاد بسپارید که پادشاه و سلطان و فرمانروای ستمکار و ظالم بدتر از ببر است . این سخنان نیز از اندرز های کنفوسیوس است : اگر میدانی پایداری کن ، و اگر نمی دانی بگو نمی دانم ، نشان دانش این است  . یا : در آنچه شک داری ساکت باش ، و در دیگر مطالب با احتیاط سخن بگو تا کمتر خطا کنی .

 نکته نهم خدا در  دین مسیحیت : همان خدای پدر است .  به نظر  رابرت هیوم ، آنچه که در اداراک مفهوم خداوند در مسیحیت منحصر به فرد  به نظر می رسد ایده " پدر روحهای ما بودن خداوند " است . (  ادیان زنده جهان ، ص 353 )

 عیسی خداوند عالم را پدر یا پدر آسمانی می نامید و می گفت : خداوند متعال به اقتضای حکمت بالغه ی خود آدمی را آزاد و مختار آفریده و او مانند همان پسر گمشده  ای است که تمام وسایل  یک زندگی  مرفه را در اختیار  او گذاشته ولی آن پسر آنها را به عیش ونوش و به سیه کاری تباه ساخته است . همچنانکه آن  پدر  آن پسر گمراه را دوست  می دارد و گناهان اورا می بخشد و زمانی که بسوی او باز می گردد، اورا در آغوش می کشد . خداوند نیز بندگان خود را مانند فر زندان دلبند ، دوست دارد و اگر از گناهان خود پشیمان شوند ایشان را به درگاه خود می  پذیرد ، و مشمول محبت پدری خود می سازد . ( خلاصه ادیان ، مشکور ، ص 156 )

نکته دهم خدا در اسلام : الله است . تو حید و یکتا پرستی بارزترین پیام مذهبی حضرت محمد ( ص ) می باشد . لفظ الله همان کلمه ی " اله " است ،  که الف و لام تعریف در ابتدای آن آمده است ، که دلالت بر وحدت مطلق وجود الو هیت می کند ، و همان خدای یگانه است ، که آسمان و زمین را آفریده . البته تلقی فلاسفه و عر فا و مشایخ و گروههای بنیاد گرا ی اسلامی از خدا تفاوت دارد . کسانی که از خشونت و اعدام و سربریدن و شکنجه و... استفاده می کنند ظاهرا چهره ای که از خدا  به دست می دهند ، نه خداوند رحمان است ، نه خداوند رحیم و نه خدای عشق و عاشق و معشوق . خدای آنها ( دا عشی های سنی و شیعی و طالبان و القاعده و امثالهم و... ) خدایی شدیدالعقاب ، عبوس و بی رحم است که از هیچ رحمتی بر خوردار نیست . به قول حافظ ، نشان اهل خدا عاشقی ست با خود دار / که در مشایخ شهر این نشان نمی بینم

 خدای عارفان نظیر حلاج ، عطار ، مولانا ، ابو سعید ابی الخیر  ، ابوالحسن خرقانی و... معشوقی ست  که رحمتش بر غضبش سبقت گرفته و سرا پا ناز و عشق است و به قول شاعر نازنینا تو اگر ناز کنی می سزدت / ما گدایان به نیاز از پی ناز آمده ایم .  مولوی در  یک شعر بلند و لطیف گفته است : چه تدبیر ای مسلمانان که من خود را نمی دانم / نه ترسا نه یهودم من نه گیرم نه مسلمانم / مکانم لا مکان باشد نشانم بی نشان باشد / نه تن باشم نه جان باشم  که من از جان جانانم /و حتا مولوی گاهی شمس تبیزی را خدا وند خطاب می کرد : اگر کفر است اگر اسلام بشنو / تو یا نور خدایی یا خدایی

 با این وجود ، جان هیک فیلسوف و دین شناس مسیحی راجع به سه خدا در مسیحیت و اسلام و یهود می  گوید :" در مسیحیت ، خداوند سه گانه ، یگانه ای ست که در پسرش ، مسیح متجسد شده و در جهان جای گزیده است . این خدا با خدای اسلام و خدای یهود دیت تفاوت بسیار دارد . دو خدای اخیر ، الله و یهوه هم یکی نیستند . خدای یهودان ف بسیار دغدغه بنی اسراییل را دارد و بنا بر عهد قدیم به آنان می گوید :" از میان همه خانواده های روی زمین ، من فقط  شما را می شناسم " همین خداست که به بنی اسراییل می گوید که ساکنان اصلی سرزمین کنعان را سر ببرند و خود زمین آنان را تصاحب کنند و خدای مسلمانان هم گر چه به خدای یهودیان نزدیکتر از خدای مسیحیان است ، با این همه سرو کارش فقط با مسلمانان است . چندان به فکر فلسطین نیست که به فکر شبه جزیره عربستان است . پیروان هر یک از این ادیان ، برای خود نزد خدا ویژگی و محبوبیتی را قائلند که دیگران ندارند "( به نقل از صراطهای مستقیم ، سروش ص 19 )

 نکته یازدهم خدا در دین سیک : بنیانگذار این دین در هند بابا نانک است . نانک دینی بر اساس تو حید و اختلاطی از هندوی و مسیحی و اسلام تاسیس کرد و خود را " گورو " یعنی معلم می خواند . نانک خدای یکتای جهان را حق نامید . تنها لقبی که به او داد " هری " است ، که بزبان پنجابی بمعنای مهربان می باشد .

 

نکته دوازدهم خدایان  یونان و مصر و ایران باستان : در سراسر جهان  خدایانی زندگی می کرده اند که گاهی هیکل انسان داشتند و گاهی بشکل  حیوان ظاهر می شدند . با خوردن و آشامیدن زنده بودند ، همسر انتخاب می کرده اند  و هومر شاعر و نویسنده یونانی  خدایان را در ایلیاد و اودیسه بصورت انسان نشان داده است. اینک با معرفی  مختصر خدایان کوه المپ آغاز می کنم : هرا خدای مادر بود که بیشتر مورد توجه قرار می گرفت . زئوس فرزند کرو نوس هرا را به همسری گرفت. هادس خدای جهان مردگان بود اما خدای مرگ نبود ، تانا توس خدای مرگ بود . هستیا بزرگترین خواهر  زئو س و الهه حاکم بر زندگی خانوادگی و به عبارتی اجاق خانواده بود . آرس پسر زئوس و هرا و خدای جنگ است  و  قسی القلب و خونخوار بوده است و آرس زمانی خوشحال می شد که صدای چکاچک شمشر ها را بشنود. آتنا  الهه باکره و دختر زئوس است و او تجسم دانایی ، منطق و پاکی بوده و شهر محبوب او آتن ، درخت مورد علاقه اش زیتون پرنده او جغد بوده اند . البته هر مس و آرتمیس و آپولون را یو نانیان سه فرزند زئوس می دانستند . هرمس مظهر باران بود . آرتمیس خدای ماه بود و بشکل زنی شکارچی مصور می شد. آپولون خدای خورشید و نور و موسیقی بود . آفرودیت را عشق و جمال دانسته و او را به هیکل زنی جوان می کشیدند و ونوس هم  الهه عشق بود . از خدایان یونان که بگذریم سه خدا در ایران و هند مشترک است . نظیر : ایندرا ، میترا و  وارونا . وارو نای هندو یان همان " اهورا " است که سپس خد ای بزرگ ایران شد..  مهر یا میترا " خورشید خدا " نزذ هر دو دسته از هندیان و ایران گرامی ست . ایندرا در ایران آندرا نام گرفت و شیطان خطر ناکی از آب در آمد . ناهید یا آناهیتا مادر خدا نیز در کنار این دو خدا قرار داشت . گاهی باکره ای بی آلایش و زمانی فاحشه ای بزرگ است و ممکن است خدای آب و باروری هم باشد. در این نوشته از خدایان شغال و خرس و گاو و قورباغه و غاز و نهنگ و.... می گذرم و سخن خودرا با خدای  آتون در مصر به پایان می برم  . پس از سه خدا در مصر باستان یعنی اوزیریس و همسرش ایزیس و پسرش هوروس . در قرن چهارده قبل از میلاد پادشاهی بنام "آمن هوتپ " یکتاپرستی را در  مصر بر قرار کرد. خدایی بنام "آتون "( مظهر قرص آفتاب ) را بعنوان خدا پذیرفت .

