X
تبلیغات
آبکنار کادوس




























آبکنار کادوس

فرهنگی-ادبی و پژوهشی-به زبان های گیلکی و فارسی


                                          آبکنار کادوس

 

سایت آبکنار کادوس- گمان می کند که جور دیگری گمان می کند . تنها یک آبادی یا یک خراب آباد نیست !  چیزی شبیه یوش نور مازندران توام با افسانه ی آن ،  یا حیدر بابای شهریار و یا ماه روزه ی آبکنار خودمان . مثلا  محمد حسین دوست امیر هوشنگ ، یک روز عصر پنجشنبه ساعت 5 با زبان مادری خود  در منظومه ی " حیدر بابایه سلام " در زاد گاه اش "خشکناب " تبریز ، کنار کوه افسونگر حیدر بابا می ایستد و می گوید " حیدر بابا دونیا یالان دونیا دی . و نیما " علی اسفندیاری " در   شعر افسانه اش ، عاشق سودازده ی پر اندوهی ست اسیر جلوه های جادو یی افسانه -  افسانه همان طبیعت است . طبیعت برای نیما یوشیج از نظر مادی همان دره های یوش  ست و هنوز در فکر آن کلاغم در دره های یوش و آخرین سفری هم که در پا ییز به خاطر عشق به یوش کرد ، بعلت سردی هوا از قاطر افتاد و بیمار شد و در تهران در گذشت .  با این همه ، یوش مثل آبکنار است . دریا و جنگل دارد .  توکا و نسپر . شب پا و   گراز . مرغ خوشخوان و بانگ  شغال . شب تیره و قبای ژنده.  کله و اجاق . کاکلی و کلکاپس و... اما کلمه ی کادوس را چرا بر گزیده ام ؟ چون قوم کادو سیان مانند کاس سی ها برایم عزیز و دوست داشتنی اند و برایم بوی گلهای گیلان می دهد . اگر چه کلمه ی گیلان در اوستای زردشت با نا م " ورن " یا " وارنا " یاد شده است . پس یکی  به خشکناب عشق می ورزد ، یکی  به یوش و  یکی هم به آبکنار که زادگاه من است .  پدرم از  اهالی ماسوله  ی گیلان بود و  مادرم آبکناری و بهتر از برگ درخت . و اما بگذار ، همه بدانند که ماجرای عاشقی من و آب کنار چه گو نه بوده و هست و خواهد بود . اصلا آبکنار برایم همان زن اثیری در بوف کور و نظام در اشواق ابن عربی و  زن شبانه مو عود در خیال سهراب ، یا صفورا و ری رای نیما و یا  رکسانای احمد است .  شاید هم مانند سیده خروسه معشوقه ی شرفشاه ولی طالشدولابی و شاید هم لیلی هنری ( مجنون عامری ) است و  اما من دوست تر دارم او را  و آوازش را و آواز خو انان اش را که در دور دست ها می خوانند گوش می کنم .  گاهی از جایی به راه می افتم ، سرم را به زیر می اندازم و اندوهناک می شوم ، چرا که قلب من برای عشقی می تپد که از من دور است .  اصلا  فراقش برایم یک جور تاسیانی یا نوستا لوژی ست . یعنی غم غربت  . یعنی – دوری از طبیعت و تنها ماندگی از یاران و بهاران .  آن سالهای دور و آن سالهای سبز هم  چیزی شبیه  ماهی توی آب بودم و قدر آب نمی دانستم . درست مثل چوبک ، وقتی که در برکلی بود ،  به خاطر  بو شهر پیش منیرو گریست . و حالا دلم هوای خواندن دارد ، نغمه ای می خوانم که اندو هم را بر انگیزد با شد که هوای آبکنار بیش از این در سرم باشد :

                                

                                           آبکنار ! آبکنار!

                                           مرا فاندر !

                                            هطو غریبانو !

                                             هطو شام غریبان مانستن !

                                              شبا فاندرم

                                               ته موردابا دینم !

                                              آرام خوره وا خوابا شه !

                                            کرا صو با دم خابا دینو !

                                                

                    تحریر :  7 آبان  1392                                                                                ساعت 11 – آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )

 

 

 

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                                                    یک مشت شب بو

                                                  --------------------

1

آن سالها

 از سرخی غروب تا سپیدی

       صبح علی الطلوع 

  بوی یاس و بوی شب بو

      از سردر ها

تا آن سوی کوچه ها می پیچید

2

 در روشنای کوچه 

 دیوار همسایه کوتاه ترین عشق بود

 یا کریم ها

 بی صبرانه به هم روبرو می شدند

       پر از رو به رو های عاشقی

همراه آن ها

 من نگاه ام به تو بود

  و تو نگاه ا ت به من

 چه روز  زیبایی

 چه هوای پاکی 

 کناره پنجره

یادت می  آید ؟

3

آن سالها

  غلظت مرگ و اعدام نبود

 جای خالی مرگ همه اش عشق بود و زندگی

 اگرچه شاعران تا تحقیر

 مرگ پیش می رفتند

 اما مرگ مشغله ی ذهن نبود

 مرگ  که بسیار نبود

مرگ که همه اش بوف کور نبود

4

 آن سالها  

 عقیده سیال و سبکبال بود

  گاه  چار پنج تا شان میهمان تو بود

  چرا که

تفتیش نبود

 اگر می رفتی به بازار  به خاطر

 روز نامه یا سیگار

یکراست به خانه بر می گشتی                                                                          

   اگر مسافری

                 چمدان اش را می بست

 هرگز ناپدید نمی شد

 در جنگل

 در پارک  

 در بیابان

 اگر درختی از قصه ی مادر بزرگ

 به شهر می رفت زودی به جنگل

 باز می گشت از سفر

 

 

 

5

آن سالیان خوش

 ایران مثل تهران زیبا بود

 مثل شیراز مثل اصفهان

 مثل  رشت مثل لاهیجان

 حتا مثل آبکنار ما حتا

 توی عمق ماهتابی تالاب رو شنایی بود

 اصلن دلتنگی نبود

جیک جیک هیچ گنجشکی تکراری نبود

 هیچ عشقی از کاروان جدا نمی ماند

 غراب ها  ی پر عمر هم

 عرصه را

 بر نگاه درختان گردو و  چنار

       تنگ نمی کردند

6

آن  سالها

 در آبادی    درخت و پرنده

 مثل آب و  سبزه

 مثل برگ و ریشه

 به هم مر بوط بودند

      من به تو مربوط بودم

 تو به من

و تو اما گاهی اوقات می گفتی که

   بعضی چیز ها

 به هیچکس مربوط نیست

  

 7  

 انگار دیروز بود

  بازار تصویری از محبت داشت

     لطف بی ریا بود 

                       عاطفه سیاه نمی پوشید

 نه وفا سیمرغ بود

 نه صفا نه مهربانی

 بقال هم چیزی جز

        لبخند و سلام  نمی فروخت

شادی بود و آزادی .

8

آن سالها

 نان

  اینقدر گرسنه نمی شد

  آب تشنه

 

 هیچ معلمی بر تخته ی سیاه

            نمی نوشت 

        غم بسیار  ست

 غم بود   که به قول خویی عزیز

   " کم بود"

 9

 آن سالها

 کرگدن ها  مثل امروز  هنوز

 انقدر  پوست کلفت نشده بودند

 هیچ سگی خواب  سگی را به هم نمی زد

"  سگها    مثل امروز هنوز انقدر

                   سگ نشده بود"

 حالا  

 " مو به موی هر سگی دندان شده /

 وز برای حیله دم جنبان شده "  

10

لابد اصلن هیچ کبکی  هم

 در زیر برف  " گودو "را  نیز

 انتظار نمی کشید ؟

آری

 کبک های عاشق 

   خروس   می خواندند  یک ضرب تا لنگ ظهر

 کاکلی های باغ

 در هر صبح  یکریز تحریر می زدند

 11

 آن سالیا ن خوب

 به وقت عاشقی 

 گاه  می نشستیم

 در سایه های ایوان

 در خورشید صبحگاهی

 می دیدیم

 بر شاخه های سپیدار و خوج دار 

 هزاران هزار دست پاک برگ

 به خاطر

 جماعت پرنده کف می زدند

 

12

 چه هوراها

 چه هلهله ها

 چه کوچه  های جذابی

 چه مازو های جوان

 چه سرو های سر سبز

              در خیابان

  در کوچه

 در باغ

آن سالهای دور

چکاوک

 با آخرین صدایش

     در بامداد بهار می خواند  و

 کلکاپسان( چر خ ریسک ها ) نیز

 همراه او آواز می دادند

13

 حالا که خوب نگاه می کنم 

 می بینم آفتاب

 از گل مریم جدا شده  و 

عکس ماه به گل – و – لای آب

 آلوده شده و

حال شفقت خوش نیست

حال ملاحت رو به غروب ست و

 هوای امنیت

 در این اتاق زمستانی سرد ست و زمهریر

 

 14

 حالا که صد ها کرور سینه سرخ و توکا

 پریده اند و رفته اند

حالا که عصر بی حوصله گی ست

عصر دروغ  صمیمانه

 عصر ریای خدا پسندانه

 و حالا که

 پنجره ها را به روی همه ی باد ها

  بسته اند   پس

 بیایید هر آیینه  

 به یاد آن سالهای خوش

 آن سالهای خوب

 این شعر حافظ را   بخو انیم زیر لب :

" یاد باد آن روز گاران یاد باد /

                 روز وصل دوستداران یاد باد "

 

        تحریر – 3 بهمن 1392  وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


                                           غلظت رمانتیک در بعضی سایت ها ووبلاگ ها

                                      ------------------------------------------------------

 رمانتیسم  و رمانتیک به صورت ادبی و هنری و اجتماعی نخستین بار در اروپا شکل گرفت و در ایران هم بسیاری از شاعران و اخیرا بعضی سایت ها و  وبلاگ ها پیروی کردند . رمانتیسم یعنی شخص به گذشته و طبیعت و کودکی و خاطرات خود علاقه مند است . در شعر   رمانتیک ایرانی یک ویژه گی بر جسته وجود دارد و آن  این است که شاعر  یا حالا مثلا کار بران وبلاگ  هاو سایت ها از وضعیت موجود و بحرانی جامعه می گریزند . گریز به کجا ؟ گریز  " به نا کجا آباد و قصص پریان ، گریز به نا خود آگاه و عوالم پنهان ، گریز به کودکی و طبیعت و گریز به عالم رویا و جنون " یا گریز به گذشته ی یک روستا  و فر هنگ آن و یا آینده ی ایران به هر حال شاعر یا کار بر وبلاگ  یا سایت از وضعیت موجود ناراضی ست و از زندگی اجتماعی و سیاسی فرار می کند – مثلا در یاد داشت های نیما یوشیج ،    به " گریز از  زندگی شهری به طبیعت و کودکی " بر  می خوریم . همانطور که می دانید شعر بلند افسانه یا طبیعت نیما یک رمانتیک تمام عیار است . و آن طبیعت مازندران ( باغ و کوهستان و سبزه و گل ها و بو ته  ها و پرندگان ) مانند طبیعت گیلان و آبکنار ( نه آبکنار سیتی) و تربه بر و تالاب و در یا و.. اما. بعد ها نیما از مبانی فکری رمانتیک و رمانتیسم فاصله گرفته و به حوزه سمبولیسم اجتماعی و تا حدودی سیاسی نزدیک تر می شود . نیما خو  دش در کتاب حرفهای همسایه در باره سیاست و ادبیات می گوید :" ادبیاتی که با سیاست مربوط نبوده و در هیچ زمان وجود نداشته دروغ است ...مفهوم بیطرفی هم بسیار خیالی و بیمعنی است " و بعد ها افرادی مانند شاملو و اخوان و ابتهاج و اسماعیل  شاهرودی و خویی و سید علی صالحی و .. به   پیروی از نیما وارد عالم سیاست شده  ، چرا که ،  نمی توانستند نسبت به وضعیت جامعه بی تفاوت باشند و یا غرق در رمانتیک  و طبیعت نظیر سهراب و گلچین گیلانی و...  بلکه مانند مایا کوفسکی و لورکا و الوار و آراگون و نرودا شدند که در شعر آنها عشق ( رمانتیک ) و سیاست ترکیب شده و به ویژه شاملو از مایا کوفسکی و لورکا و نرودا شدیدا تاثیر پذیرفته است . البته نگارنده ی این سطور مخالف رمانتیک  نیست بلکه  آن را لازم و ضروری می دانم و بیشتر به تلفیق رمانتیک و سیاست و درد های اجتماعی  معتقدم . و  دو وبلاک شعر و ادب و آبکنار کادوس ام گویای این مساله ست و گریز از وضعیت موجود نیست . چرا که معتقدم شاعر یا یک کار بر( سایت ووبلاک ) مورخ است  . یعنی مورخ  زمانه و جامعه ووضعیت موجود – حرفش باید حرف زمانه باشد . مثلا میرزاده عشقی هم شاعری مبارز است و هم جلوه های رمانتیک در شعرش دیده می شود . اما سهراب یک شاعر درونگرا و طبیعت گراست کاری به مسایل اجتماعی  نداشت ( دنیا را آب ببرد مشتو زهرابا خواب ببرد ) –   ولی سهراب عزیز و دوست داشتنی ست  . شاملو ازیک طرف اورا انتقاد می کند و از طرف دیگر اورا انسانی خوب و معتقد است که پاک تر از سهراب ندیده ام . و یا نیما  از سویی  با حافظ جدال دارد و می پرسد : حافظا این چه کید و دروغی ست / کزبان  می و جام و ساقی ست /  نالی ار تاابد باورم نیست  / که بر آن عشق بازی که باقی ست / من بر آن عاشقم که رونده است . ولی همین نیما می گوید :" حافظ اعجوبه خلقت انسانی ست ". بنا بر این می خواهم بگویم که  یک  وبلاگ یا سایت فرقی  نمی کند مثلا  با غلظت  بالا ( صد در صد )رمانتیک  - درست مانند یک کبریت خیس یا کبریت بی خطر خواهد بود . مثل شاعری با صورت پرنده  در بازی با کلمات ، آنچنان خیال باف و  خیال اندیش و خیالی می شود که در پس آن همه رویای واژه ها ، هیچ چیز به چشم نمی خورد . نه پنجره ای به سمت آفتاب / نه آب  / نه خاک / نه سرود / نه ترانه/ و نه حتا حرف زمانه .

 

                 تحریر – 23 اسفند 1392 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


                                                                            ناله ی سرنا و ثهدید دهل

                                                                          چیزکی ماند بدان ناقور کل

                                                                                             مولوی

                                         ربط شعر و موسیقی و نقاشی

                                   ( شاعران آواز خوان از رودکی تا ...)