 

منابع :

1-تاریخ مختصر ادیان بزرگ ،  فلیسین شاله ، ترجمه دکتر خدا یار محبی

2- ایلیاد و اودیسه ، هومر ، تر جمه دکتر کزازی

3-ادیان زنده جهان ، رابرت ا. هیوم ، دکتر عبدالرحیم گواهی

4-تاریخ جامع  ادیان ، جان ناس ، تر جمه علی اصغر حکمت

5- خلاصه ادیان در تاریخ دینهای بزرگ ، دکتر محمد جواد مشکور

6- شعر و اندیشه ، داریوش آشوری

7- گزیده ی اشعار شمس تبریزی ، دکتر سیروس شمیسا

 

 

تحریر – 4بهمن 93وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

                                             چند نکته راجع به فرقه اهل حق

 نکته اول : کلمه " اهل حق " دو گرو ه اند : گروه اول خود دو دسته هستند . دسته اول آن عده از طایفه سان اند که سر سپرده مسلک  سلطان اسحق یا سلطان سهاک ( موسس اهل حق ) هستند و فعلا کتاب برهان الحق ( استاد  نور علی الهی ) را دستور العمل خود قرار داده و از آن کتاب ارجمند پیروی می کنند . ضمنا سلطان اسحاق بنیانگذار فرقه اهل حق بوده سلطان اسحاق (= صحاک = سهاک ) محل تولدش قریه بر زنجه بخش حلبچه شهرستان سلیمانه استان کر کوک کشور  عراق است . این بزرگوار از طایفه اکراد در قرن هفتم ظهور فرمود . دسته دوم ، بقیه طایفه سان یا یار سان هستند که خود به اسامی مختلف از قبیل علی الهی، نصیری ، شیطان پرست و غیره می نامند که از حوصله این مقال خارج اند . گروه دوم شامل آن عده از اهل واقعی است که پروانه وار طالب حق هستند که نه  به عقاید دیگران توهین می کنند و نه به کسی تهمت می زنند. در کتاب آثار الحق منظور حضرت استاد نور علی الهی از اهل حق بیشتر گروه اخیر یعنی اهل حق های واقعی است که باید از سیاق کلام ، خواننده پی به منظور ایشان ببرد . کتاب "آثار الحق " شامل گفتارهایی از   نویسند ه در دو جلد گرد آورنده دکتر بهرام الهی نویسنده و پزشک ( و فرزند استاد ) چاپ و منتشر شده و در آخر کتاب جلد اول هفت عکس از نور علی الهی در سنین مختلف گرا ور شده و  عکس اول با گیسوان بلند و عکس دوم در لباس رو حانیت   که البته ایشان چند سالی در لباس روحانیت بودند و... عکس هشتم مزار استاد است ،  که گنبد و بار گاه بر روی جسدش بر پا شده که در ساوجبلاغ (  هشتگرد ) قرار گرفته است و کوه نور نامیده شده و نگارنده ی این سطور به سالهای 64 و 71 زمانی که دبیر دبیرساتهای هشتگرد بوده چندین بار در کوه نور که محل زیارت اهل حق است ناظر و حاضر بوده ام و مزارش مانند مقبره ی مشتاق علیشاه( در کرمان) محل نذر و نیاز و حاجت خواهی مردم است. ناگفته نماند که مشتاق کسی ست که قر آن را همراه با نواختن تار می خواند ، و یک سیم به سه تار  افزوده که به نام او است . او را روحانیون زمانش تکفیر کردند و مردم را بر انگیختند تا اورا با سنگ و چماق  کشتند که البته راجع به طنبور زنی ی استاد نور علی الهی و ار تباط اورا با ابو الحسن صبا و درویش خان  در سطور آیند ه این نوشته سخن به میان خواهد آمد .

نکته دوم : کتابشناسی اهل حق ، آثار  زیر به غیر از   مقالات چاپ شده تا کنون در باره اهل حق نشر یافته است :

1)شاهنامه حقیقت یا حق الحقایق اثر حاج نعمت الله جیحون آبادی مکری متخلص بمجرم از طرف " قسمت ایران شناسی ایران و فرانسه "  به تصحیح  دکتر محمد مکری که تحقیقات عمیقی در آیین حقیقت دارند در تهران به چاپ رسیده است . مر حوم  حاجی نعمت الله پدر آقای نور علی الهی ، یکی از بزرگان اهل حق بوده و در این کتاب شرح اهل بزرگان اهل حق آداب و رسوم و عقاید آیین حقیقت را با کمال صراحت در یازده هزار و یکصدو شانزده بیت بیان کرده است و کتاب مورد تایید آقای نور علی الهی می باشد و پیروان این مکتب به دیده احترام بدین کتاب می نگرند .

2)برهان الحق ، تالیف نور علی الهی و چند نکته از این کتاب : " آنکه  اهل  حق ، ائمه هدی را حضرت علی ( ع ) و یازده فرزندش از امام حسن تا  محمد مهدی می دانند و دارای مذهب شیعه اثنی عشری جعفری هستند "( بر هان الحق ، ص 10 )  یا :" بعضی ها می گویند فرقه علی الهی همان اهل حق است و این طور نیست چرا که " فرقه علی الهی " غیر از اهل حق است زیرا : اولا – تاسیس فرقه علی اللهی توسط عبدالله بن سبا در زمان حضرت علی (ع) بوده است ، و موسس فرقه اهل حق حضرت سلطان اسحق در قرن هفتم هحری می باشد "( همان ، ص 188 )

3)سرود های دینی یارسان : تالیف ماشاء الله سوری . این کتاب مشتمل بر دو قسمت است . بخش اول آن شامل  کلامها و اشعاریست که بوسیله پیشوایان بزرگ این فرقه از قبیل سلطان سحاک و عالی قلندر و غیره بزبان کردی سروده شده و مولف که خود از اهالی کرمانشاه می باشند آنهارا بزبان فارسی بر گردانده اند . بخش دوم آن بوسیله خود مولف بزبان فارسی نوشده و شامل قسمتی از مطالب و احکام مر بوط به اهل  حق است مانند : تنبور ، جمخانه و...

4) سر سپردگان : تالیف سید محمد علی خواجه دین . کتاب مشتمل بر چهارده گفتار است .

5) کتاب ایلخچی : تالیف دکتر غلامحسین ساعدی که مر حوم ساعدی بیشتر به جنبه مردم شناسی تو جه داشته تا به حقیقت آیین اهل حق .

6)آثارالحق تالیف آقای نور علی – الهی عصاره ای از بر هان  الحق و  معرفت الروح است که برای فهم شاگردان مکتبش که از هر گوشه جهان و از هر طبقه ای بودند  ، با زبان آنها بیان فرموده شده است تا همگان از آن بهره مند گردند .

7 ) دفتر رموز یار سان تالیف سید قاسم افضلی شاه ابراهیمی

8 )مشاهیر اهل حق تالیف صدیق صفی زاده

9

9) حاشیه بر حق  الحقایق یا شاهنامه حقیقت : تالیف نور علی الهی و... کتابهای دیگرهم نوشته اند که ازبیان آن خود داری می کنم .

نکته سوم : استاد نور علی الهی در کتاب آثارالحق خود به زبان سلیس و  ساده ی گفتاری برای اهل  دل و شاگردان مکتب خود بی پرده صحبت کرده اند . ایشان مجتهد و مفسر قرآن بوده و گفتار های ایشان در جلسات عرفانی گاهی به صورت  موعظه و  نصیحت بود ، گاهی در  جمع، کسی سوال می کرد ایشان پاسخ می دادند و گاهی از بعضی روضه خوان ها  و واعظان غیر متعظ،انتقاد می  کرد،  و یک وقت هم از سماع و موسیقی و تنبور  سخن می گفت . ایشان نسبت به اندیشه های گو نه گون تساهل و مدارا داشت . گیرا ترین تجسم دین را در طر یقت عرفان و اهل حق می دید و به جای دخالت در سیاست ، صفای باطن برایش اهمیت داشت . پدرش مولف کتاب شاهنامه حقیقت  خود عارف و پارسا بوده و  خواهر بزرگوارش مر حومه شیخ جانی آثاری به شعر به زبان کردی نگاشته است .  دکتر بهرام الهی فرزند  نور علی الهی متولد 1310 شمسی و فارغ التحصیل دانشکده پزشکی دانشگاه  مون پلیه در فرانسه است . هم اکنون در فرانسه به طبابت مشغول است و کتابهای زیر از اوست : معنویت یک علم است / راه کمال / طب روح / مبانی معنویت نظری مکتب نور علی و... با این وجود چند گفتار از کتاب آثارالحق استاد نور علی الهی را با هم مرور می  کنیم :

1)در طول عمرم هر چه به من بدی کرده اند فراموش نکرده ام هر گز در صدد تلافی هم نبوده ام ( گفتار 330، جلد دوم، ص 113 ) ( متاسفانه در   بعضی سایت ها ووبلاگ های معطوف به قدرت و فرصت طلب ، بی عفتی و نا پاکی کلام نسبت به دیگران و گرو ه هایی که هم عقیده آنها نیستند دیده می شود و با هرزه درانی و رکاکت در گفتار سعی می کنند که افراد را کافر و مشرک و منافق و.. معرفی کنند.) 2) من هیچ وقت برای دوستان و بخصوص خانواده ام دعا نمی کنم . آنها را به امید پروردگار می گذارم . هر چه شد ، شد . ( گفتار 230 ) 3) ژاندارک ، ( دختر فرانسوی ) ار تباط با جایی دیگر داشته ، اورا سوزاندند ، رفت به کمال و دیگر بر نگشت . امان از این ملاها و کشیش ها ، همان مار و افعی که در جهنم  نیش می زنند ، همین ملاها و کشیش ها هستند . ( گفتار 1557 ، جلد اول ، ص 487 )4) اکثر امام زاده ها حقیقی نیستند و بنا به مصالح مادی ، انتشار داده اند که مثلا فلان جا امام زاده است (  مثلا در گیلان  امام زاده قلقلی  و در بعضی جا ها  امام زاده بیژن هم شنیده ام) امام زاده حقیقی ،  یعنی کسی که به کمال رسیده باشد ، اثرات فراوان دارد و...( گفتار 477 ، جلد اول ص 138)  گفتنی ست که بسیاری از شاعران و عارفان  اهل موسیقی  و آواز بودند   مانند مولوی که سماع می کرد و رباب می نواخت . رودکی آواز می خواند و عود و بر بط می نواخت .  مشتاق علیشاه سه تار می زد و...استاد نور علی الهی نیز طنبور می زد. چنانکه خودش می گوید :" طنبور سنتی دو سیمی است ، من یک سیم به آن اضافه کردم . طنبور قدیمی ترین ساز ایرانی ست . همچنین سه تار و نی هفت بند . وقتی در مجلس ذکری طنبور می زنم و می بینم که می خواهد اشخاص کنترل از دستشان برود ، آهنگ را عوض می کنم . ( گفتار 76 جلد دوم ص 25)

  استاد با دو نفر از بزرگان موسیقی یعنی ابوالحسن صبا و درویش خان  ارتباط نزدیکی داشت ، حتا برایشان ساز می زد

 در  این رابطه می گوید :" مرحوم  صبا حال خوبی داشت، شبی من برایش یک " سحری " زدم ، دیدم همینطور اشک از چشمهایش جاری ست و در عالم دیگر رفته است... "( گفتار 1541 جلد اول ص 480)  همچنین در باره درویش خان می نویسد :" مر حوم درویش خان ، شاگردانش اورا " پدر " خطاب می کردند . در جوانی رفتم نزد او ساز یاد بگیرم ، از من خواهش کرد که طنبور بزنم ، وقتی شنید گفت :" آقا شما استاد هستید ، احتیاج به تعلیم ندارید "( گفتار 1542 همان )

نکته چهارم : عقاید دینی و باور های اهل حق بطور خلاصه عبارتند از :  الف ) اهل حق علی را خدا نمی داند و مظهر خدا می داند ولی علی اللهی ها علی را خود خدا می دانند (  بر هان الحق ، ص 649 ) ب ) اهل حق منکر نماز و روزه و سایر احکام  شریعت نیستند ( برهان  الحق ، ص 56 ) ولی باید عرض کنم که در بسیاری از کتابها از جمله کتاب سر سپردگان خواجه وند آمده است که نماز در میان اهل حق جنبه وجوب ندارد و خواندن آن استحبابی است و اغلب به جای نماز ، نیاز می دهند و معتقدند که با نشستن و دادن نیاز مسو لیت این تکلیف از آنها سلب می شود به قول شاعر  اگر نیاز نباشد نماز بی سود است / اگر نیاز دهی پس نماز بیهوده است .ج ) روزه اهل حق نیز به عنوان اینکه سلطان سهاک موسس اهل حق سه روز در غار مرنوی محبوس شده و از آنجا جان بسلامت برده برای این جماعت تعییین گردیده است .