                                                 -------------------------------------------                                                                                                                                                                 1-خداوند، خالق موسیقی ست و آفریننده ی آواز . مولانا موسیقی را از آسمان می داند چنانکه می گوید :  پس  حکیمان گفته اند این لحن ها / از دوار  چرخ بگرفتیم ما / بانگ گردش های چرخ ست این که خلق / می سرایندش به طنبور و به حلق .  حدود 6 قرن قبل از میلاد مسیح   ، فیثا غورس ( فیثا غورث ) می گفت : 12 مقام موسیقی از 12 برج و 7 صورت موسیقی از هفت سیاره و 24 شعبه موسیقی از 24 ساعت  شب و روز و 48 تر کیب موسیقی از 48 هفته سال گرفته شده است. به عقیده ابوالفرج اصفهانی مولف  اغانی ( و 284 – ف 356هجری ) ، موسیقی تا عصر او  ( قرن چهارم ) حرام نبوده و آواز خوانی و آشنایی با موسیقی در مساجد هم معمول بوده است . ابن عبد ربه ( فوت 328 هجری ) می گوید : موسیقی نزد جمعی غذا و پیش گروهی دارو و برای دسته ای چون باد بیزن است ، این هنر چراگاه گوش و علفزار روح و سبزه زار دل و جولانگاه عشق است .

2- رودکی شاعر قرن چهارم که او را استاد شاعران و پدر شعر فارسی و مقدم بر  شعرای عجم دانسته اند . از روزگار جوانی آواز خوش داشت ، در موسیقی و نوازندگی چیره دست بود و بر بط و چنگ می نواخت و شعرش را با آواز می خواند . این شاعر  شعر : شاد زی با سیه چشمان شاد / که جهان نیست جز فسانه و باد  و یا شعر : بوی  جوی مولیان آید همی / یاد یار مهربان  آید همی . دو بیت  نغز و   زیبا نیز دارد راجع به داد و شاد که دریغم می آید در این جا ننویسم : شاد بوده  است از این جهان هرگز / هیچکس ؟ تا از و تو باشی شاد  / و بیت دوم : داد دیده است ازو بهیچ  سبب / هیچ فرزانه تا تو بینی داد .

3- فرخی سیستانی شاعر بزرگ اواخر قرن چهارم – نیز در موسیقی و آواز مهارت داشت و چنگ را نیکو می نواخت و شعر خود را با آواز می خواند . همچنین مهستی گنجوی شاعر قر ن پنجم ، نام اصلیش منیژه بود . چنگ و عود را زیبا می نواخت و آواز می خواند و شعر نیکو می سرود و بسیار زیبا و خوش اندام بود . و خواستاران فراوان داشت . مانند : قمر و قره العین یا طاهره .

4- فیض کاشانی از پیشوایان حکمت و الهیات و عرفان در سده یازدهم هجری ست . او  هم شعر می سرود  و هم در ارتباط با موسیقی بود . 6 قول و نظر به حلال بودن غنا و شنیدن موسیقی ، و آراء دیگری که در فقه غیر از او کسی بدانها نرفته و فتوی نداده است . شک نیست که فیض در بیان این نظر از  عقیده امام غزالی در فصل سماع ( موسیقی ورقص و آواز ) از  کتاب  احیاء العلوم متاثر بوده ، و از آن استفاه کرده است . فیض گاهی از شنید ن آواز از خود بیخود می شده و  می گویند در وقت سحر در باغهای خود مشغول به نماز  بود ، و کنیزی زیبا رو و خوش صدا برای او آواز می خواند ، و او در رکوع بوده ، می گریست ( تاریخ فلاسفه ایرانی  / حلبی و کتاب مبانی فقهی حسین میرزا خانی )

5- ابو نصر فارابی معلم ثانی ( معلم اول ارسطو بود ) و فیلسوف قرن چهارم و  اهل موسیقی و کتابی هم دارد با نام  الموسیقی الکبیر . گفته اند :  سازی که قانون نامیده می شود از ساخته های اوست  . این فیلسوف طبیعت گرا ، بیشتر در کنار جویباران و یا در دامن کوهساران و بوستانها زندگی می کرد و می گفتند در در بار سیف الدوله ساز می زد  . پس از فارابی – ابن سینا در موسیقی کتاب نوشت و سه کتاب در موسیقی دارد ( شفا ، نجات و  دانش نامه ) ابن سینا به عربی و به فارسی شعر سروده ، و از  اشعار فارسی منسوب باو دوبیت زیر را در باره میخواری باندازه ، نقل می کنم : حلال گشته بفتوای عقل بر دانا / حرام گشته بفتوای شرع بر احمق / چو بو علی می ناب ار خوری حکیمانه / بحق حق که وجودت بحق شود ملحق ( راجع به شرابخواری بوعلی – رجو ع کنید به کتاب المنقذ من الضلال غزالی – ترجمه صادق آیینه وند ) از بوعلی که  بگذریم صفی الدین ارموی دانشمند و موسیقی دان قرن هفتم . اهل ارومیه بود . بسبب هنر موسیقی و آواز در دستگاه خان مغول احترامی یافت . او را مخترع سازی بنام مغنی دانسته اند . آن تر کیبی از قانون و رباب بود . علی جرجانی و قطب الدین محمود شیرازی در قرن هشتم و عبدالقادر مراغه ای در قرن نهم و بسیاری دیگر کتابهای نفیسی در موسیقی علمی از خود بیادگار گذاشته اند که بحث در باره ی آنها از حوصله ی این مقال خارج است.

6- مولوی یا مولانا یا خداوندگار ، شاعر و عارف ( 604=672 قمری ) در بلخ زاده شد ، در خلوتخانه گه گاه رباب ( یکی از آلات موسیقی قدیم شبیه به تار دارای دو سیم بوده ) می نواخت ، حتا به ذوق خود در ساخت رباب هم به قول دکتر زرین کوب تصرفها کرد . حتا یک روز در عبور از بازار بانگ ترکی روستایی که پوست روباه می فروخت و برای جلب نظر خریدار صدای " دلکو ، دلکو !) سر می داد ، اورا به یاد دل و احوال عشق انداخت ، به آهنگ " دل کو ، دل کو ؟" ترانه یی ساخت و در میان بازار با تعدادی یاران که با وی همراه بودند به وجد و سماع و رقص می کرده ،  موسیقی ضربی و طرب آور بوده است ، حافظ می گوید : چو در دست است رودی خوش بزن مطرب سرودی خوش / که دست افشان غزل خوانیم و پاکوبان سر اندازیم – البته گفتنی ست که خود حافظ هم آواز می خواند و سر انداز بود . اما راجع به ربابی که مولانا می نواخت – رو حانیون شهر با مولوی مخالفت می ورزیدند . و کسی را پیش مولوی فرستادند که او را از انجام عمل سماع و موسیقی و رقص و ساز بر حذر بدارند .  مولوی ی اهل فقاع (آبجو ) و سماع و حمام هم با طنز و حاضر جوابی همیشگی پاسخ گفت : " من مدرسه ، مسند افتاء( فتوی – چون مولوی  پیش از دیدار با شمس ملا و منبری بود ) مریدان و اوقاف را به آقایان علما و روحانیون وا نهاده ام . اگر می خواهند تا   این یک رباب را هم به آقایان بدهم . " البته در شرح حال ابو سعید ابی الخیر عارف و شاعر و رقصنده ی سماع هم آمده است که ملاها اورا به علت سماع و  موسیقی " مهد ور الدم " یعنی خونش را مباح دانسته اند و به قتل او فتوا دادند . مثل مشتاق علیشاه .  مشتاق صوفی و عارف و آواز خوانی بود که قرآن را همراه با نواختن تار می خواند ، و یک سیم به سه تار افزوده که   در جهان موسیقی به نام اوست . وی را رو حانیون زمانش تکفیر کردند و مردم نادان را  بر انگیختند تا او را با سنگ و چماق کشتند . مشتاق مقبره ای به نام در شهر کرمان دارد . میدانی و محله ای نیز به نام اوست .

7- عارف قزوینی شاعر و تصنیف ساز موسیقی و خواننده درسال 1259 در قزوین متولد شد . عارف آواز را به خوبی فرا گرفت . مدتی هم  به اصرار پدر به مشق روضه خوانی پرداخت و رسما ملا شد . اما خرافه پرستی و سطحی نگری دینی رایج در آن روزگار عارف را از روحانیت رویگردان و بیزار کرد و او پس از مرگ پدر عمامه را از سر بر داشت  از قزوین به تهران آمد و به دلیل صدای خوش مورد توجه شاهزادگان قاجار قرار گرفت . مظفر الدین شاه که آواز هاش را شنیده بود ، دستور استخدام عارف را در  در بار داد ، ولی عارف نپذیرفت .

8- محمد حسین شهریار در سال 1285  در روستای زیبای "  خوشکناب " تبریز متولد شد . او نخستین شعر خویش را در چهار سالگی به زبان ترکی آذر بایجانی سرود . شهریار دوست نیما و ابتهاج در سال 13.3 با ابو الحسن صبا موسیقی دان معروف آشنا شد که در آن زمان چند سالی از شهریار بزرگتر بود صبا به شهریار مشق سه تار می داد و شهریار در عین حال که سه تار  می آموخت ، چون صدای خوشی هم داشت بعضی غزلهای خود را با سه تار می خواند .

9- مهدی اخوان ثالث ( م. امید ) شاعر بزرگ و شاعر شعر های زمستان ، قاصدک ، آواز کرک و ... در سال 13.7 در مشهد چشم به جهان گشود و چندین کتاب  شعر دارد ، مانند : ار غنون ، زمستان، آخر شاهنامه ، از این اوستا ، در حیاط کو چک پاییز در زندان ، دوزخ اما سرد ، ترا ای کهن بوم و بر دوست دارم و ...

 . اما راجع به علاقه ی اخوان به موسیقی و تار و آواز  در مجله ی دنیای سخن به مطلبی بر خوردم که اخوان هم  تار می زد و هم  خسته خسته می خواند . بهتر است که از زبان خودش بشنویم :" من با موسیقی هم کما بیش سر و سری داشتم – خیلی پیشتر از شعر و بیشتر هم – یعنی  پنهانی ( بدون اجازه پدر ) برای خودم چندی بود که تار می زدم و پیش استادی مشق و تمرین می کردم – تا آنجا که  دیگر کم کم ترانه  های آنروز را تا حدی که بشود شنید از آب در می آوردم و به بعضی دستگاههای موسیقی  ملی مان آشنا شده بودم . ماهور و همایونی ، ترک و شوری ، افشاری و سه گاهی و خلاصه در آمد و فرود و اوج و حضیضی می شناختم و دستم با پرده های ساز کم کم آشنا شده بود ... " گو یا پدر اخوان به گفته ی خود اخوان  - موسیقی را نکبت و شوم می دانست و با  ساز و آواز مخالف بود .

10- در باره ی احمد شاملو  بر جسته ترین شاعر ایران و پدر شعر منثور – باید بگویم که در همسایه گی خانه ی شاملو  یک خانواده ی متمول و ثروتمند ارمنی می نشست که دو دختر رسیده داشت و هر دو مشق پیانو می کردند . به گفته ی شاملو :" چیز هایی می نواختند که چون نقش سنگ در ذهن ناآماده ی من ماند و بعد ها دانستم اتود های شوپن بوده است . احساس عجیبی که از تمرین ها و به خصوص از صدای پیانو ( که سالهای بعد ، روزی که این مطالب را با نیما در میان نهاده بودم در تایید حرف من گفت " پیانو صدای مادرانه همه ی  جهان را منعکس می کند ") در من بوجود آمد ، مرا یکسره هوایی موسیقی ، دیوانه ی موسیقی کرد – موسیقی تمام وجودم را تسخیر کرد – البته دو سالی مو سیقی خواندم ، ولی نشد دیگر ، زندگی نگذاشت که دنبالش بروم در من شعر ، عقده سر کوفته موسیقی است "( زندگی و شعر شاملو ، پاشایی ، جلد دوم ، ص 597 )

11- هوشنگ ابتهاج ( سایه ) شاعر و موسیقیدان . او در آغاز از شاگردان و پیروان  نیما بود ، اما به راه دیگر رفت و غزل سرود ( مثل شاملو که به دنبال شعر های سپید رفت ) ابتهاج را در غزلسرایی بعد از حافظ بهترین غزلسرا می دانند . در 29 اسفند 1306 در رشت متولد شد . در جوانی دلباخته دختری ارمنی به نام گالیا شد که در رشت ساکن بود . بعد  هم که ایران غرق خونریزی و جنگ و بحرا ن شد در شعری سرود :" دیریست ، گالیا / هنگام بوسه و غزل عاشقانه نیست / هر چیز رنگ آتش و خون دارد این زمان / هنگامه رهایی لب ها و دست هاست / عصیان زندگی است " اما در باره  موسیقی و آواز خواند ن ابتهاج لازم به یاد آوری ست که وی در زمینه ی موسیقی ایرانی استاد است و مدتی  مسول بر نامه گل ها در رادیوی ایران بود و تعدادی از غزل های او  توسط خوانندگان ترانه اجرا شد . در کتاب پیر پر نیان اندیش خود به شهریار که بعدها سازش را کنار گذاشته بود می گفت :" آخه شهریار آدم ساز و  می ذاره کنار و خرقه زهد می پوشه  - اونم می خندید " ولی خود ابتهاج آواز می خواند چنانکه می گوید :" من میکرو فو نو بر داشتم و یه آواز ما هور خوندم و ضبط کردم . یادمه این شعر حافظو خوندم : بر سر آنم که گر ز دست بر آید / دست به کاری زنم که غصه سر آید "  هوشنگ ابتهاج در کتاب مذکور از آواز خوانان و آهنگ سازان زیر به نیکی یاد می کند : شجریان ، داریوش طلایی ، ناصر فرهنگ فر ، روح اله خالقی ، هنگامه اخوان ، صبا ، حسین تهرانی ، محمد رضا لطفی ، بنان ، لطف الله مجد ، ادیب خوانساری ، کسایی ، شهناز ، تاج اصفهانی ، دلکش ، مرضیه ، حسین علیزاده ، سوسن ، کی می گه کجه ( مهوش )،  ، حمیرا ، فرامرز پایور ، قوامی ، سیمین غانم ، پروانه ، قمر ملوک و....