 نا گفته نماند سه روز روزه ی  غار مرنوی از واجبات به شمار آمده و عوض هم ندارد. اهل حق 40 روز روزه ی خصوصی یا مستحبی دارند- و روزه ماه رمضان هم  از نظر اهل حق واجب می باشد .

 

 نکته پنجم : توضیح چند اصطلاح اهل حق : جمخانه – هر هفته و ده روز اهل حق در محلی جمع و با تشریفات خاصی مشغول عبادت و خواندن اوراد و اذکار مخصوص بخود می شوند . عده حاضر را " جم " یا " جمع " و آن مجمع را " جمخانه" یا جمعخانه می گویند ( در اصطلاح دراویش و صوفیه به چنین محلی خانقاه و در مسیحیت کلیسا در یهود کنیسه و در اسلام مسجد گفته می شود ) پوشیده نماند بنا به گفته ی برهان الحق ( الهی ) جمع  و جمع خانه یا جم و جمخانه ( هر دو صحیح است ) و نشستن در جمخانه دو زانو است و در تمام مدت سرود خوانی و تنبور  نوازی حلقه نشینان دست می زنند .

 سبیل یا شارب : البته شارب زدن در آیین  اهل حق ممنوع است . چنانکه در کتاب برهان الحق صفحه 170 سطر 11 مسطور است  ، اهل حق نباید شاربش بزند . چون حضرت علی به پیروانش امر فرموده است که شارب داشته باشند از این رو دو ستداران علی (ع ) اعم از جماعت اهل حق و سایر فرقه  های عرفانی ( حدود 12 فرقه مسطور در کشف المحجوب هجویری ) شارب داشتن را جزو شعار علی دو ستی قرار داده اند . ( حضرت رسول و حضرت علی دارای سبیلهای پر پشت ووافری بوده اند ) البته احادیثی که دلالت بر زدن شارب دارد احتمال می رود  از باب تقیه و نظافت باشد . حال آنکه اگر موی سبب جذب میکروب شود ، نمی توان اختصاص بشارب داد . بطور کلی موی جسد اعم از ریش ( مخصوصا ریش های داعشی و طالبانی ) و سبیل و غیره ، هر یک بسهم خود جاذب میکروب خواهند بود . در این صورت امتیازی بین ریش و شارب از این حیث نمی توان قائل شد .

 سید و سادات : هر کجا استاد نور علی الهی در آثار خود اسمی از " سید و سادات " می آورند ، منظورشان سادات اهل حق چکیده است که به امر حضرت سلطان اسحاق سید نامیده شده اند .( و سید آنکه از اولاد حضرت رسول باشد " بواسطه حضرت فاطمه " که البته جد کمر زده ، نفرینی است که سیدی دزد و بد رفتار را کنند یعنی جدش " رسول ص " او را مجازات کند . بنا براین امروزه در ایران سید و حاجی  حرام خور و کلاه بردار فراوان اند .

 پردیور:  سلطان سحاک بنیانگذار  فرقه اهل حق ، اصول و قوانین دین حقیقت را جمع و تدوین کرده به پیروان آیین مزبور دستور اجرای آنها را داد ، این امر در کنار رودخانه " سیروان " که در آنجا خانه ای بنا نهاد انجام یافت و این مکان در اصطلاح آنها به " پردیور " یعنی این طرف رود خانه  معروف و قبله یارسان کرند و گوران تعیین گردید.

 خلیفه : کسی است که نذر ها را در جمخانه بین حاضرین بطور مساوی قسمت کند .

خاندان : هر کس خانه قلبش از تجلی نور حق روشن گردد.

 دلیل : بلغت عربی راه و رهنما است . اما باصطلاح اهل حق دلیل کسی است با اجازه پادشاه و پیر ، واردین بمسلک اهل حق را هدایت و دستگیری نموده ، سپس به پیر بسپارد .

 پیر : بلغت فارسی پدر و اشخاص سالخورده را گویند ولی باصطلاح اهل حق  پیر کسی است با اجازه پادشاه کسانی را که توسط دلیل هدایت و دستگیری شده اند ارشاد  و به شاه حقیقت برساند

 پادشاه ( شاه ): بلغت پارسی پاد ( که از اصل پات بوده ) بمعنی نگهبان ، پاییدن  و شاه نیز معانی مختلف دارد از جمله : اصل ، خداوند ، بزرگ ، و بطور کلی شاه یا پادشاه و فرمانروای کشور است و باعتباری هم یکی از از اسماء الله است ، بدلیل آیه کریمه مالک یوم الدین یعنی پادشاه روز  رستاخیز . ولی باصطلاح اهل حق ، شاه یا پادشاه علاوه بر اینکه از اسماءالله است نیز لقب کسی می باشد با طی مراحل یا تایید الله بآخرین مر حله کمال رسیده و مظهر الهی را حا ئز شود مثل حضرت علی (ع)

 نکته ششم : اهل حق در نقاط ایران و عراق : در ایران در شهر کر مانشاه در هر کوی و برزن و دهات توابع  آن و شاه آباد غرب و کرند و قصر شیرین و سر پل ذهاب و در اطراف تهران  خیابان امیریه و اطراف امام حسین و رود  هن ، شهریار ، ورامین و ساوجبلاغ ( هشتگرد ، نظر آباد و...)  همدان و سعید آباد قزوین و مازندران و گیلان و کلار دشت و زنجان وآذر بایجان و حوالی ماکو و در گز  و خراسان بخصوص قوچان و لرستان بخصوص بخش دلفان و حومه های آن و سایر شهر های کوچک و بزرگ که امروزه اهل حق در آن زندگی می کنند و در کشور عرق در شهر های بغداد ، خانقین ، کر کوک و موصل . با این وجود  بسیاری از اهل حق، اهل مطالعه  و تحقیق و علم و قلم هستند. عده ای بکار زراعت و تعدادی  پزشک و مهندس و کارمند ادارات و  برخی در  نیروهای مسلح بکار اشتغال دارند . نگارنده ی این سطور سالها در میان آنها زند گی کرده و  با آنها حشر و نشر داشته ام و آنان را مردمانی  مهربان ، پاک نهاد ، شریف ، بزرگوار و مهما ن نواز دیده ام .

 

تحریر – 26 دی 93 –وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

                                                  عشق در  تنگ سالی

  روشنا را نمی بینی ای دوست

 در شب بی مهتاب

 سپیده

  جایی پنهان شده است

 این جا

( روز ها همه شب اند) و

  طاعون و مرگ

 و چند کلاغ سیاه و باد هرزه

 با این وجود

 ترانه می خوانی با دهان قمری

 در عین بی خیا لی

  غزل های عاشقانه می سرایی

تویی که بر نمی خیزی دگر بار

 تویی که هیچ نمی گویی

 در این زمانه

 وقتی که قلب های  مهربان

در های و هوی بازارشان

به پایین ترین و نازلترین قیمت ها

فروخته می شوند

  و کلیه ها

 دانه دانه

 حراج حراج

 تمام سال تمام سال زمستان خواهد شد

 عشق می میرد

 و مرگ می آید

 کنار کلمات بی نام و نشان می نشیند منتظر

 سنگ قبر هایی دیگر

آن وقت

 من به خاطر آن که نمی توانم بر لب لعلگون معشوق

  بوسه زنم

 غرقه در اشک می شوم  

 

 تحریر – 26 دی  93 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

                                                             دست

 

در سر زمین مظلوم من

    دست ها بسیارند

 مثل مرگ و عشق و فرزندان شان

  دستی می پاشد گلاب را

 دستی تیزاب را

 دستی  می بوسد برگ نارون را

دستی دست زهد فروشان را

 مصرعی بسیار زیبا خواندم از

 حافظ عزیز که

 دست زهد فروشان خطاست بوسیدن

 این جا و آن جا  

 در کوچه

 در شهر

 دست های دیدنی فراوان اند

 و چه قدرهم دست های ندیدنی

 دستی مال مردم را می خورد

               دستی مغز را

 دستی  بانک را دستبرد می زند

  دستی کیف را

 آه

  چه قدر دست برگ خو بست

    چه قدر دست برگ پاک است

   و من دلم در این شب تیره

 دستان روشن می خواهد

 برگهای سبز افرا

 

تحریر 19 دی 93 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

         

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

                                  نگاهی به شعر و نقاشی شهین بارور

 

                                                            بارژ لبی / خوشرنگ / تبسمی زیبا / بر لبانم کشیدم /

                                                           با رنگ های شاد / صورتم را زیبا جلوه دادم /

                                                        اما اگر کمی عمیق تر نگاه کنی / تبسم تلخم را باور نمی کنی

                                                             (" از کتاب تبسم تلخ " رشت  پاییز 84 )

 این  صدای شهین بارور است ، شاعر و نقاشی که انسان و انسانیت را سروده است . دل  دردمندش را در نقاشی هایش می بینی و رنح بی پایانش را در شعرش : به جای لب تو / لب بر لب سیگار می گذارم/ با سر انگشتان / نوازشش می کنم / رو شنش می کنم / او می سوزد / و من خاکستر می شوم . عاشق رقص است و پرواز . اما کو رقص ؟ کو پرواز ؟ : سکوتی بر لبانم / فریادی در دلم / با چراغ غم تنهایی / در گذار از کوچه های بی چراغ / می رقصم با باد ... / برقص با من / بخوان با من / ای  هم نفس / ای همزاد تنها یی ام / پر واز کن / تا به پرواز در آیم .  احساس و عاطفه و رویاها در شعر شهین سخت قوی ست و خواننده را در بعضی موارد به شدت منقلب می کند . چنانکه خود می گوید : با  عاشقانه ترین ترانه های شاد باران / جانم در آتش می سوزد / بی پروا قدح زندگی را لبالب سر کشیده ام / شلنگ انداز / با پاهای افلیچم می رقصم / های آدم ها/ نگاهم کنید / و باور کنید که بارورم . بارور در حالی چشم بر این جهان  گشود که از همان ماه های آغازین پدرو مادرش متوجه برخی از مشکلات جسمانی او شده بودند .  معضلات  زندگی و بی توجهی پزشکان درمان را به تاخیر انداخته و به دلیل تعلل و تاخیر در شروع در مان تلاش ها موثر واقع نشد .   تنها شعر و نقاشی انیس و مونس  او شدند.  زبان شهین ساده و نزدیک به نثر  روزنامه هاست. اما محتو ای این زبان پاییزی ست که در میان مو های پریشان او افتاده است . مو جی ست که میآید و می توفد و می شوید.  . وقتی می گوید : آشیانه بی پرنده مرده است / و گل بی گلدان / زمین بی آب / وطبیعت بی رنگ مرده است / قلب آدمیان آیا / بی عشق  زنده خواهد ماند ؟ کلام  آن قدر ساده و آسان است که به هیچ تفسیری نیاز ندارد . شهین دغدغه های سیاسی هم دارد  : ریسندگان دروغ / بی شرمانه ترین افکار را می بافتند / ریسمانی را که با آن / عشق را در حنجره ها حلق آویز می کنند / می بافتند/ و می بافتند / و می بافتند / غافل از این که شاید / روزی همان ریسمان / ریسندگان را به دار آویزد . از سوی دیگر ، بیشتر شعر هایش  پر از یاس و نو میدی ست. تکه ای از شعر میلادش را باهم می خوانیم : می خواستم میلاد زیبایی باشم / اما قابی شکسته بودم / رها شده / در پشت میله های ظلمت و رنج / در پشت زخم های عمیق . شهین بارور آمیزه ای از رنج ها و شادی هاست . آمیزه ای از شعر و نقاشی ست . رنگهای گرم و شاد (آبی و بنفش و قرمز و سفید و سبز ...) نقاشی هایش که بر بوم  قرار گرفته اند ، از روحی پر شور و شعور ریشه می گیرند و  زنی که رنج می برد و زنی که درد می کشد و نگاه ها و لبخند های تلخ آدم های تابلو هایش همان تلخی گزنده ای را دارند که در شعر های سپیدش می توان یافت . وجه  مشخصه ی شعر های " شهین بارور " امید و  نومیدی ، اندوه و شادی و عشق و بحران های عاطفی است . شعر درد دل هر ایر انی ست و شعر هیچگاه تعریف مشخصی نداشته و نخواهد داشت . تمام تعاریفی که در مورد   شعر یا نقاشی و یا موسیقی ارائه می دهند  ، نسبی ست و شرح الاسمی . شعر حادثه ای ست که در زبان روی می دهد . شعر حادثه ای ست  که در جامعه  روی می دهد و شعر اصلا ناله ی بیماران است . اما بیمار نمی خواهد ناله کند ولی فشار درد  مجبور به نالیدنش می کند . ناگزیر بدین امید ، که ناله موجب تخفیف و احیانا فراموشی دردش خواهد شد ، می نالد . او دیگر در بند این نیست که ناله اش را دیگران می شنوند یا نه . البته شاعر با خیال و احساس و شعور سرو کار دارد. مثلا گفته اند شعر کلامی است مخیل و موزون و یا بهترین تعریف به گمان من ، همان برداشت یا تعریفی ست که اسماعیل خویی گفته است :"  شعر گره خورده گی عاطفی ی اندیشه و خیال است در زبانی فشرده و آهنگین " اما از طرفی نه خیال را می توان تعریف کرد و نه عاطفه را .  اما شاعر ممکن است با دیدن یک منظره خوشحال شود و یا بادیدن منظره یا پدیده دیگری و یا حتی با مرور خاطرات خود ، در اندوهی عمیق فرورود . شهین همین حالت را دارد یا خاموش و بی صدا به پیرامون خود  نگاه می کند : خاموش و بی صدا / سکوت را زمزمه می کند / افسرده حال و پریشان / به در های پیرامونش می نگرد / در هایی با  قفل هایی زنگار بسته " یا :  در ازدحام خیابان و  در همهمه ی بوق و فریاد آدمیان  چنین می گوید :این منم بی پا / که در آغوش مهربان چرخ آهنین / فاتحانه به ژر فای جهان می نگرم / با تبسمی تلخ بر لب / با حنجره ی خونین آواز ی می خوانم / رنگین کمان عشق / صدایم را می شنود / مرا به رقص می خواند / واز شعشعه ی رنگ هایم بی رنگ می شود .  شهین بارور به سال 1339 در بندر انزلی به دنیا آمد. از همان ابتدای زندگی راه ناهمواری پیش رویش بود . اما توانست از میان این همه مشکلات جسمی و روحی ، شعر و نقاشی را به عنوان کلید خوشبختی زندگی اش بیابد .  نقاشی را عاشقانه دوست می داشت و خودش می گفت:" شاید مرا بیشتر از روی نقاشی هایم بشناسید" و در مورد شعر هایش می گفت:" این نوشته ها بیشتر بیان احساسات خودم است تاشعر ، با وجود این ، تاثیر پذیری ام از شعر هایی که خوانده ام – به ویژه اشعار احمد شاملو – را نمی توان انکار کرد " گفتنی ست که  شهین بارور تا کنون 15 نمایشگاه نقاشی انفرادی و 90 نمایشگاه گروهی و یک نمایشگاه انفرادی در شهر دور تموند آلمان ( سپتامبر 2002چزء 100 بر گزیده چهارمین نمایشگاه زنان ایران ) بر گزار نموده است . وی دو کتاب در زمینه ی شعر سپید با نام های " تقدیم با سکوت " و " تبسم تلخ " را به چاپ رسانیده و مجمو عه شعر سومش نیز در دست چاپ است . بنابر این  بارور هم شعر می گفت و هم نقاشی ذکر  و فکرش شده بود. او چیز هایی که می دید می کشید و لحظه ی آنی زندگی را آنچنان که بود توسط رنگهای تند و زنده جلوه می داد . مثل زنی که به ماه نگاه می کند و گلی که می روید. او در واقع نقاشی های خود را با شکل های کج و معوج و خطوط زمخت نشان می داد . در تابلو های او ، اعتراض و عصیان و سر خوردگی دیده می شود و تکرار تصاویر پی در پی  زن و گل و نردبان و کبوتر و سیم خار دار و آسمان و ستاره و ماه نشان دهنده هیجان عاطفی و باطنی نقاش  است . باید بگویم که نقاشی های بارور  مثل شعر هایش ساده است که در  لحظه های تصویر خیال بر داشته است . در واقع خواسته است لحظه های زندگی را ثبت کند  و به عبارت دیگر ، در اصل می خواسته زندگی خودش را ثبت کند . مثلا زندگی گلی را در میان سیم های خار دار یا توی ویلچر در جریان است ، تصویر کند . و بالاخره حضور خود نقاش در تابلو هایش و در اجتماع تا بی نهایت  تکرار می شود . راستی بار اول  کجا دیدمش ؟ سال 86 شهین بارور را دیدم – او شنیده بود که من هم نقاشی می کنم  نزد من آمده بود . متین بود و آرام و با هم آشنا شدیم . به یاد می آورم شعر شهین را که برایم می خواند : این جا مرگ / مقدس ترین چیز هاست / و عشق / بازیچه ی آلوده ترین قلب هاست . کتاب  " تبسم تلخ" اش در دستم بود و او در  ویلچر  خود از حفظ شعرش را می خواند :" پشت  سکوت و سکون / رو به آفتاب قد کشیدم / پچ پچ ها / زالو وار عمرم را مکیدند" بارور تا اواخر 88 چندین بار هم به دید نم آمده بود . سر شار از عواطف و مهربانی بود. هر چند با جسمی خلاصه شده در درد ، اما با روحیه ای آرام و با چشمانی هشیار و کنجکاو " می پرسید : آثار صادق هدایت را خوانده ای ؟ بوف کور را اصلا نفهمیده ام ! از شاملو چه کتابی داری ؟ می خواست همه چیز را بداند. اهل مطالعه بود و از تجر به ها یی که راجع به داستان نویسی و سینما داشت برایم می گفت. من هم از تجربه ها یم در زمینه شعر و نقاشی چیز هایی برایش می گفتم . شهین به مادر خود علاقه ای وافر داشت . همیشه می گفت :" در زمینه نقاشی و ادبیات هیچ گونه تحصیلات آکادمیک و کلاسیکی نداشته ام و اگر توفیقی یافته باشم ، مدیون و مرهون حمایت های بی دریغ مادرم خواهد بود که نمونه صبر و برد باری است " حیف که دیگر شهین را ندیدم تا اینکه در سال 1389 پس از تحمل سالها رنج و درد ، در جست و جوی آرامش ابدی تن خسته اش را مانند و یر جینیا ولف به دریا سپرد.