12-آخرین نکته در این نوشته مربوط به  فروغ فرخزاد و سهراب  سپهری است . که سهراب در 15 مهر ماه 1307 در شهر کاشان به دنیا آمد . اولین کتاب سپهری با نام "مرگ رنگ " در تهران منتشر شد که به سبک  نیما ( شعر نو ) بود . در سال 1355 تمام هشت دفتر و منظومه خود را در هشت کتاب گرد آورد . نگارنده ی این سطور راجع به مویسقی و آواز سهراب در کتاب ها چیزی ندیدم – ولی در اوایل دهه 1330 به عنوان نقاشی نو پرداز به شهرت رسید . تا جایی که بعضی  او را شاعری نقاش خوانده اند و بعضی دیگر " نقاش شاعر" اما پدر سهراب " اسد اله سپهری "  نقاشی می کرد ، تار می ساخت ، تار هم می زد ( بر خلاف پدر اخوان که ضد موسیقی بود ) و البته پدر  سهراب  خط خوبی هم داشت .  اما سهراب متاسفانه در سال  1357 به بیماری سرطان خون مبتلا شد و سر انجام در اول اردی بهشت ماه 1359 به ابدیت پیوست . اورا در صحن " امامزاده سلطان علی " دهستان مشهد اردهال به خاک سپردند . از سهراب که بگذریم – فروغ فرخزاد است که  در سال 1313 در محله ی امیر یه تهران متولد شد . سه کتاب اسیر و دیوار و عصیان اش سخت مورد نقد نقادان قرار گرفت و چهارمین کتاب با نام تولدی دیگر  بهترین کتاب شناخته شد و آخرین کتاب – ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد  - بعد از مرگش  منتشر شد. فروغ در سال 1334 از شوهرش  پرویز شاپور کاریکلماتوریست(= پنج تا زنبور عسل را با کره خوردم ) جدا می شود قانون فرزندش ( کامیار ) را از او می گیرد . اما فروغ به جای مشق موسیقی و ساز و آواز – به آموختن خیاطی و نقاشی   پرداخت . و همچنین  در چند فیلم بازی کرد . و فیلم های کوتاه و مستند  می ساخت . ساختن فیلم مستند ( خانه سیاه است ) از زندگی جذامیان که در  زمستان سال  1342  برنده جایزه فیلم جشنواره ( او بر ها وزن ) آلمان شد . بازی در نمایشنامه ( شش شخصیت در جستجوی نویسنده ) اثر لوئیچی پیراندلو در سال 1342 و  بازی در چند فیلم دیگر . سر انجام در  24 بهمن سال 1345 در سی و دو سالگی به هنگام رانندگی بر اثر تصادف جان سپرد و در  گورستان  ظهیر الدوله تهران به خاک سپرده شد .

     تحریر – 21 اسفند ماه 1392  وب آبکنار کادوس –فرامرز شکوری

 

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


 

                             دست ویگیر بتو چه به من چه

                             ------------------------

 1

 صد میلیارد دلار

 روی شاخه های درختان عرعر و زبان گنجشک آویزان ست

 به من چه

 صدو هشتاد و  شش میلیار یورو چی بباست ؟

 به تو چه

بدا ( بگذار ) ایتا سال از  ان شست سال فارسی - خودم باشم

 دست ویگیر

2

استان گیلان ،  آخرین استان بباست

 به من چه

آخر، اسم کتاب جکتاجی ی گیله وا یی ( یو ) به تو چه

 

3

  آقا اجازه هست – من بوشم جهندم

 هر هفت دوزخ مال من

 و تو بیشی بهشت

هر هفت جنت ته شن

 حلا دست ویگیری

4

من خوایم آواز بخوانم

 دلی دلی – ری را  ... ری را

 تو بوشو ته مرثیه بخوان

من خوایم مشتاق علیشاه مانستن

ایزی ( کمی ) مره سه تار بزنم

 تو بو شو ته نمازا بخوان  

 تو مرا دست ویگیر

من خوایم بو شوم ونکوور قرابا 

تو بوشو کربلا

آخر کربلاو اغوز دار

5

 از سیاه شب کرا  گب زنن – به من جه

 از روسپیخانه های  شیوخ عرب – به تو چه

 از پاک کن هایی که پاک نمی کنند – به من چه

 از کبو ترانی که دارند می میرند

 از فرط گرسنگی – به تو چه

6

کاشاله برار ( برادر شغال ) زرد سک ( سگ زرد )

 کلاچان و کشکرکانا باورد (آورد )

 باغ میئن خو امرا – به من چه 

 در بازار های چرک و چروک 

باد روز نامه ها را ورق می زند – به تو چه

7

شهر  ، نه فرنگ ( سنجاقک ) دارد نه سینه سرخ

فقط دو تا غراب سی صد ساله

 از چناری به چنار دیگر

هی می پرند و قار قار می زنند

 خب – به تو  چه

 به من چه 

8

 من خوایم در جیک ( پنجره ) وازا کنم

 فاندرم –  انار شاواران  سورخو  لبانا

 ایجاز ه دهی؟

9

 خوایم مه همساده بو گویم    

صبح به خیر 

دوستت دارم

دلم فریاد می خواهد

من هنم  - عزیز دلم

من پارتیزان زندگی یم

تو مرا دست ویگیر

10

قبر نیما یوشیج کجاست ؟ به تو چه

صادق هدایت و ساعدی در پر لاشز پاریس -به من چه

 اخوان در هارو نیه ی توس

 فروغ در ظهیر الدوله ی تهران

کارل مارکس و الیوت در گورستان

" های گیت " لندن 

اصلن به تو چه که

احمد شاملو در امام زاده طاهر کرج

 مدفون ست و میر زا کوچک جنگلی

 در سلیمان داراب  رشت

 

 

 

11

 آقا ماخذ هم خوایه

بفرما

 انم رهایی از گمراهی ی غزالی

(المنقذ  من الضلال)

الان – بوعلی کرا  منوچهری شعر شرابا

 واخورو

تازه شمس م خو مقالات میئن نیشته

  صحبت از خر بزه و شراب ست .

12

 مشکی شراب در دریا و از آن

 وضو ساختن 

اما ، حوضک کوچک را

 قطره ای شراب بی گمان که

 نجس کند

13

 البته مولانا چار کار آرد بجا

 گاهی رباب گاهی  فقاع( آبجو)

  گاه سماع   گاه حمام

 خداوند م شمس مانستن  سرخو

لیباس دوکو ده –

اوشانه   دو خاده :

بازا بازا هر آن چه هستی بازا /

گر کافر و گبر و بت پرستی بازا

 آقا تو دست ویگیر ی 

 من که دست ویگیفتام

آخر به تو چه – به من چه

دست ویگیر – دست ویگیر

 

تحریر – 15 اسفند 1392 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


                                                                           به مهرداد آبکناری عزیز

 

 

                                   میر زا آقا   پیر مرد نیزار

      1                            --------------------------

 میر زا آقا

داس و پارو را برداشت

با اوقات تلخ

سوار قایق لا کو مه اش 

زد از پشت شالیزار ها

رفت

 نیزار های زرد پوش

سیاه گیشه ی آبکناران

2

روزی که دنیا را قسمت می کردند

 داغ شقایق را 

به میر زا آقا دادند

حسرت دریا را به لا کومه 

او با دست های پر از هیچ خدا

خالی از آب و نان و آواز

هر بامدار با قایق لکنده ی خود

از میان رو گاها و کرت های نیزار

می رفت در پی  لقمه ی نان

3

او همچنان  زنده به عشق ست اما

در فکر  قناریان غرقه به خون

 در فکر جویباران

در فکر راههای خطر خیز

در فکر ماغ های مرغابیان سرسبز

 در فکر کتاب و  دفتر و

کفش و لباس کاسالی

 در فکر سینه های شرحه شرحه

در فکر گرازان گمار

فکر فکر فکر

می گیرد چون کبوتر بال و پر

4

 پیر مرد نیزار

با مرغ باران   هم آواز بود

با سنجاقک ها

با زنجره گان خوش و بش می کرد

 با فاخته ها رفاقت داشت

 مار را هر طور بد دانست

و بیزار از کلاغان پر عمر و بد آهنگ

و از جغد شوم نیز بدش می آمد

 او به مار می گفت :" باش تا نفرین دوزخ

 از تو چه سازد،

که مادران سیاه پوش

داغ داران زیبا ترین

فرزندان آفتاب وباد

هنوز از سجاده ها

سر بر نگرفته اند "

 

5

 میر زا آقا دلتنگ

میرزا آقا ابر چشم اش

زغمی بارانی ست

بارانی که می بارد

او هنوز باور نمی کند " باران پشت

        پنجره اش کولاک ست "

و سیل در کوچه  پسکوچه های آبادی

دارد دسته دسته گلها را می برد

6

 آه کومه ات را چه کسی آتش زد ؟

 لوله ( نی ) بار ات را چه کسی

             داد به آب ؟

 قایق ات را چه کسی از تو گرفت ؟

 آی میر زا آقا 

 میر زا آقا – داس و اوراق ( داس درو ) ات کو ؟

 پاروی شکسته ات کو؟

شلف ( کاسه ) ی آب فشان زورق ات کو ؟

 حنجره ی کاکلی ات را چه کسی

                       تیغ کشید ؟

 چه  کسی قمری خوش خوان ات را

                            برد به مهمانی مرگ ؟

آی میر زا آقا میر زا آقا

چه کس چشمان جبرییل حتا عزراییل را هم تر کرد ؟

 چه کس دل تنگ ات را

 از این هم تنگ تر کرد ؟

7

 گفت راوی : " میرزا آقا با من رفاقت داشت

آدم دریایی بود

 با دل دریا یی ی اش

رنگ آب های روشن را

     رنگ دریا را در چشم داشت

گاه تا صبح به چشم بیدار در نیزار

نام کرت های  نیزارهارا تکرار می کرد

شاید هنوز

 مرگ ناز آواز نازش را

              باور نکرده بود"

8

 ساعت 5 عصر بود

غروب خلوت جمعه

 فصل پاییز

 قایق فرسوده اش  پای دیواری

ایستاد

زیر یک سایه ی بیدی در آب

 در حول و حوش  آن

 ماری در کنده ی درختی لمیده ست

آن سو تر  شبجغد بد آواز،

آواز خود را می خواند

پیر نیزار با لهجه ی آبکناری می گفت :

" نوا خادان کور  و قوقو

آی سیا لانتی بوشو

چی خوایین از مه خاش جان "

9

 آنگاه

شب در رسید

آسمان یک ریز بارید

پچپچه ی نی ها بلند شد

پشت نیزارها آن سوی رود 

خبر دادند که دست باد شقایق اش را پر پر کرد

میر زا آقا ی غرقه به اشک

این بار

صدای " او هو اوهو " ی گریه اش

  و هق هق درد ناک اش

در نیزارها پیچید

10

با خود حرف می زد :" باید شب را شکافت

 باید از شب نهراسید

 باید قبول کرد آواز نی را

باید در این نیزار سخن کاشت

و فصل درو را 

باید منتظر ماند

11

 میر زاآقا مرد کارو زندگی بود

 دلی بی ریا داشت

دلی روستایی و پاک

مثل آب

مثل آیینه

چیزی شبیه عشق

 مثل  ارغوان مثل عطر گل سرخ

او زاده ی آبکنار  از نسل

بال و پر های شکسته بود

از نسل رنج از نسل شالیزار

و دریا   و جنگل و قایق

12

 گفت راوی:" به وقت عطش

از آبگیری به آبگیر دیگر

می رفت از کرت های خزه بسته

تا به سوی چشمه ی پاک

سیب سرخ یا اناری در کار نبود

میوه اش دوسه دانه  تورش خوج ( امرود جنگلی )

 یا که فتر ( ازگیل ) بود

به وقت ناهار چاشتبند نان بیات را

روی " لوله بار " می گستراند

و نان خشک  را در آبراهی  می خیساند

و دوباره باز می گشت بر  پهنه ی نیزار

 می راند قایق را

 و دگر باره از لوله ( نی ) ها پر می کرد

13

 " لوله " کفاف نمی داد زندگی اش را

 گرچه در هر وجب از نیزار

 پیر شد هفتاد سال و اندکی بیش یا کم

 میر زا آقا

 روزی که رفت

مرده ریگ اش گاوی سیاه بود

و قایقی شکسته

و داغدار شقایق  اش نیز هم

و البته گاو شیر ده اش نیز جان داد

درست مثل گاو مشهدی  حسن

غلامحسین ساعدی ( گوهر مراد )

 

             تحریر –  21 بهمن ماه 1392  وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                              خواب های عمیق

                         ----------

 در یک کوچه ی بی عابر

 در فصل   پاییز

به هم رو به رو شدیم

 یادت  می آید ؟ من نگاه ام به تو بود

  صحبت از چند پرسش بود

 که فریب می خورد ؟

که فریب می دهد؟

 مسول این تاریخ سیا هکار   کیست ؟

 چه کس خوبی آینده  را

به خاطر خواهد داشت ؟

 چه کس پشت اش  را حتا

پشت گوش اش را خواهد دید ؟

و تو می گفتی که : هر ها بسیارند و برها

 خوشا به حال خورشید  

   که می خواند

  عشق ست و اندیشه 

فقط سه کلاغ

 روی شانه های چنار پیر  نشسته اند

 یکیشان به اشتباه قار قار می زند

 دو تا شان کورند و کرند اما

 هر ها بسیارند و نرها مگر که

فکری در کله های مجزای خواب های عمیق بگذرد    

                                              تحریر – 12 بهمن 1392 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


 

                           صبح طلایی شعر

                        ----------------------

 شعر آیینه ست و تصویر و شیشه های روشن

 شعر مثل خورشید می تابد

مثل گل سرخ وامی شود

و مثل برگ درخت

به ریشه مربوط ست

به آب به خاک

 شعر میخواهد که شب

از سماجت خود دست بکشد

مرگ بیهوده تهدید نکند

باد انقدر وحشی نشود

 و پاییز  هم بی جهت به جست و جوی

کاج های سر کوچه نرود

شعر میهمان عطر  نسترن ها ست و نرگس ها و یاس ها

شعر به میعاد باران و برگ می اندیشد

عشق را بسیار دوست می دارد

          زندگی را

          لبخند را

 و شادی را نیز

و آزادی را هم

 شعر خواهان آواز ست از چکاوکان

و خواستگار عطر و بوی گل ها ست از باغچه ها

 

           تحریر-11 اسفند 1392  وب آبکنار کادوس –فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


                                    پا لوان گل آقاآبکناری و پرومته و حسنک وزیر

                              -------------------------------------------------------

 1 – میر زا طالب خان غنی زاد معروف به  پالوان گل آقا آبکناری فرزند مرحوم میر زا آقا خان در تاریخ دوازدهم جمادی  الآخر سال 1300 هجری قمری در آبکنار / انزلی واقع در میر محله متولد شده است . سالهای کودکی را در  مکاتب   محلی و از سن  8 سالگی به بعد در مدارس الیاس تهران به تحصیل فرانسه اشتغال داشته پس از آنکه گواهی نامه از مدرسه فوق  الذکر دریافت کرد در رشت به شغل مترجمی پرداخته و در اندک زمانی زبان فرانسه را به خوبی تکلم می کرد . این مبارز جوان و نیکنام در  عنفوان جوانی که بیش از 28 سا لش نبود مورد خشم خدایان تایتان ها قرار گرفت و  پس از دستگیری  به دار آویخته شد . و جنازه ی وی مدت  دو سال بر دار بماند . کلا چان  و آلوغان اونه جیگرا بو خوردان – اونه مار کاس باجی ایتا پیلی پا لوان بو .  خو زاک ره خاده : گل آقا جان / ا بجی ته قوربان / جنگل ته رافا    نیشته / در یا   ته واستی خورا دو کوشته  / لو له کلو تورا باسته / لوتکا غرقا باسته / گل آقا جان / ابجی ته قوربان ...