 

تحریر -4آذر 1393وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

 

 

                                                     نگاهی به روحانیون در ادیان

 

 به گفته ی دکتر هیوم مولف ادیان زنده جهان ، یازده دین زنده در جهان وجود دارد . این ادیان را به اختصار اشاره می کنم :

1-دین هندویی در هندوستان بنیانگذاری ندارد . نام خدا در این دین برهما و خدایان مختلف دیگر مثل شیوا وویشنو و هزاران خدای دیگر از خدای گاو گرفته تا خدای موش . متون مقدس وداها

2- دین یهود بنیانگذار آن حضرت موسی و خدا در این دین یهوه است و متون مقدس عهد عتیق ( تورات )

 3- دین شینتو در ژاپن ، بنیانگذار ندارد و خدا آلهه طبیعت ( کوه ، دریا ) ست و کتاب ها کوجی کی و نیهون گی .

4- دین زر دشتی بنیانگذار آن زردشت است . پیامبر ایرانی و خدای آن اهورا مزدا و  کتاب اوستاست .

5 – دین تائو در چین بنیانگذار آن لا ئو تسه و خدای آن تائو یا دائو و کتاب آن  تا ئو  ته کینگ .  گفتنی ست که  دائو بر هستی فر مان نمی راند و خداوند گار نیست و اراده نمی کند . خدای سهراب سپهری چنین خدایی ست . در همین نزدیکی ،" لای شب بو ها ، پای آن کاج بلند ، روی آگاهی آب  ، روی قانون گیاه "  او از ما چیزی نمی خواهد ، زیرا یکسره بخشنده است و خود تهی سرشار :" حضور هیچ ملایم را به من نشان بدهید . "( سپهری ) ( به نقل از شعر و اندیشه /داریوش آشوری ، ص  141 )

6- دین جاینی  بنیانگذار آن مهاویرا ست در هندو ستان کتاب آن "آنگه ها "

7- دین بودا و بنیانگذار آن بودا و بودا خداست . کتا ب آن " تری پیتا کا "

8- دین کنفوسیوسی در چین و بنیانگذار آن کنفو سیوس حکیم و خودش خداست .  کتاب آن متون کلاسیک .

9- مسیحیت ( ترسا و نصاری ) بنیانگذار آن حضرت عیسی و خدا در این دین خدای پدر است( اب ابن و روح القدس ) و کتاب انجیل ( مرقس ، یو حنا ، متی و لو قا )

10- اسلام ، بنیانگذار آن حضرت محمد و خدا الله است و کتا  ب قر آن .