 

1-     پرو مته بنا به روایت اساطیر یونانی ، نیمه خدایی بود ، اما چون " آتش " را از خدایان ربود و به بشر  رسانید ، به بلای خشم خدایان گرفتار آمد و بر فراز صخره ای به بند کشیده شد تا کرکسی مدام از جگرش بخورد و آن جگر دوباره بروید و این شکنجه تا ابد دوام یابد . البته پرومته این آتش یا خرد و دانایی را از خدای زئوس ایتا تور خدای دیگر  بودو زی بو – فادا آدما. ناد رنادر پور شعر ی دارد با نام " دزد آتش " تکه یی از آن را باهم می خوانیم : من مگر آن دزد آتشم که سر انجام / خشم خدایان مرا  به شعله خود سوخت / بر سر این صخره شکسته تقدیر / چار ستونم به چار میخ بلا دوخت / ناگفته نماند از مرگ مادر پرومته هیچ اطلاعی در دست نیست.

2-      و اما حسنک وزیر – ابوالفضل بیهقی می نویسد :" حسنک را سوی دار بردند – تنی چون سیم سفید و رویی چون صد هزار نگار ، و همه  خلق  بدرد می گریستند و  و جلادش استوار ببست و رسن ها فرود آورد و آواز دادند که سنگ دهید هیچ کس دست به سنگ نمی کرد و همه زار زار می گریستند خاصه نشابوریان ، پس مشتی رند ( رند در اینجا به معنای اراذل و اوباش و   اجیر شده ) را سیم دادند که سنگ  زنند ، و مرد خود مرده بود که جلادش رسن به گلو افکنده بود و خبه ( خفه ) کرده . وحسنک قریب هفت سال بر دار  بماند ، چنانکه پاهایش همه فرو ترا شید و خشک شد ، چنانکه اثری نماند تا به دستوری فرو گرفتند و دفن کردند چنانکه کس ندانست که سرش کجاست و تن کجاست و مادر حسنک زنی بود سخت  جگر آور چنان شنیدم که دوسه ماه از او این حدیث نهان داشتند چون بشنید جزعی ( بی تابی ) نکرد چنانکه زنان کنند بلکه بگریست بدرد چنانکه حاضران از درد وی خون گریستند پس گفت بزرگا مردا که ، این پسرم بود که پادشاهی چون  محمود این جهان بدو داد  و پادشاهی چون مسعود آن جهان. و ماتم پسر سخت نیکو بداشت و هر خردمند که این بشنید بپسندید ... " البته پالوان گل آقا آبکناری مار ام – حسنک مار مانستن – خیلی شجاع و نترس بو -  اونه زاک مرگا – حدود شش ماه هیکس اونه ره نوگفت  - بعدا که بیشتاوست فقط  خون گریه بوکود – هفت سال ارسو فو کود  - همسادان  ام اونه امرا وشمارش کودنه – ان بو روزگار  پا لوان گل آقا آبکناری و پرومته و حسنک .

 

 

تحریر – 23 بهمن 1392  وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


                 کلاغ ها هنوز نشسته اند بر شانه هامان

                -----------------------------------

 

 حالا هزاره هاست که هنوز

 برگ های درختان اقاقی

                       باترس و لرز

  این ترانه را می خوانند :

   دیوار موش دارد

          موش هم گوش

  صد سال ست که

 مرغ سحر

 با زبان صورتی خود

  فریاد می کشد :

 زبان سرخ 

  سر سبز را

   هنوز بر باد می دهد

 سی و  اندی سال پیش 

 جنگل

 با رنگ و روی پریده

  یک شب 

    کنار عکس جوانی ام

         آمد به خواب ام

 گفت :  از این جا به بعد

  حرف را باید 

        چند دور در دهان ات 

                   به چرخانی

 گفتم :

 روزها دروغ مصلحت آمیز می گویم

 و شب ها

  در زیر لحا ف حرف می زنم

 چون  حرف حق تلخ ست

 و گفت : زندگی گاهی اوقات

           همین طوری ست

 زیرا

 کلاغ ها هنوز نشسته اند

              بر شانه هامان

 و گفتم : همیشه  همین طور بوده

             از عهد آدم تا  کنون

  شب همان شب

 ترس همان ترس

و حالا هم   دارم

  هی ترس می خورم

    هی ترس

  هی ترس ...

                              تحریر – 22 بهمن 1392 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

 

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


 

                                 گیل گامش مقابل گیل گمیش

 

 روایت اول: گیل گمش اسطوره ای است سومری و مربوط به دوران طلایی تمدن میان رودان ( بین  النهرین ) دوره ای که شکوفایی فکر و فرهنگ در آن ناحیه به کمال خود رسیده بود .

 روایت دوم : گیل گامش پادشاه " اوورک " واقع در جنوب بابل ( 2000 ق . م ) نقش وی در حال کشتن دو گاو وحشی باقی است . " حماسه منظومه گیلگامش " بنام این پاد شاه پهلوان در دست است و آن شامل 12 عدد لوح بزرک بخط میخی بوده و چون از گل یا زرد گیل خالص گیلان قدیم ساخته بباسته بو – قطعه قطعه گردیده . امروزه این لوح در دو جا  است. یکی در موزه بریتانیا ویکی در   یونسکو. مضامین این حماسه شامل: عشق / کوه / دشت /  تالاب / آزولا /گیل گمیش  و گیلی گیلی و راز تولد و مرگ و غیره می باشد .

 روایت سوم : گیل گامش یا گراز کش نام یکی از پهلوانان   اساطیر گیلان باستان  که در شمال آبکنار – انزلی  ساکن بوده و نقش وی در حال کشتن سی گراز وحشی و کله خو  باقی  است و آن شامل  چهار عدد لوح زرین  و هم اکنون در کتابخانه  آکادمی  بخارست کنار دیوان شعر گیلکی – پیر شرفشاه دولایی  محفوظ است .

 روایت چهارم : پل ریکور فیلسوف بر جسته ی فرانسوی معتقد است که گیل گامش  - گیله مردی از گیلان بوده و چندین راس گاو نر وحشی بو کشته و  بیشمار گیل گمیش و گیلی  کاپوش و مدتی هم زندگی مخفی داشته ودر  گاوان کلا ( دهی در بابل ) ساکن بوده ولی احمد شاملو – برای اولین بار حماسه ی گیل گامیش را در سال 1340 به نثر  کلاسیک آرکاییسم یا به قولی ( باستان گرایی در زبان ) و زبان آرگو ( زبان مردم کوچه و بازار) باز نویسی کرد که در همان سال در کتاب هفته به چاپ رسید و نظر ریکور را  هم از این که گیل گامش گیلانی بوده تایید می کند . بنابر این در باره گیل گامش  گیلانی حرف و حدیث فراوانی پیش بامه- و  راه گیل گامش راهی است پر پیچ و خم و در عین حال مستقیم . اما از دوسو  در حال جنگ است  : سویی با گاو میشان وحشی عظیم الجثه  وخوش علف   و شبهه خور و بادمان گوش و خرکارو لب و گاو صندوق دار و  چول خوس  و ...از سوی دیگر، با گیل گامیش و گیل کابوش  و کاپیش و سیا گامیش و آبدزدک و...الان  ام هر روز کرا ایتا  پیلی گامیش کشو – در چرا گاه نصیحت گاوی دیدم سیر / آنکه دانش نمی اندوزد مانند گاو فربه می شود ولی از نظر خرد لاغر / من از گاو می ترسم  چون شاخ دارد - عقل ندارد / گاوان به گاو بانان مالیات گرگ و  مالیات علف می دهند . پاسخ عمر خیام به پرسش " گاو چیست  ؟" یا ثور  یا که ثریا ؟ سکوت بود و لبخند : گاویست در آسمان و نامش پروین /  گاو دگری نهفته در زیر زمین

 چشم خردت گشای چون اهل یقین / زیر و زبر دو گاو وحشی و مشتی خربین ...  و اما حرف آخر – گیل گامش های  گیلانی و آبکناری باید  نقش گیلگامش پهلوان را در حال کشتن دو گاو وحشی و سی تا کله خو به خاطر بسپارند  -

 

          تحریر -  21 بهمن 1392 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

 

 

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


                          گل برف در زیر برف

 

               

 به آب روشن نام تو

       در قلب ام می بال ام

 به کاکل سپیدات

به چشم انداز های سپیده دم ات

 به شانه های سترگ برفی تو

 به  عطر گل

 به خوشبو ترینشان در باغ

بر خیز

 عزیز دل ام

 خواهندگان تو

 از شش جهت نگاه ات می کنند

 مر غان سپید بال در یا

 در به در

 به دنبال ات می گردند

 در یا می گرید

 ماه با بال و پر سپید خود

 هر گز نمی گذارد

 آسمان آبی ات تاریک شود

 نگران نباش

 هر چند در زیر  بحران برف نیز

 هراس قار قار را

   حس می کنی

 و های و هوی دیوار را

 اما باز " شبی شکسته ست امشب "

 باز نفس  می کشی

چون زمین

 گل  مر وارید من

 آبکنار من

 یاسمن صورتی و سپید برفی من

 مهراس

 باز می شوی

 از این برف سنگین

 می شکفی

 می خوانی

 لبخند می زنی

 باشد که از شفقت تو

 تمنای ما نیز افزون شود

                       

                        تحریر – 19 بهمن 1392 وب آبکنار کادوس – فرامرز شکوری

 

 

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


 

                                     چند نکته در باره ی مجموعه شعر گیلکی

                                    رافایی غلام حسن عظیمی به فرط رمانتیک

                                       -----------------------------------------------------

 نکته اول- را فا یا راپا به زبان گیلکی به معنی انتظار و رافا اسن  یعنی منتظر ماندن در جایی به انتظار رسیدن کسی یا چیزی ایستادن . رافایی یا چشم به راهی  - چیزی شبیه چشم به راه گود – اثر بکت نمایشنامه نویس ایرلندی .  در پاسخ اینکه گودو کی ست ، گفته است که " اگر  می دانستم در نمایشنامه می گفتم " گودو هیچ نیست – جز همان انتظار ابدی آدمی که هیچ گاه گریبان او را رها نمی کند و آنگاه که انسان به نو میدی می رسد ، همیشه پیام آوری از جانب او می آید تا بگوید :" آقای گودو امروز نمی تواند  بیاید   فردا حتما می آید " یعنی  کمون اولیه مارکس ، مدینه ی فاضله ی فارابی و آرمان شهر توماس مور و...بالاخره امروز نقد  فردا نسیه و این فردا ( گودو ) هر گز نخواهد آمد . حالا به فرض ، شاعر گیلک سرای رافایی انتظار آمدن گودو ها را دارد – خوب وقتی آمدند در این دنیای مرده دوست چه خواهد شد ؟ و بکت جواب می دهد که " نجاتی " در کار نیست . همه چیز از بنیاد بی معنی است و بی معنی تر از همه چیز همین رافایی یا چشم به راهی است .

 

نکته دوم  -- عظیمی ی بیزار از کنون و دلزده از سیاست  و اجتماع و زندگی شهری – انتظار طبیعتی  را  می  کشد که طنینی غریب دارد . همان تصویری که اخوان ثالث از ایران کهن یافته یا  اسطور ه یی که در  ذهنش پرورده است که با واقعیت وفق نمی دهد – هیچگونه حقیقتی ندارد  . بلکه اساس اش صرف احساسات و تمایلات شخصی ست . شاعر رافایی   نیز همین کار را می کند – این بار طبیعت گیلان باستان برای او مدینه فاضله یی ست که در ذهن حود ساخته است و این طبیعت  و  باغ و راغ و مناظر و شالیزار و رود خانه های گیلان – الهام بخش او است در نیکی ها و خوبی ها ، و آن چه را که می پذیرد و دلخواه اوست با معیار و مقیاس آن مدینه فاضله  می سنجد . بنابر این، شاعر مجمو عه شعر رافایی، یک شاعر  رمانتیست ، یک شاعر آرمان خواه و یک شاعر ایده آلیست به مفهوم خوب و درست کلمه است یعنی کسی که در ذهنش  چیزی هست و بهتر از آن( چیزی شبیه گیلان باستان) را طلب می کند .  حال اگر  این خواهش ها و رویاها  در عالم " واقع "   خرسند و میسر نشوند – آیا مخاطب را به  جهان  وهم ها و خیال ها نمی کشاند ؟!

 نکته سوم – افسانه   نیما یوشیج  یک شعر بلند رمانتیک است . یک اثر سمبولیک  و پر از تخیل . افسانه که جای پای شاعران رمانتیک فرانسه ، بخصوص لا مارتین و آلفرد دو موسه ، در آن نمایان بود ، نمو دار تحولی در هنر شمرده شد . نیما در این اثر گوشه های دل خود را می کاود ، قصه عشق و ناکامی و سر خوردگی خویش را باز  می گوید ، و هر جا فرصت می یابد ، صحنه ها و منظره های زیبایی از طبیعت یوش نور مازندران و دوران جوانی خود از شب زنده داری شبانان در کنار آتش ، از لطافت بهار در  میان دره ها و دامان کوهها – صحنه هایی که با اند وه و حسرت دوری از آن عهد و زمان نابود در آمیخته است – تصویر می کند . همان حسرت و اندوهی که عظیمی از غربت طبیعت گیلان می کشد که در سطور آینده به آن خواهم پرداخت . اما نیما از افسانه کوچ می کند – چرا که نمی تواند از وضعیت موجود اجتماع و درد های اجتماعی آن بی تفاوت باشد – با این حال به شعر هایی نظیر ققنوس  و آی  آدم ها روی می آورد – یعنی از رمانتیسم به سمبولیسم اجتماعی .

 

 نکته چهارم – البته فقط  نیما نبود که به افسانه یا طبیعت و یا همان رمانتیک روی می آورد – بسیاری از شاعران مانند : شهریار ، فریدون توللی ، خانلری ، گلچین گیلانی ، نادر نادر پور ، میر زاده عشقی ، هوشنگ ابتهاج و... گفتنی است که عشقی اهل مبارزه هم بود و در  همین رابطه کشته شد و ابتهاج  پسر خاله ی  گلچین گیلانی نیز قول و غزل و ترانه  های عشقی و رمانتیکی را کنار گذاشت و به سراغ درد های اجتماعی رفت   و مانند نیما شاعر ی اهل داد و سیاست که از بیداد  بیداد گران فریاد می زند و نیما نیز در باره سیاست در حرفهای همسایه می گوید :" ادبیاتی که با سیاست  مربوط نبوده در هیچ زمان وجود نداشته و دروغ است  . مفهوم بیطرفی هم بسیار خیالی و بیمعنی است "( حرفهای همسایه ، اسفند 1324 )

 

 نکته پنجم – شعر رافایی عظیمی – نظیر افسانه است  - یعنی وجهی رمانتیک دارد . با این تفاوت که نیما به طرف سمبولیسم های اجتماعی می رود و عظیمی تنها به یک معشوقه ی خیالی و محال گونه و دشوار در طبیعت گیلان بسنده می کند و در تمام لحظات با او سخن می گوید – ضمنا این معشوقه  ی افلاطونی توسط بهار  فرستاده می شود – چنانکه می گوید:" ترا بهار اوسه کوده / بهار ترا خور مچی چاکوده / بهار خو  بوقچه نا تی سر بنا == تو با بهار آمدی / بهار تورا آراست / بهار  تورا راهی کر د "( ص42 ) – شاعر رافایی از آن همزاد و الهام آفرین و نا پیدا تصویری می سازد که فقط خودش  می پسندد و آن طور که دلش می خواهد و تصویر این که آن گونه باش که من می خواهم : " او جور بو بو ، او جور می دیل  خایه بو بو == آن گونه باش ، آن گونه ! / آن گونه که دلم می خواهد . "( ص 16 )

 

 نکته ششم – شعریت شعر رمانتیک گیلکی و فارسی    - یعنی -فرار از  وضعیت موجود . شاعر فی  الواقع از اجتماع و انسان می گریزد . گریز به ناکجا آباد – گریز به   افسانه ها و قصه های  پریان – گریز به جغرافیای خیال و رو یا و  جنون – گریز به گذشته و دوره کودکی و نو جوانی که خاکستر هاشان را هم  حتا باد برده است و بالا خره گریز به روستا و آبادی و طبیعت که امروز برایش حکم تاسیانی یا نوستالوژیک دارد . چرا که شاعر از وضع کنونی  ناراضی ست و معترض . اما نه یک انسان  معترض و ناراضی به مفهوم درست کلمه و به اصطلاح ناراضی سقراطی .  بلکه معترض بیمعنی . با این حساب می توان شعر رافایی عاشقانه ی متعالی عظیمی  شاعر گیلکی  سرا را – شعر گریز و اعتراض خنثی  نام نهاد . اودر تهران ساکن است و دلش برای طبیعت گیلان می تپد . نیما هم آن سالها در تهران زندگی می کرد و عاشق یوش و طبیعت مازندران بود و ما  در شعر های نیما در حول و حوش سال 1305 مکرر به " گریز از زندگی شهری به طبیعت و کودکی " بر می خوریم . نیما این بیت ها را در وصف حال خود می گوید :

  هر سری را با عالم خاصی خوش است / هر که را یک چیز خوب و دلکش است

 من خوشم با زندگی  ی کوهیان / چون که عادت دارم از طفلی بدان

 به به از آن آتش شب های تار / در کنار گوسفند و کو هسار

 بانگ چوپانان صدای های های  / بانگ زنگ گوسفندان ، بانگ نای

 خانه ی من ، جنگل من ، کو ؟ کجاست ؟ / حالیا فر سنگ ها از من جداست ...

 و نیما بعد ها به حدود   سال 1310 – همانطور که بیان شد –  از مبانی شعر های رمانتیک فاصله گرفته و به حوزه اجتماع نزدیک تر می شود – این گریز به طبیعت و کودکی و گذشته نگری در اشعارش رنگ می بازد

 

 نکته هفتم – همین بینش را در شعر رافایی عظیمی می بینیم – او به یاد تلمبار ، گوسفندان ،  کاه و طویله و توم  جار و  بذر افشانی می افتد و می گوید: "شیم امه کونه تلمبار  سرا، خارا گیریم / گاچه جه ، مانده کوله مارا گیریم / جو ب شانی ره امی تو مجارا گیریم / آ بهارا ترا امی امره بریم == می رویم بالای " تلمبار " کهنه مان و بامش را کاه می ریزیم / در طویله، گوساله مان را به آغل می بندیم / هنگام بذر افشانی " تومه جار " می گیریم / این بهار ، تورا با خودمان به همراه می بریم "( ص 38 ) . پوشیده نماند -  شاعر چشم به راهی بر خلاف نیما و بسیاری از شاعران  انسانی ، اجتماعی و سیاسی از  شعر رمانتیک و احساسی و متعالی خود به خاطر  پیوستگی و رابطه ای که با  زادگاه خود دارد – لحظه  ای گیلان را رها نمی کند . او غرق در گذشته است و شعرش اندوه شاعر را از روزگاری رفته می رساند . او به بودن موجودی خیالی در    طبیعت کیهانی در انتظار  می اندیشد در جایی نا معلوم که کمتر چیزی از واقعیت و عینیت او می داند – او در جست و جوی راهی و یا به انتظار نجات بخشی است که اورا رهایی دهد و برای آمدن اش به انتظار و چشم به راهی ایستاده است تا او  خندان از کرت های شالیزار و رود خانه های گیلان بگذرد . شعری زیبا با تصویری بدیع و روشن شاعر را باهم می خوانیم :" امه ره خانده بو کون / امه ره گب بزن / اما تی رافا ایسیم کولان سر / تو امی روخان پوردان بییه / امی تومه جار سر مرزان بییه / امی چومان سره == خندان / سخن بگو / ما به انتظار ایستاده ایم بر بلندای این دشت / تو از پس رود خانه ها بگذر / از کرت های شالیزار / قدم بر چشم های ما بگذار !"( ص52 )

  

 نکته  هشتم—آیا گریز از وضعیت موجود و بیزاری و خستگی از زندگی شهری و طبیعت ستایی  و خیالپر دازی  های شاعرانه  - سبب شده که شاعر رافایی امید بستن به چیزی هرگز نیامدنی و نشدنی را به دوش بکشد ؟ آیا نزدیکی بسیار با طبیعت ، بویژه جنگل و شالیزار و همچنین مساله انتظار را پیش کشیدن – ناشی از شکست  شعر های اجتماعی – سیاسی است ؟ بی شک  در مجموعه شعر گیلکی رافایی عظیمی نه مبارزه و تعهد و مسولیت هست و نه دغدغه ی درد های اجتماعی  و... آن طوری که در آثار نیما مانند : مرغ آمین و ناقوس حس می شود . عظیمی به این جهان پر از بیعدالتی و یاسایی و نامردمی پشت می کند و رو به گذشته و طبیعت دوستی می آورد و  سر نوشت اش را در طبیعت  بی جان جانان بدون تکلیف انتظار می کشد  - انتظاری عبث . چرا  که شعر امروز ما  چه فارسی   و چه  گیلکی ، بنا به حکم روح زمانه ، شعری است  برونگرا – اخلاقی ، انسانی ، سیاسی و اجتماعی . یعنی –شاعر امروز به اوضاع و احوال بیرونی  بیشترتوجه دارد  و شاعر مردمی   معمولا قید تعهد  اجتماعی – سیاسی را به گردن می نهد .

 نکته نهم --  یک نکته ی دیگر و آخرین نکته که می خواهم اشاره کنم شعر موج نو و به دنبال آن  شعر حجم یا پست مدرن است . که یک  جوری به شعر رافایی شاعر گره خورده است . چرا که     واقعیت های اجتماعی – سیاسی  در هر دو غایب است . بگذریم از این که زبان ژور نالیستی موجی ها گنگ و پیچیده است ( احمد رضا احمدی و یدالله رویایی ) و یک نوع سر در گمی برای خواننده شعر است . ولی شعر رافایی عظیمی  ساده  و  هیچ مضمونی غریب و تعقید در آن نیست .اگر چه شاعری است درونگرا و ذهنیت گرا . بنابر این  ،  دلزدگی نسبت به شعر سیاسی – اجتماعی و رمانتیک وقتی کنار هم قرار گرفتند ،  فرزندی به بار آوردند به نام " مو ج نو " و بدنبال آن  شعر حجم یا پست مدرن . و همچنین گریز از شهر نشینی و  دوری  از مساله سیاسی -اجتماعی و گریز به رمانتیک و طبیعت و بویژه  طبیعت گیلان باستان  د ست به دست هم داده اند . مجموعه شعر گیلکی رافایی یا چشم به راهی را پدید آوردند .

 

 

تحریر – 9 بهمن  1392  وب آبکنار کادوس – فرامر ز شکوری

 

 

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


 

                                         برای هر پرنده یک آشیان

                                        ---------------------------

  1

حالا خیال کن من مالک زمینهای زراعی

             از میمنه

                تا میسره

 تو صا حب سه هزار میلیارد تراول

                 از حفره یی به حفره ی دیگر

                      از صندوقی به صندوق دیگر

                 از بانکی به بانک دیگر

2

 چه فرق می کند

من  حاج راکفلر فرنگی

تو یک نفر انقلابی چارده میلیارد دلاری ایرانی

 این هم ، گاز و نفت و آب و خاک

 و سهم سایه های بزرگ

چار جین کمپانی نجم الدین رازی

 و چندین شرکت و کار خانه ی دیابت 700

 و لاستیک و هواپیما و کشتی بار بری 

چیزی شبیه دیوار بلند گنج قارون

      سر به فلک کشیده ی

                   آقا باقر

                        عصر قجر

3

 و اما ای کاش

 این شرکت های سهامی

             سهام الدین ها

 در جیب بارانی ی مان

            یک کمی مسری بود

 مثل آنفلو انزای مرغی

    زودا ماهی

 برای مرغان سپید بال آسمان آبی

 و ماهیان البرز غربی

 در زیر این رواق آبی

4

 و باز خیال کن من اگر

 شیخ اناسیس کارتل دار

 یا مر حوم دوپن اهل تراست

 و یا مثلا خوشبخت ترینشان

                     در بانک جهان بودم

 برای هر پرنده یک آشیان

می ساختم بالای کوه

 وبرای هر ماهی

یک کیلو گندم به نامشان  ثبت می کردم

 می ریختم تو دریا

 و تمساح خونخواره را هم از 

قزل آلایان لب خوان دور می کردم

 

5

 اما افسوس که

 این جزیره های طلا

و گنجهای پنهان همه اش

 مال بانک داران و کار فر مایان بود

 و برای ما نبود

 برای مااین جا ضیافتی ست و

 همه ی ما مهمانیم  به قولی مهمان

این" میهمانخانه ی مهمان کش "

 آمده ایم که فقط انتظار بکشیم

و به هم بگوییم

ان شاء الله همه چیز

 درست خواهد شد . ان شاء الله

 

 تحریر -4بهمن 1392 وب آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری)

 

                        

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


                                       نکاتی پیرامون شعر موج نو / شعر حجم

                                        ---------------------------------------

1-     موج نو ، نه در ذیل شعر نیمایی جای می گیرد و نه در ذیل شعر سپید شاملویی . یک نوع شعر سپید و بازی کلامی ست و مانند شعر سپید فاقد وزن عروضی است . موج نو شیوه ی بیان خود را از نثر روز نامه ها و رسانه ها اقتباس کرده است  و نیز از ترجمه شعر های شاعران غربی هم الهام می گیرد . معروفترین شاعر موج نو احمد رضا احمدی است . شاعری است  که شعرش بسیار گنگ و نامفهوم است و به قول سیمین بهبهانی ، شاعری که در خواب می سراید . البته معروفترین شاعر " شعر سپید " احمد شاملوست که از نیما جدا شد و شعر سپیدش اکنون شعری است سبکروح ، سبکبال  و سیال . ناگفته نماند ، بانی و تئوری پرداز شعر حجم یدالله رویایی است . همان طور ی که پدر شعر نو یا آزاد نیما بود.

2-      مو ج نو چگونه پدید آمد ؟ بیزاری از شاعران رمانتیک و احساساتی که غالبا روحیه ای بیمار را به جامعه تلقین می کردند و بدبینی از شعرایی که گرفتار آه و ناله و گل وبلبل و یا   که به میخانه ها پناه می بردند و همچنین ترجمه آثار شاعران غرب و حجمی از فرهنگ و رسوم آداب اروپا وارد سرزمین ایران شد و خوراک جوانان را فراهم کرد و موج نو را پدید آورد یعنی دلزدگی نسبت به شعر سیاسی – اجتماعی و رمانتیک وقتی کنار هم قرار گرفتند ، فرزندی  به بار آوردند به نام موج نو . موج نو هیچ تعهد و التزامی برای هنر ندارد – شعر های رمانتیکی را هم  قبول ندارد و از شعر های سیاسی و اجتماعی هم بسیار فاصله دارد . نه به اوزان عروضی قدیم اعتقاد دارد نه نیمایی و نه شاملویی . موج نو در آغاز  به توسط کسانی مثل اسماعیل نوری علاء و دیگران تبیین و تبلیغ می شد .  ( اما امروزه نوری علاء وارد عرصه سیاست و اجتماع شده و دم از دموکراسی و سکولاریسم می زند ) یدالله رو یایی که در این سال ها اول موجی بود بعدها حجمی شد . او از مدافعین سر سخت " موج نو " – البته با شرایط و استثنا ئاتی است بعدها در یک مصاحبه سال 1350 می گوید :" در حال حاضر موج نو در شعر نمی بینیم ، جز آنکه اگر حرکتی نو مطرح باشد ، حرکت شاعران حجم گراست و آنچه در سال های پیش به نام موج نو نام گرفت ، پدیده ای خام بود که ناپخته ماند و ناپخته رفت " برخی محققان تولد رسمی شعر موج نو را سال 1341 با دفتر با دفتر شعر " طرح " احمد رضا احمدی می دانند . در سال 1348 بود که عده ای از شاعران و هنرمندان گرد هم آمدند تا اوضاع آشفته موج نو را سرو سامانی ببخشند و بیانیه ای صادر کردند موسوم به " بیانیه شعر حجم " به هرحال ، این بیانیه شاخه جدیدی از شعر پدید آورد تحت عنوان "شعر حجم " همانطور که بیان شد تئوری پرداز آن رویایی بود و مدتی شاعران جوان را به خود مشغول کرد و یکی از شعر های او سوراخ در هفته هاست مثلا شنبه سوراخ  / یکشنبه سوراخ / دوشنبه سوراخ سوراخ / سه شنبه سوراخ سورا خ سوراخ / چهار شنبه  حرکت سوراخ ها / پنج شنبه سوراخ همه روی راه /  جمعه همه سوراخ ها  در چاه ( از کتاب " از سکوی سرخ " – " یدالله رویایی " – ص 144-1357 )  این قطعه ، اگر هزارو یک معنای باریک تر از مو  هم داشته باشد ، به هیچ وجه نمی تواند شعر به حساب آید . آیا منظور از سه شنبه یعنی – سه سوراخ و یا که  ایشان از 12 سوراخ ظاهری آدمیان تنها سه سوراخ را بر گزیده اند ؟!  به هر حال ، وقتی واقعه سیاهکل در سال 1349 پیش آمد – به نفع شعر چریکی ( شعر های چریکی امثال خسرو گلسرخی ، سعید سلطان پور و علی میر فطروس ) که درست مقابل موج نو و شعر حجم بود – تغییر کلی داد و صفحات روزنامه شد شعرهای چریکی . و بعد از انقلاب 57 بساط شعر موج نو و حجم و چریکی بر چیده شد . پرویز اسلامپور ، چه کی نی ،  هوشنگ چالنگی ، شاهرختاش و ... از دیگر  چهره های موج نو هستند که حافظه تاریخ نام آن ها را در خود نگاه نداشته است . ( این بحش را از کتابهای تاریخ تحلیلی شعر نو ، شمس لنگرودی و کتاب شعر معاصر ایران ، مهدی زرقانی بهره بردم )