11- دین سیک در هند و بنیانگذار آن بابا نانک و خدای آن " نام حقیقی " و کتاب گرانت

 اما در این مختصر قصد نگارنده پرداختن به رو حانیون ادیان  سامی یا ابراهیمی ( یهود ، مسیحیت و اسلام ) و دین ایرانی ( زردشت ) است .

 نکته اول ، رو حانیون در دین زردشت :

 موبدان و هیر بدان و مغان روحانیون دین زردشت اند . اردشیر بابکان ،  چون پادشاهی از خاندان موبدان پارس بود ، پس از نشستن بر تخت سلطنت دین زر دشتی را آیین رسمی قرار داد و اعتقاد به ادیان دیگر را ممنوع داشت. دین و دو لت با هم ادغام شدند . چنانکه فردوسی می فر ماید :

 چنان دین و دولت  به یکدیگرند / تو گویی که از بن زیک مادرند

 چو دین را بود پادشه پاسبان / تو این هر دو را جز برادر مخوان

 به گمان سعیدی سیر جانی ، فر جام وحدت شمشیر و سبحه چیزی جز استبدادی سیاه نیست . در منظو مه شیخ ریا که از لحاظ فکری شباهت تامی به شیخ صنعان دارد ، سعیدی سیر جانی می گوید :

 دین و دولت چو با هم آمیزند / اقتداری عجب بر انگیزد

 گر به شمشیر ، سبحه گردد یار / خوش ز خصمان بر آورد دمار  ...

 بنابر این ، موبدان ، دین زردشت را پوک و پوسیده و منحرف کردند . نه دین ماند نه حکومت ساسانی و نه رو حانیون قدرت طلب و ثروت اندوز  و به قول  شریعتی نه از تاک نشان ماند و نه از تاک نشان . نا گفته نماند که دین زردشت در قر آن مجوس است و  مجوس در کتاب ملل و نحل شهرستانی به معنای چاکر و مخلص آمده است . این که چرا به این دین گبر یا کافر گفته اند باید بگویم که اکثر ایرا نیان به دین اسلام در آمدند همکیشان قدیم خویش که دین جدید اسلام را نپذیر فته بودند گبر یعنی کافر خواندند و کلمه گبر همان لفظ کافر عربی است که بر اثر سوء تلفظ مسلمانان جدید الاسلام اولیه ایران بصورت گبر در آمده است . امروز زردشتیان خود را بهدین می خوانند و لغت گبر یا آتش پرست را دشمنان ایشان بکار می برند نه دوستان

 نکته دوم ، رو حانیون یهود :

 یهودیان روحانیون خودرا ربن یا ربی گویند که عنوان علما و رو حانیون ایشان است . آنان به عنوان خاخام یا حا خام مشهورند . ایشان مجتهدان خویش را از باب احترام ربن یعنی استاد ما و ربی یعنی استاد من می خوانند ، که البته این رو حانیون   کار نامه ی روشنی ندارند . پیامبرانی چون اشعیا ،  یر میا ،  عاموس و میکا بر ضد رو حانیون یهود و حکو متهای متحد آنان آشنا می شوند به تعارض ماهوی میان دو نوع آموزه های دینی که هر دو خود را به موسی منتسب می کند ، پی می برند. این انبیا ء مربور ، همه مراسم و مناسک دینی که به نام موسی و یهوه و به کار گردانی رو حانیون قدرت طلب و مال اندوز یهود انجام می گیرد ، محکوم می کنند  و رو حانیون را صاحبان زر و زور و تزویر می دانند . اشعیای نبی چنین می گوید : رو حانیون یهود و قضات ریا کار شرع ، با پول مالیات ، قصر ها بر پا می کنند ، تا کستانها ی شراب درست ، بی گناهان را محتاج و از  اغنیا رشوه می گیرند تا تهیدستان را در دادگاه محکوم کنند . ( جهت اطلاع بیشتر  بنگرید به  فرا خوان جاودانه به آزادی ، دکتر پیمان )

 نکته سوم ، رو حانیون در مسیحیت :

 در سال 1870  میلادی ، انجمن رو حانیون کاتو لیک در واتیکان رسما اعلام نمود که پاپ مصون از هر گونه اشتباه و خطاست. امروز پس از پاپ در درجات پایین تر کار دینالها و اسقف و کشیشها قرار دارند که مجموع آنها هیات رو حانیون مسیحی را تشکیل می دهد

 رو حانیون کلیسا را به طور کلی کشیش یا مرد دین می گویند  و خدمتگزاران کلیسا را رجال- دین می خوانند . بزرگ کشیشان را که در هر شهر ریاست مطلقه دارد اسقف یا مطران می گویند . اما در قرن شانزدهم فساد دستگاه پاپ به  منتها در جه رسید. پاپ ها یا رو حانیون مسیحی در آن روزگار رسما فر مانده لشکر شده و به جنگ می رفتند و حکومت می کر دند و لذات دنیوی ثروت و قدرت را بر حفظ مصالح رو حانی ترجیح می دادند ، بهشت می فروختند ( و در اسلام هم یک روحانی با نام شیخ احمد احسایی رهبر فرقه ی  شیخیه  بهشت می فروخت ) و با معامله بهشت و فرو ختن آن پول فراوانی به دست می آوردند . این حرکات نا شایست و قتل عام دانشمندان موجب پید دایش رنسانس و یا تجدید ادبی و علمی و هنری شد . نا گفته نماند که نخستین مخالفتها با تشکیلات مسیحیت تحت نظر پاپ منتهی به پرو تست یا اعتراض مار تین لوتر از مردم آلمان بر علیه خرید و فروش و بخشایش گناه گردید و اولین بنای  مذهب پرو تستان گذارده شد . که البته بحث در این زمینه از حوصله ی این مقال خارج است . اما  ولتر با کشیشان و کلیسا سخت مخالف بود و این نویسنده فرانسوی می گفت :" خرافاتی که کشیشان به شما آمو خته اند برای آن نیست که شما را از خدا بترسانند بلکه برای آن است که شما از خود آنها بترسید "( تاریخ فلسفه ویل دو رانت ، ترجمه زر یاب خویی ، ص  217 ) در زمان ولتر کشیشان در شهر  تو لوز فرانسه حکو مت مطلقه داشتند . ولتر بیما ر و نا خوش بود که کشیشی را برای او آوردند ، ولتر پرسید :" که تو را فرستاده است ؟" کشیش در جواب گفت :"  خودا  خودش فرستاده است " ولتر گفت :" کو اعتبار نامه ات ؟" کشیش بدون اخذ غنیمت بر گشت . بعد ولتر  دنبال کشیش دیگری به نام گوتیه فرستاد گوتیه آمد و گفت تا صریحا و لتر چیزی دایر بر کاتولیک ( مذهب رسمی ) بودن خود ننویسد و آن را امضاء نکند ، از عمل اعتراف و بخشایش خود داری خواهد کرد . ولتر بر آشفت و به جای آن اعلامیه ای نوشت و به  منشی خود واگنر تسلیم کرد :" من در حالی می میرم که خدا را می پرستم . دوستان خود را دوست می دارم و به دشمنان خود کینه ای ندارم و از خرابات بیزارم و متنفرم "( همان ، ص 227 )  گفتنی ست که  فاجعه در مسیحیت وقتی شروع شد که دین و سیاست در محراب کلیسا در هم ادغام شد و سیاست تابع دین – یعنی رو حانیت گردید ه بود . به قول  مهندس بازرگان" حاصل دوران هزار ساله ولایت مطلقه کلیسا – یا پاپ و کشیشها بر دین و دنیای مومنین اروپا ، همانطور که همه می دانید و در تاریخها ثبت شده است : اولا : ظلمت و ظلم و سکوت  بود ، با تفتیش عقاید خونین ، یا انکیزیسیون . ثانیا : شورش و قیام علیه متولیلن و رو حانیون دین و خود دین و خود خدا . ثالثا " رنسانس یا باز گشت به او مانیسم یا مکتب انسان دوستی و دنیا پروری در برابر خدا پرستی و آخرت اندیشی  . اروپای دو را ن جدید ، از تجربه ادغام دین و سیاست توسط کشیش ها هم اصل حاکمیت خدا و اربابها بر مردم را زیر پا گذاشت ، هم ایمان به خدا و دین را از صحنه اجتماع بر کنار کرد و به کنج و جدانها انداخت "( آخرت و خدا هدف بعثت انبیا  ، ص 36)