3-      محمد حقوقی در باره ی شاعران موج نو می نویسد :" ... شاعران موج نو ، همچون : بیژن الهی ، بهرام اردبیلی ، پرویز اسلامپور ، علی  قلیچ خانی ، احمد رضا چکینی ، و نیز  هوشنگ چالنگی در راه گشوده ی احمد رضا احمدی که در دهه ی چهل به حرکت در آمده و بعد از مدتی به توقف رسیده ( و به خاطر نداشتن مخاطب ) و باز در سال های نخست انقلاب ، در آثار شاعرانی  همچون : فیروز ناجی ، یار محمد اسد پور ، محمد شجاعی و قاسم هاشمی نژاد پیدا و پنهان شده بود ، تداول  یافت و در خط آثار شاعرانی مانند : سیروس راد منش ، آریا آریا پور ، محمد مهدی مصلحی ، هر مز علی پور ، قاسم آهنین   جان ، زهره خالقی در کنار آثار دیگر گونه ی محمد رضا اصلانی ، شاپور بنیاد ، احمد محیط و فرامرز سلیمانی ( سر دبیر نشریه اینتر نتی موج) به جریان افتاد ( شعر امروز ایران ، به کوشش خسرو ایمنی ، ص 38 ) و اما مخالفان  شعر  موج نو و شعر حجم چه کسانی هستند ؟ از  طرفداران نظام  عروضی قدیم که بگذریم – مثلا شعر حجم رویایی مورد خشم علی دشتی قرار گرفت . واز شاعرا ن نسلی که بعداز نیما  پا به عرصه نهادند و از او چون آموزگار الهام گرفتند و شعر نو یا شعر آزاد نیما یی را به سطح ملی و رسمی رساندند   از مخالفان موج نو و شعر  حجم یا پست مدرن هستند   . این شاعران عبارتند از : فروغ فرخزاد ، مهدی اخوان ثالث ، احمد شاملو ، نصرت رحمانی ، هوشنگ ابتهاج ،  سیمین بهبهانی  ،سهراب سپهری ، فریدون مشیری ، مفتون امینی ، بیژن جلالی ، منو چهر آتشی ، منصور اوجی ،  حمید مصدق ، شفیعی کدکنی ، طاهره صفار زاده ، نادر نادر پور ، اسماعیل خویی ، کاظم سادات اشکوری ، جواد مجابی ، علی بابا چاهی ، ضیا موحد ، محمد مختاری ،   سید علی صالحی و... خیلی های دیگر

4-      و مهدی اخوان لنگرودی  می نویسد :" موج نویی ها را به قول اخوان ثالث ، " هیچ بارانی آنان را شست نتواند " احمد  رضا احمدی و اسماعیل نوری علا – تمام سعی و هم و غم شان در این بود که بن پایه های این مکتب را سفت کنند اما فرزندان نا خلف این امواج به تخریب ساحل پرداختند . آقای محمد حقوقی هم نمره های بیست را همیشه ردیف چنین گرو هایی می کرد که همکار و هم قبیله هم بودند . تکه ای از شعر دکتر " فیلسوف هوشنگ ایرانی " را  با هم بخوانیم : گوش – سیاهی زپشت ظلمت تابوت / کاه درون شیر را می برد / هوم بوم / هوم بوم / وی یو هو هی ی ی ی ی   / هی یا یا هی یایا هی یا یا یا !! ... شمس لنگرودی هم برای شعر هایی از این دست یعنی – یو یو ... میو میو  ... هوهو قطار می رود و هورا می کشد . بغض جوزک گلویم را می فشارد و پیش خودم فکر می کنم ، شاید من جز عقب افتاده ها هستم به روایت پست مدرن ها " کلاسیک های شعر نو " و موجی ها که در پرواز و آواز بلبل چوبی ، را نمی توانم درک کنم در این میان آمدن " موج نو " و " موجی های " دیگر ، خیلی از چیز ها قاطی هم شدند . یک نوع سردر گمی برای خواننده شعر ."( ببار این جا بر دلم ، گفت و گوی بهزاد موسایی با مهدی اخوان لنگرودی ) ناگفته نماند موجی ها اسم خودشان را می گذارند"آوانگارد" دست کم از معادل فارسی اش یعنی – پیشرو / پیشگام هم استفاده نمی کنند و دیگران یعنی  مخالفان و منتقدین را واپسگرا ، ساده نویس و مرتجع  می  نامند . اما وقتی از احمد شاملو پرسیدند موج نو چیست ؟ گفت : من که اصلا شعر شان را نمی فهمم – با این که به هر حال سی و  چند سال است  در فضای شعر تازه نفس می کشم نمی دانم چرا هیچ سطری از شعر شان به دلم نمی نشیند "( یک هفته با شاملو ، مهدی اخوان لنگرودی ، ص 31 ) و همچنین وقتی از  هوشنگ ابتهاج پرسیدند که این حرفو قبول دارید که موج نو صبغه سیاسی – اجتماعی شعر نیمایی رو کم رنگ کرده ؟ گفت : بی شک  - من اعتقاد دارم که ساواک این جریانو ترویج کرد . و در پاسخ به این سوال که نقش مجله فردوسی چی بود ؟ گفت : بی شک یکی از سر چشمه های این جریان مجله فردوسی بود . بی شک منشاء مفاسد شعر معاصر یکیش همین مجله فر دوسی بوده و این آقای عباس پهلوان  ،  یه میدان باز بود که این شعر ها رو  با سلام و صلوات چاپ می کرد .."( پیر پرنیان اندیش ، هوشنگ ابتهاج ، جلد دوم ، ص 698 )

5-      گروهی از شاعران دهه هفتاد موسوم به پست مدرن با تاکید افراطی خود بر زبان شعر نه تنها به مفاهیم عام و مسایل سیاسی و اجتماعی پشت می کنند ، بلکه عملا سعی در نادیده انگاشتن محتوای شعر دارند . وراه را بر هر نوع درک و دریافتی می بندد و شعر بی مفهوم  جلوه می دهد . مضامین زمینی ، پست و بی ارزش که بیانگر روحیه پوچ انگاری آنهاست  بر اغلب اشعار شان سایه گسترده است . درباره پست مدرن باید بگویم  وقتی که آدمی از مدرنیسم می گذرد باید از دوران نقادی عبور کند و به ماوراء دوران نقادی برسد که دوران پست مدرنیسم یا دوران پست کرتیکال است . در دوران مدر ن، عقل علی رغم  نقد شدن همچنان محترم است و فی الواقع جانشین خدا در دوران کهن است اما در دوران پست مدرن، خدا هیچ جانشینی ندارد و صحنه از هر گونه اصل مستقل و مقدسی خالی شده است . به قول ریچارد رورتی: روزگاری عقل جانشین خدابود یعنی خدایی می کرد، اما امروز هیچ خدایی نداریم نه عقل و نه چیز های دیگر . پست مدرنیسم با این اعتقاد متولد شده است که هیچ تکیه گاهی وجود ندارد و لذا از جستجوی حقیقت باید  نومید شد  و طرفدار نوعی انار شیسم است . اینک به شعر نامفهوم و معنا گریز رضا براهنی توجه فر مایید : وقتی تویید ه ای تو مرا یک سر / من را منیدنی هم می ماند / شد هیچ گاه با تو من بمنم؟ شد؟/ وقتی هر ها همه هرند و بر ها همه همه اند در انتهای همگیدن / تن بر هری نشدن دادم تا تو مرا بتویی یکسر / شد ؟ شد که من بمنم ؟ شد /  ... ( شعر رضا براهنی به نقل از  ادب پژوهی ، همان ، ص 48 )

6-     امروزه شعر نیمایی یا شعر آزاد و شعر شاملویی یا شعر سپید وشاگردان آنها پر خواننده ترین شاخه های فعال شعر معاصر به شمار می آید .شعر حمید مصدق، فروغ فرخزاد،سهراب سپهری،  فریدون مشیری ، اخوان ثالث ،  هوشنگ ابتهاج و .. هنوز خواننده و مخاطب دارند . و شاعرانی نظیر : علی بابا چاهی ،  منصور اوجی ، قیصر امین پور ،    ناهید کبیری و نداآبکاری و رقیه کاویانی و  مفتون امینی   و شمس لنگرودی و سید علی صالحی  و...   همچنان دوستداران خودشان را دارند . ولی شعر موج نو و شعر حجم به گفته ی بسیاری از محققان مخاطب ندارند . محمد علی شاکری در باره شعر حجم یا پست مدرن  معتقد است که بعضی نشریات ادبی بی انصافی می کنند و شعر نیمایی را در در تقسیم بندیشان در کنار این گونه شعر ها می گذارند و هم سنگ با این ها می شمارند . مثلا در کنار شعر حجم یا پست مدرن ، شعر حرکت و... یا اخیرا بازی های کلامی مثل شعر اتو گراف یا شعر  دیجیتال یا شعر " خواندیدنی " که در برخی نشریات ادبی می بینیم( مثلا در عصر صفویه یک شاعری یک دیوان شعر بی نقطه سروده بود ) – دوستان مدرنیست هم خجالت می کشند که بگویند ما مخاطب نداریم و خجالت می کشند بگویند ما داریم ناتوانی های خودمان را با این بازی های کلامی ، پنهان می کنیم . ( ماهنامه آزما ، شماره 75 ، آذر 1389 )

7-      علی بابا چاهی می گوید : شعر در دهه ی هفتاد گونه های مختلفی دارد ، شعر عینیت گرا  یا شعر شی ء گرا ، شعر آسان ، شعر گفتاری ، شعر مفهوم گرا ، شعر  موضوع گرا ، شعر ساختاری و ... قرار نیست شاعران در دهه هفتاد همه  در زمره ی متفاوت نویس باشند . در هر جریان شعری سه چهار تن بیشتر ماندگار نمی شوند ، از شعر حجم چند نفر ماندند آن هم در شرایطی که مرتب مانیفست صادر می کردند و چه قدر اسم ها و چه قدر اسم ها و چه قدر آد م های معتبر مثل بیژن الهی و این ها که آدم های با سوادی هم بودند که هنوز هم آقای یدالله رویایی معتقد است که بیژن الهی در شعر پیامبر است که شناخته نشده ، بله ممکن هست که بعضی از پیغمبر ها فقط سه نفر پیرو داشته باشند . (  ماهنامه آزما ، همان ، ص17 ) حالا پاره یی از شعر  "دوپین دتکتس " بیژن الهی را باهم  بخوانیم : آن یکی خالی به پیشانی داشت / نقشه هم دقیق بود : حفره یی در سقف ... / و ماه در خسوف / و هر دو تو آمده بودند / ولی بعد فضای سفید بود / خیگری شده بود ، از درون / یا بیرون / حتم نداریم ، وگر نه ساده تر می بود : شاید برق جواهر بیرون / از  حد تصور بود   یا شاید / صاحبخانه غفلتا کلید چراغ را زده بود / ...( هزارو یک شعر  ، محمد علی سپانلو ، ص 978 )

 سیمین بهبهانی در باره معروفترین شاعر موج نو یعنی احمد رضا احمدی می نویسد :" شعر احمد رضا احمدی را باید بی توجه به وزن و قافیه و صنایع بدیعی ی قدیم و جدید بخوانی . باید بگویم که او  ناخو است بسیاری از  خامان جوان را فریفته است تا بی آگاهی از وزن و شرایط کلاسیک و لوازم شعر مدرن ، و صرفا به خیال آن  که چنین سرودن بسیار کم هزینه و آسان است ، دست به سیاه کردن کاغذ بزنند و سر انجام سر خورده از ناکامی " دنباله ی کار خویش گیرند " .... حیله کنید / این عقیق جوان شود / آن درخت برگ دهد / آن تشنه به خطایش دعا کند / آب بنوشد ... با خود می گویم بهتر بود می گفت :  این " عتیق " جوان شود ، همچنین آن تشنه " با خدایش " دعا کند . ( یاد بعضی نفرات ، ص 56-59 ) و درباره ی یدالله رویایی هم این گونه قضاوت می کند :" رویایی شاعر همگان نبوده و نیست . اندک شماری ( از تعداد انگشتان دست تجاوز نمی کند ) با شعرش عشق می ورزند زبانش بر روی هم ، با معیار های ادب سنتی منطبق نیست . به کار گرفتن واژگان در شعر رویایی نا متعارف است . رویایی در کتاب بر جاده های تهی ( 1340) با زبانی ساده و بی پیرایه و با همه ی خامی های خاص آغاز شاعر ی سخن می گوید . کم کم و با گذشت سالیان ، پوست عوض می کند  ... تا جایی که گاه این گونه رفتار او با زبان به نوعی تکلف ( و تصنع و  پیچیدگی های لفظی و معنایی ) یا بهتر بگویم ، به نوعی " ادا " بدل می شود . در شعر لبریخته ها از این نمونه ها بسیار می بینیم : می پرد با پر پوست  / گوشت / برهنه حرمت گوشت را / می گویی / وقتی که با تنی از پر / عزیمت پوستم را / پرواز می دهد /  ... و یا  : شطحی دیگر : از تو می آید آن چه که منم / وقتی که تمام من می آید از آنچه تمام توست / من می روم از آنچه منم / و آن گاه چیزی ست / به من دوان دوان می آید . (   همان ، ص 364 ) ناگفته نماند ، سیمین بهبهانی – بانوی غزل ایران   با بقیه منثور سرایان از جمله احمد شاملو  پدر شعر منثور چنین رفتاری ندارد  - حتی کسانی که دستی  در سرودن شعر  منثور داشته ا ند  ، مثل هوشنگ ابتهاج از آن جمله است شعر با بوسه برادری  . یا شعر منثور سهراب سپهری و فروغ فرخزاد و بیژن جلالی و... خیلی های دیگر      

                تحریر – 29 دی 1392وب آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                                     چند نکته در باره ی شعر سپید  ( و بی وزن و قافیه ) بیژن جلالی

                                     -----------------------------------------------

1-     بیژن جلالی . شاعر . برنده  جایزه بهترین کتاب  شعر سال . از جلالی به عنوان یکی از چهر ه های شاخص " شعر سپید " در ادبیات معاصر فارسی یاد کرده اند .

 پدر بیژن  ، ابراهیم جلالی ، مادرش اشرف الملوک هدایت  . بیژن در سال 1306  تهران  چشم به جهان  هستی گشود . پس از طی  تحصیلات مقد ماتی ، برای ادامه تحصیل به تولوز فرانسه رفت . پس از پنج سال اقامت ، نا چار درس را نیمه کاره رها کرد و در سال 1331 ، یعنی اندکی پس از خودکشی  دایی نامورش ، صادق هدایت ، به ایران باز گشت . در دانشگاه تهران ، به تحصیل در رشته زبان و ادبیات فرانسه پرداخت و از این دانشگاه فارغ التحصیل شد . مدتی مسول آزمایشگاه دبیرستان ایرانشهر بود و مدتی هم در دبیرستان ها انگلیسی تدریس کرد . سر انجام ، چون دوره مردم شناسی را در مو زه مردم شناسی پاریس خوانده بود ، به وزارت فرهنگ رفت ، در موزه مردم شناسی به کار پرداخت در 1359 باز نشسته شد . دفتر های شعر او عبارتند از روزها ( 1341 ) ، دل ما و جهان ( 1344 )، رنگها و آب ها ( 1350 ) آب و آفتاب ( 1362 ) ، روزانه ها ( 1373 ) ، شعر سکوت ( 1385) و نیز منتخبی از اشعار او تحت عنوان  " بازی نور " در سال 1369 منتشر شد  . بیژن در 14 دی 1378 در تهران در بیمارستان شریعتی به علت سکته مغزی در گذشت  

2—سیمین بهبهانی می نویسد :"  هفتادو دوسال جهان را زیبا خواست و نیز وطنش را ، شهرش را و خانه اش را . به سیاست کاری نداشت و هرگز ندیدم که در مباحث سیاسی با علاقه دخالت کند . می گفتم : چرا ازدواج نمی کنی ؟ می گفت : دیگر دیر است . با آن که بسیار از مرگ می سرود . بیمی از مرگ نداشت یا دست کم در شعرش چنین بود . بر خلاف نادر پور که در شعرش مرگ را دشمن می داشت و از آن می هراسید ، جلالی با مرگ  عاشقی می کرد . ببینید  این گونه تصور از مرگ چه زیباست : چون فانوس در یایی / مرگ سوسو می زند / که ساحل / از این سوست . .. زندگی اورا  از زبا ن خودش چنین بشنوید : مردی از  اندوه بود / دانشی بی ستاره داشت / خوابگردی بود در روز / و بیداری در شب / و تنهایی اورا چنین مجسم کنید : فقط خورشید مرا گرم می کند / از دور / تن نزدیک تری ندارم / و با شعری دیگری از خود او شرح هفتادو دوسال زندگی ی ارجمندش را در کوتا ترین عبارت بشنوید :  من پای  بر جای آب نهادم / از این رو بی صدا / آمدم و ... رفتم . " ( یاد بعضی نفرات ، ص 229 )

3—شعر جلالی ساده و روان و به دور از  هر گونه پیچیدگی های لفظی و معنایی است . و همخوان با عرف معمول نثر  است . که اصل  آن را  می باید در مناجاتنامه خواجه عبدالله انصاری و مقالات شمس تبریزی جست .   . با آنکه به تعبیر حافظ جهان را " دامگه حادثه " می دانست و برآن بود که ما " از بد حادثه اینجا به پناه آمده ایم "  و بعد   گفتنی هامان تمام می شود و  تنها خواهیم  ماند : به زودی / آنچه را که گفتنی داریم / تمام خواهد شد / و ما خواهیم ماند / و تنهایی ما .  فروغ  فرخزاد  می گفت:" شاملو بعضی وقت ها واقعا افراط می کند ، حتی در بی وزنی . من در این زمینه فقط به  دو نفر بر خورد کردم که واقعا وقتی شعر شان را می خواندم ، حس می کردم احتیاج به وزن ندارم ، یکی احمد رضا احمدی و یکی بیژن جلالی . "( پژو هشگران معاصر ایران ، اتحاد ، جلد 6 ، ص 578 ) به مناسبت انتشار کتاب" روزانه ها " ، احمد رضا احمدی با بیژن جلالی گفت و  شنودی داشته است . وقتی از جلالی پرسید : من کم تر شاعری را دیده ام که این قدر شعرش شباهت به خودش داشته باشد . جلالی در پاسخ می گوید : شما با چشم باطن به من نظر کرده اید و مرا این طور دیده اید البته شعرم بهتر از خودم است . " ( شعر سکوت  ، گزیده شعر های منتشر نشده سال های 1350 – 1345 بیژن جلالی )

4—پیش از احمد شاملو  ( پدر شعر منثور ) – از همه مهمتر هوشنگ ایرانی  فارغ التحصیل رشته دکتر ی  ریاضیات از دانشگاه تهران بود  که شعر بی وزن  عنوان شد . به جز ایرانی نمونه های دیگر از این نثر گونه های بی وزن را در دهه ی بیست و سی به قلم های : پرویز داریوش ، غلامحسین غریب ، بهمن فرسی ، شین پرتو ، فریدون گیلانی نیز می توان دید . و بعد ها  فقط بیژن جلالی بود که به شعر بی وزن روی آورد .   وی با انتشار  کتابها یی نظیر : آب و آفتاب ، روز ها و روزانه ها و... به تدریج نشان داد شاعری است که با دید بدبینی به جهان می نگرد . چون ، بیژن نوعی بینش خیامی بر زندگی داشت .    حال که هستیم از آنچه هست  و دوست داریم لذت ببریم . از طرفی بیژن ، خواهر زاده صادق هدایت بود می گویند بر حسب اتفاق ، شباهت های خلقی و خلقی اش به هدایت کم نبود – تر کیب صورتش مانند او بود ، همانگونه استخوانی ، کمی سیاه چرده تر ، مانند او کم جثه و لاغر و مانند او شکننده . بی آن که بخواهد تقلید از دا یی خود بکند ، بعضی حالت ها و تیک های شبیه او را داشت .   همچنین بعضی جرقه های اندیشه  و مانند او ازدواج  هم نکرد .  شعرش بی زرو زیور بود . حتی وزن و قافیه نداشت – شعر هایش هم مانند خودش ساده و بی اد عا بود نه پیچیدگی شعر هوشنگ ایرانی را داشت و نه شعر معنا گریز رضا براهنی را . مانند  نثر روان  بود و ابهام آگین نبود که بخواهد چشم جوان ها را بگیرد – پیچیده و گنگ نبود که شاعر خودش نفهمد . و بیژن طبیعت گرا بود .

5—بیژن جلالی عاشق طبیعت بود مانند نیما ، عشق به افسانه یا همان طبیعت داشت . به نمونه های زیر توجه کنید : باران می شوم / ودر خود می بارم / خورشید می شوم / و در خود می تابم / سبزه می شوم / و در خود می رویم / باد می شوم / ودر خود می وزم / خاک می شوم / ودر خود فرو می افتم / شب می شوم / و بر خود سایه می افکنم / عشق می شوم / ودر خود / بر تنهایی خود می گریم /(شعر سکوت،ص336) یا : برگهای سرخ چنار / در این غروب پاییزی/ که نا گاه خورشید / از پس ابر ها / به آنان سلام گفت / چون چراغ می درخشیدند / هیچ دست بشری / هیچ گاه / جهان را به این زیبایی / چراغانی نخواهد کرد / ( از کتاب روز ها ) مهدی زرقانی می نویسد :"   شعر بیژن جلالی ، زلالی عاطفی دارد و روانی زبان ، شعرش  چنان ساده است که گویی با تو سخن می گوید درست مثل سهراب سپهری ، تمام ساختمان شعر جلالی ، در دل طبیعت روشن و زلال بنا شده است . به هر کجا رو کنی یا از هر چه سخن به میان آید ، یک سر کار ، بی استثناء به طبیعت باز می گردد ، در یک کلام شعر او عبارت است از " بر قرار ی رابطه شاعرانه میان حالاتی که بر او می گذرد با طبیعت " . نگاه کنید که شاعر برای بیان یک حس درونی چه تصویر مناسبتی از دل طبیعت بر گزیده است : در کناره های جنگل / گیاهانی می رویند / که از تاریکی جنگل بیمنا کند / ولی پای رفتن / به دشت های دور را نیز ندارند . "( چشم انداز شعر معا صر ایران ، ص 683 )

6- بیژن  ، شاید تنها کسی باشد که راجع به خود شعر شعر نوشته -  مخصوصا در کتاب روزانه ها  تعریف های زیادی برای شعر دیده می شود . برای مثال چند نمونه از کتاب روزانه ها را می آوریم : شعر چون چراغی / خواهد بود / برای من / و با آن تاریکی ها را / تما شا خواهم کرد / ( دفتر اول ، اندوه روزانه ها ) – شعر فرا گیر است / چون مه صبحگاهی / و همه چیز را تا آستانه / رویا می برد / و سپس نسیمی  / آنرا می پراکند ( دفتر دوم ، آسمان کلمات )—هر شعر خوب / رویایی است  / که می آید / لحظه ای می پاید / و می رود ( دفتر چهارم هر شعر خوب )- جهان ا ز آغاز تا پایان / شعری است محزون ( دفتر چهارم ، هر شعر خوب )--- شعر خوب / مثل نان خوشبوست / و از بوی خوشش / شناخته می شود ( دفتر ششم ، فصلی نو در شعر بگشاییم )

7-  گفتنی است که بسیاری از شاعران شعر منثور یا سپید سروده اند ، از  شین پرتو و تندر کیا گرفته تا احمد شاملو ، طاهره صفار زاده ، مفتون امینی ، احمد رضا احمدی ، بیژن الهی ، یدالله رویایی ، رضا براهنی ، محمد علی سپانلو ، جواد مجابی ، علی بابا  چاهی ، ضیا موحد ، محمد مختاری ، بیژن نجدی و ... اما سادگی و زلالی شعر بیژن سبب شده که اودر جذب خواننده و مخاطب از   صفار زاده ، یدالله رویایی ، بیژن الهی ، احمد رضا احمدی و رضا براهنی موفق تر باشد  چرا که شعر احمد رضا احمدی بسیار گنگ است و زیبایی خاصی در شعرش دیده  نمی  شود یا صفار زاده که  بعد ها ( بعد از انقلاب ) از پیچیده گی ناگهان به سادگی روی آورد و بعد از انقلاب محافظه کار شد و یا یدالله رویایی  که شعر هایش حکم ا سطقسات میر داماد را دار د، که به قول سیمین شاعر همگان نبوده و نیست . اما شعر بیژن جلالی ممکن است باب طبع نخبگان و خواص نباشد  . اما خوانندگان و مخا طبان خود را دارد.  چون اندیشه هایش بلند است و مناسب  حال طبقه نخبگان هم هست .

8—بیژن  کتاب" روزانه ها " را به برادرش مهرداد جلالی و به مادر  خود اشرف الملوک هدایت تقدیم کرد . او مادر  اش را بسیار دوست می داشت . و  پیش از مرگ قبری در کنار مادرش  برای خودش خریده بود . پوشیده نماند مرگش  هم ساده بود با حضور چند  تن از دوستان و فامیل  و هوشنگ گلشیری و محمود دولت آبادی  در بهشت زهرا به خاک سپرده شده  .  و باز  از مجموعه شعر " روزانه ها " نمونه  هایی را می آوریم که حاصل نگاه شاعرانه خود شاعر است به جهان و زندگی و مرگ : 1- مهلت جهان / مهلتی است که پروانه ای /  از گلی بر می خیزد / تا بر گلی دیگر بنشیند / ولی عمر جهان چه طولانی / و درد چه بی پایان می نماید  . 2—هوای رفتنم هست / افتادن و خیزان / به سویی که نمی دانم / و به جایی که جایی نخواهد بود . 3 – من با خیالی زندگی کردم / خیالی که هر گز آنرا باور نداشتم / و اکنون با خیالی خواهم مرد / در عین بی خیالی .4—این شب برفی / مرا به یاد رفتگان می اندازد / گوییا برفی بودند / که آب شدند . و اما در باره ی عنوان شعر باز  تنها شاعری است که برای شعر هایش نام خاصی یا عنوانی انتخاب نکرده است . مثلا می توان یک پاره را حذف  کرد یا جابه جا کرد و آب هم از آب تکان نمی خورد . در پایان این مقال چند پاره از  کتاب شعر سکوت را با هم می خوانیم : دریا / چون قلبی / از شادی می طپد . ( ص 203 ) دوست داشتن / حق من است / و کسی این حق را / از من باز نخواهد گرفت ( ص 346 ) خداوندا تورا / نشناخته ام / فقط تورا دوست داشته ام (ص 172 ) آنچه که هست / مرا بیاد / آنچه که نیست می اندازد  ( ص 129 ) خداوندا / آنگاه که جهان را / از تو بگیرند / تو نیز هیچ می شوی ( ص 140 )

 

                     تحریر  - 20 دی 1392وب آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )  

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

عشق آشنا ترین صدا

                                ------------------------

                  من نمی گویم که صحبت از

                      فراوانی مرگ نیست

                                در خیالی که از آن پر شده اند

                                      مرگ و شب و باد

                              باز نمی گویم که صحبت از پاییز نیست

                                    در باغی که  پر از

                                                    برگهای زرد اند

                  اما  صحبت از صدای عشق هم هست که

                              از خیابان مردم جاری ست

                       صدای لیلی

                      صدای  شیرین است که از پشت  کاج ها می آید

                   من به پچ پچ برگها گوش می دهم

                    من نگاه می کنم در آب

                       من به تو گفتم که عقل از سرچشمه ی

                                           عشق آب می خورد

                     و عشق  به صدای شعر های سپید هم  گوش می دهد

                                  و آواز همسفر اش آب  را دوست تر می دارد

                  و به عاشقان رود و ماهی و کبوتر لبخند می زند و می رقصد

                                                  میان شعرهای طربناک

                                                  میان دیوان حافظ

                    وعشق اما عشقه ست و عشقه پیچکی  ست که

                              برگ  های  شمشادو سرو را زرد کند

                       و برگهای  سپیدارو ارغوان را نیز بریزاند

 عشق شادی را بر ابر فروردین بهاران ترجیح می دهد

               و از حجم گریه های جویبار و چشمه  و رودهای حزن نفرت میکند 

                 مخصوصا از غلظت ناله های مرغ سحر

 عشق شکفتن نسترن رامی فهمد

                     آخرین  تیر آرش را

                   و آخرین آواز قورا

                اما همین عشق کنار قایق که می ایستد

                         من نمی دانم چه می خواهد از این همه

                                کوهه های امواج دریا

                       انگار تالب دریا اولش آسان ست

                               واز این جا به بعد مشکلها

                           به قولی ( که  عشق آسان نمود اول

                                                    ولی افتاد مشکلها ) 

                     و باز همین عشق در برابر

                                           امواج مهربانی و نور

                                     به احترام بر می خیزد

                           اما این بار به قولی دیگر اول سرکش و خونی ست

                                         ( عشق از اول چرا خونی بود/

                                                          تا گریزد آن که بیرونی بود )

                                      لابد اصلا عشق یک دیوانه ی تمام عیار ست

                                                  درست مثل مجنون هنری ( عامری )

                                          دیوانه ی جرعه ی ذوق

                                                  بر آرنده ی شعله ی شوق

                                        " عشق ست و هزار عشق و دیگر هیچ ست"