 نکته چهارم ، رو حانیون در اسلام :

 نخست چند اصطلاح دینی را  با هم مرور می کنیم :

 شیخ ، مفتی اعظم ، واعظ ، رو حانی ، آخوند ، ملا ، زا هد ، عابد ، عارف ، صوفی ، مفتی ، مجتهد ، مرجع ، معمم ،آقا ،ثقه الاسلام ، عالم ، فقیه ،  حجت الاسلام ، آیت الله ، حاج آقا ، قاضی الحاجات ، درویش ، امام مثل امام محمد غزالی و... اما کلمه آخوند از ریشه زبان پهلوی اخو ( به معنی سرور و خدایگان ) است شاید لغت خداوند گار (= صاحب ) و خوندگار هم از همان ریشه باشد . مولوی را خداوند گار می گفتند . از زمان تیموریا  ن این واژه را به علمای دین اطلاق کرده اند . آخوند ملا صدرا و آخوند خراسانی اما بعدا تعمیم داده شد . ملا و مخصوصا ملا باشی بزرگترین مقام رو حانی عصر صفوی . او رئیس همه صنف خود بود . تا زمان شاه سلطان حسین صفوی فاضل ترین به این مقام می رسید .

 اما راجع به روحانیت ، نخستین کسی که در اشعارش  زاهد وواعظ و شیخ را زیر سوال برد حافظ شاعر ایرانی ست.   نه فقط شیخ و واعظ حتا فقیه، امام شهر ، ملک الحاج ، مفتی و قاضی نیز از شخصیتهای مشهور و منفی و دو ست نداشتنی  شعر حافظ است . به عنوان نمونه : واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می کنند / چون به خلوت می روند آن  کار دیگر می کنند .  یا : عیب رندان مکن ای زاهد  پاکیزه سرشت /  که گناه دگران بر تو نخواهند نوشت .

 یا : می خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب / چون نیک بنگری همه تزویر می کنند  از حافظ که بگذریم

 دکتر شریعتی اسلام شناس و جامعه شناس  هم مخالف رو حانیت بود . و منهاییون لقب شریعتی بود. یعنی ایشان  می گفت همانطور که دکتر مصدق به اقتصاد منهای نفت معتقد بود ، من هم به اسلام منهای روحانیت معتقدم . شریعتی کلمه ی رو حانیت را یک کلمه مسیحی می  دانست  می گوید :" من اصطلاح رو حانیت را یک اصطلاح اسلامی و شیعی  نمیدانم و معتقدم این اصطلاح اخیرا از مسیحیت گرفته شده و در متون اسلامی ما چنین کلمه ای بدین معنی نیامده است ، بلکه در اسلام بجای رو حانی و جسمانی ما عالم داریم "( میز گرد پاسخ به سو الات ، ص 122 ) بنابر این  شریعتی صنفی به نام رو حانیت را نمی پذیرفت . اما تنها شریعتی نیست، که آن را  مسیحی می داند  بلکه  شیخ ابراهیم زنجانی  هم در خاطرات خود می نویسد :" اسلام قطعا روحانی ندارد ، یعنی یک صنف مخصوص  از بشر را بی هیچ شک و تردید اسلام از امت و بشر یک  صنف روحانی مقرر نکرده ، اسلام قطعا رو حانی ندارد "( خاطرات شیخ ابراهیم زنجانی ، به اهتمام میر زا صالح ، ص 30 )  نا گفته نماند که آیت الله نصیر الدین امیر صادقی نیز در کتاب رو حانیت در اسلام می نویسد :" واقعیت آنست که  این  اصطلاح رو حانیت تقلیدی از مسیحیت بود "  گفتنی ست که در این زمینه ها، کتاب ها نیز علیه رو حانیت  چاپ و منتشر شده و

 اکنون دو سه نمونه  بگویم  ختم کلام کنم . حیمز موریه نویسنده کتاب حاج بابا اصفهانی ( صفحه 455) راجع به  باورها و اعتقادات ملایان در ایران می نویسد :" ملایان مانند خوارجیان فکر می کنند مثلا هر کس به نبوت و محمد و امامت  علی نگروند کافر و واجب القتل است . دوم بجز  امت محمد آنهم شیعه علی همه مردم به دوزخ می روند . سوم لعنت بر عمر از جمله واجبات است و کسانی که پیرو عمرند ( اهل تسنن ) از اهل جهنم اند . چهارم – همه نصاری و یهود و سایر ملل از اهل کتاب نجس اند( البته سخن جیمز موریه بر  همه ی رو حانیون صادق نیست  در میان رو حانیون شخصیت ها و نویسندگان فر هیخته ای هم دیده می شوند) حاج سیاح نیز در کتاب خاطرات خود در باره روحانیون متحجر و قشری می نویسد :" بعد از سفر به ارو پا برگشته و ملایی به نام سید مرتضی  که از مشاهیر  علمای خراسان بود رو بمن کرد و گفت :" در بلاد کفار که همه نجس هستند چه غذا می خوردید ؟" گفتم :" اجمالا مال مردم نمی خوردم ... بالا تر از همه پیغمبر (ص) وقتی که سفر شام ( کشور سوریه ) کرد و شامیان کلا نصاری ( مسیحی ) بودند چه غذا می خورد ؟ پیش از این که عموم مردم مسلمان شوند چه غذا می خورد؟ با اینکه او را قبل از بعثت  هم ، پیغمبر و معصوم می دانیم " و ...آن حدیث که حضرت ، مهمان زن یهودیه شد و بحضرت زهر داد صحت دارد یا نه ؟ سید در جواب حیران مانده گفت : شاید غذای  پیغمبر از بهشت بو د "( خاطرات حاج سیاح، به اهتمام حمید سیاح ، انتشارات امیر کبیر ، تهران  1359 صص 129- 130 )

 

تحریر 22 آذر 93  وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


آخرين مطالب
» آبکنار کادوس
»
»
»
»
»
»
»
»
»
Design By : Pichak