                                           با این حساب ، این آتش عشق

                          دست  برگها را می گیرد                                     

 و به یک صدا آواز می دهند

                         با دهان " سرخ گلوها " می زنند چهچهه آوای فرحناک را

               "  عشق ست در ابتدا و آخر هیچ ست "

                  عشق ست که زلف طلایی آفتاب را

                                      در تیک و تاک  صبحگاهان شانه می زند

                      گاه  به دنبال گنجشککان گمشده می گردد

                   گاه به یاد از دست رفتگان به ترنمی می خواند

                                                      نام  گم شدگان را

                     حالا که عشق خاطر همه ی عاشقان را می خواهد

                      حالا که عشق آتش ست

                           حالا که عشق سخن سخت به معشوق خود نمی گوید

                                   باید به خاطر نیاز به دنبال ناز اش بگر دیم

                                                    باید دوست تر اش بداریم

                                                 زیرا نام هیچ پرنده یی  را

                                                                    نجس هجی نمی کند

                                                هیچ عقابی را کافر

                                                 و هیچ سیاهی را رو سیا

                                     و حا ل ،   شب و مرگ هم بدانند که من و تو

                                         هنوز در کنار عشق آرام می شویم هنوز

          تحریر -13 آبان  ماه  1392 وب آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                                            چشمهای باکره ی مرموزات

                                  -------------------------------------

                                    1

                      پوشیده گرایی ها  ادامه دارد 

                                      هنوز" سگها تنهایی پاییزند"                 

                            هنوز    باید به مجاز چیزی گفت

                        باواژه های : تعقید و گنگ و عجمی

                     مثل " مایاندوو" و " کومیادوو" در جیغ بنفش

                       که نه جبرئیل آن را در یابد

                            نه  عزازیل

                   و نه هیچ فرشته یی دیگر

             شاید چیزی شبیه اسطقسات میر داماد

                   پیش ملک و ذوالمن

                     2

                هنوز باید  سنان و دشنه را

                    و افعیان تیز چشم را در سیمای

                     " دبشلیم " افسانه یی نمایش داد

                 و خداوندان را در چهره های

                       گیل گمش

                       سیزیف

                    و  پرو مته

            آری – هنوز باید مثل ابن مقفع

                        رساله ی " الصاحبه " نوشت

                      مثل میلتون " بهشت گمشده "

                        مثل شیخ اشراق " لغت موران "

 و  مثل عبید زاکانی " موش و گربه " ،

"  سالی یک دانه می گرفت ازما /

             حال حرص اش شده فراوانا /

 این زمان پنج پنج می گیرد /

                  چون شده تائب و مسلمانا..."

                 4

 آری آری – هنوز در زیر آسمان آبی

 برای بیان حقیقت باید در پرده سخن گفت 

           چراکه " دیوار موش دارد موش م گوش "

             چراکه " زبان سرخ سر سبز  را هنوز بر باد می دهد "

 اصلا حرف حق تلخ ست و حرف را

                         باید چند دور بچرخانی در دهان ات

            تا که حرفی به میان آری

                         به رمز و کنایه و استعاره

                  5

 در کلیله  و دمنه ی پا رسی و تازی  و یا  حتا

 از همان اول طلوع در پنجتنتره ی هندی

                  گربه ی روزه دار

                           سمبل قاضی القضات شد

                     زاغ منیت

                      خروس شهوت

                و کلیله شغال نیز

               و دمنه نیز هم .

                 6

  و دیگر بار عقل سرخ از  لجه ی خون گذشت

 و رمان عقل آبی به بازار آمد

 و آبی دریا اسطوره ی دانش بود

 و آبی آسمان چلچراغ تماشای درون

  نا گاه

 هراسخوردگان در اتاق آبی سهراب

               از دوسوی مار و  قناری دیدند

            ÷  این سو مار جعفری  پیدا شد

             آن سو قناری

               با صدای زرد فرزندش را می خواند

 تا باز در مرموزاتی دیگر

  در نما دی دیگر

  گل سرخ سمبل عشق شد

 زرد نفرت

 سفید صلح

سیاه مرگ

و عبای آبی مایل به ازرق  و زرد مایل به اکر

            مظهر ریا کاری

 و خاک بر سر نماد شرم از حماقت

            7

         حالا که دروغ  را

                          واجب عینی می کند غزالی

       حالاکه " دروغ مصلحت آمیز

                            به از راست فتنه انگیز " ست

           حالاکه  آزو لاهای مرداب رمز ست و

               و نیزه های  جگن

             و شب و باد و خط  زرد اشباح

پس – رفت و آ مد ات را  مخفی کن

           دارای ات را

و عقید ه ات را

       آن طوری که مولانا می گفت :

" دربیان این سه کم جنبان لبت /

      وز ذهاب ( رفت و آمد ) و از ذهب ( دارایی )

                 و از مذهب ات ( عقیده )

 

                تحریر – 12 دی ماه 1392 آبکنار کادوس ( فرامرزشکوری)   


نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

                                              تاسیانی( نوستالوژ ی )  کلمات گیلکی ( دو زبانه )

                                            ---------------------------------------------

 فاکس و تلکس

 ایمیل

 اس ام اس

 ماهواره و اینترنت

 و هزاران هزار دایناسور ، آزولا و هیولا

  و غولانی دیگر در راهند

 آن گاه

 مدرن و پسا مدرن و

دهکده جهانی تازیانه ی شوم و بی رحم خود

هماره زنند ، دیوانه وار بر سر و روی

 لهجه ها و گویش های مادر ی مان

 زان سپس

 بر سر واژه گان گیلکی چه خواهد آمد ؟

                2

 اپار  ( سنگ پهن ) که به خواب یاس های  سر کوچه رفته ست

 چانچو ( چوب رو ی شانه ) را باد بر د .

  او شوم ( بلدر چین – بدبده – کرک ) اسیر  شاهین شد .

  چولی ( چکاوک )  کشته شد در سایه سار جنگل

 ای لاخه یی ( یک شاخه یی ) از درخت بلوط نماند 

 آه ... چه بگویم از اربا خوج ( گلابی جنگلی )

و لبله گیفتن ( دنبال حرف کسی را گرفتن )

 چه طور بگویم ؟ از گئیشه  دمرده ( عروس غرق شده )  

  از کرچی کار ( نوعی کمک به شالیکار )

 از اشپل پلا( خاویار ماهی با برنج )  و از   جیگیلی ( فریاد )

      و اینک--          در زیر این رواق آبی از ایجگره ( فریاد)  خبری هست آیا ؟

 از زهار ( جیغ ) چطور ؟

            3

 حالا که اجیک ( کرم کوچک ) افعی تیز چشم شده

حالا که شیلان ( اطعام – ) ریق رحمت سر کشیده

حالا که سیا نسپر (  مرغ قهقهه ) این استاد آواز

  این توکای باغی خنجر خورده آواز آبکناری نمی خواند

آیا  پلا خوران (  افراد  خانواده ) باز می گردند ؟

آیا کاچولی ( سرین جنباندن ) مهوش را در  طرحی

    از رقص  فانوس های سرخ خواهند دید ؟

 اینک تاسیان ( نوستالوژیک ) ابا  -  د دا  - پئر ( پدر ) ست  و حال

 اجی – د ده و مار ( مادر ) رو به غروب ست

 4

 من اینک

 از رفتن نکچاله ( زنخدان ) غمناکم

 من از مرگ نا بهنگام مالا وابیج ( خورش / خورشت بومی )

و قالاجی نان ( نوعی نان بربری ) سوگوارم

آی – لت پوش ( خانه یا دکان بام تخته ای )

 گو چینگ ( خرمن کوب دستی ) شمایان تا دیرگاهی

 در  یادمان بودید – یادتان مستدام

 من بی خبر از همه جا به خاطر کلانستن ( پایین ریختن برگ)

  به خاطر سورخه چولو (  نوعی پرنده صحرایی )

 و به خاطر چکچکی ( پرنده مهاجر) به بالین هرچه شاخه ی لخت

 رفتم تا آن سوی جنگل هفت دغنان ( هفت خان یا هفت رود )

– آن جا هم خبری از نازنازان و سراندازان نبود

حالا جواب  لوایی ( ماهی شورکرده ) را که می دهد ؟

به یاد بیاورید مالا کرجی (  قایق ماهیگیری ) و مالا ( صیاد ) را

                     5

 دلم بر مرگ ملنجه / ملجه ( گنجشک و قناری ) می سوزد

 دلم از فراق آبکناری کوب ( حصیر ) می گیرد

 از تنهایی جاکو زن ( شلتوک کوبی ) از زندانی -

  پادنگ ( دستگاه کوبیدن شلتوک و جدا کردن برنج از پوست )

 و از غربت کندوج ( انبار غله) آخر سر کارمان به کجا کشیده

 آری –آری " من دلم سخت گرفته است از این

 میهمانخانه ی مهمان کش" –  خدارا ! پروردگارا !

 من چاره از کجا جویم ؟ " نه کسی با تو به سخن می نشیند ،

 و نه کسی پاسخ  پرسش هایت را می دهد"

      نه آدم  نه ابلیس نه حوا نه گوشی تلفن و نه روزنامه ها

      6

ده مره خفتا گیفته ( دیگر احساس خفقان می کنم )

 می پرسم پرسش هایم را به ناچار !

 از زرد ملیجه ( پرنده و  مقامی در موسیقی محلی ) در گیلان

 از زر زله ( سیر سیرک  آوازه خوان ) روی درخت صنوبر

 و از سله باقلا ( لاله مردابی ) تالاب  غریب آبکنار

 و گاهی نیز در خیال خویش می پرسم از خود / که این

  زبان گیلکی / آیا روزی به میهمانی حق خواهد رفت ؟

 آیا موس و  کلکاپس در چار چار زمستان دهکده جهانی

 چونان ، سینه سرخان باغ از سرمای  زمهریر

یک یک خواهند مرد ؟

آیا ویری ( بر خیز )/ بمج بمج ( پاورچین پاور چین ) /

 بی گیر  مه دستا ( دستم را بگیر ) و فلاسکستن ( نرمش داشتن )

 دو باره متولد خواهند شد؟

 آی گیلکان عزیز ، این  " زار چولکستن "( قیافه غم به  خود گرفتن نیست ) به رخساره  !

 این " زار و زبییل "( درد دل ) ست در گیلان ( ورن / وارنا ) ودر کنار کاسپین ( دریای خزر )

        7

 دریغ و درد زبادهای سیاوا/ دشته وا/ و سرتوک  ...

 بردند  همه را یکی یکی و   شش گلوله هم در هوا شلیک کردند

 و به یاد بیاورید بازی های خرد سالی هامان را

آی کورم کلاچم – هر کی بایه وابیجم

 آی پنبه رسه – ده دس ویگیر- تو بیا بیجر من برسه

 آی اغوز بازی / اپار بازی...در کوچه  پس کوچه ها

  چون سروده های اساطیری از یاد رفته اید

 هلا هلا  !  گیلانیان    کاسیان / کاسان / کادوسیان

 کاسه سرا / کسما و شمایان میرزا کوچی خان زاکان

 عید بینی ( ماچ بوسه عیدانه ) را از یاد نبرید !

 سبز دارا گزگا ( قور باغه درختی ) را به خاطر بسپارید .

 و به  یاد آرید این شعر نیمارا : داروک کی می رسد باران ؟

 حا لا  پاچ پا مچال (    پامچال کوتا ه ) میهمان ماست و

 کیش ( شمشاد )  گوشه یی از آفتاب را گرفته ست  اما

 راستا پیش (  مقابل یا دشمن ) رفتنی ست !

 کوناکون واگردستن ( بازگشتن ) از غربت از جنس سلام ست

 

 

             8

ای کاش بجون بان و بجونبان ( رقص سنتی )  -  یاکریم ها رانیز هوایی می کرد

ای  کاش  دو چکه وینجی ( سقز )  آن سالهای سبز بیشتر می چسبید

ای کاش در روستاهای سبز مان

         کودکان روستایی " دو بو لو خالا " ( دو میوه چسبیده ) را

 پشت گوش نمی انداختند .

 کاشکی کاشال ( شغال ) به  لانه های سوکولو و کرک و کیجی  شبیخو ن های بی شرمانه نمی زد

 کاشکی کج خوار گوزگا ( وزغ ) تلمبار ها، این همه کرم ابریشم نمی خورد

 کاشکی حج حجی ( چلچله )  از سفر باز می گشت 

 و خنک وا ( نسیم ) هم اجازه ی رفتن داشت .

 آه ... ای واژه های غریب

 ای کلمات سبز گیلکی ای عروج  کبوترها  به دور دست ها

 ای جنگل سبز گیلان ! 

" از آشیانت بوی خون می آورد باد !

 بر بال سرخ کشکرک  پیغام شومی ست "

 اینک ،

  چه آمد بر سر ناز نازان ات ؟  چه ات افتاد ؟ چه پیش آمد ؟

 کو   ویریشتن ( قیام – حرکت )

کو ایلغار ( یاور  و یاور خواستن ) 

 کو  فتافتن ( تابیدن و نر افشانی کردن )

 

 تحریر -  12 اردیبهشت ماه 1389 وب آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )
نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                                                                   اندوهیاد مهدی فردی آبکنار

                                                                  برای محسن و هادی و رحمت

 

                                                               

                            ستاره  یی که با ماه سخن میگفت

                           --------------------------------

                            جویبار لبخند بود

                              بوی خوش یاس داشت

                              ارغوان بود

                               سر شار از خاطره

                            ماه  بود و ستاره

                         در دست هایش توکا

                                      میلی به افرا نداشت

                          در چشمهای نجیب اش

                                   جای پای عشق بود

                       بارانی از عشق

                             عشقی به انسان

                              عشقی به آبکنار

                    آن جا که سالیان کودکی

                                سالیان مهربانی ها بود

                           در زیر آسمان آبی

                         با  نسل آفتاب آبکنار زاده شد

                       با آفتاب طلوع کرد

                    با آفتاب غروب

                   دریغ و درد که او رفت

                    معلم گلها را می گویم

                  چقد ر نگاه زیبا داشت

                  چقدر حرفهای ناگفته

                         چقد ر عزیز بود و مهربان

                       و اما مرگ

 

                   این دزد قهار  این سیاه تر از شب

                      چقدر  قسی القلب ست و بی رحم

              مرگ که مثل" سایه ی  نامریی بی شکلی"

                                به دنبال کبوتر هاست

            مرگ که بر خاطر کسی فاتحه نمی خواند

             مرگ که خیال مردن ندارد

                                  در این دنیای مرده دوست

                 مرگ که  گوشمالی ظالمانه می دهد هنوز

                             دریغا   چه  شقایقی  پژمرد

                                 چه چراغی خاموش شد

                                  چه آیینه یی افتاد و شکست

                           و من هنوز

                              صدایش را می شنوم هنوز

                          صدای زنگ تلفن

                        صدایی که از صومعه سرا تا تختی رشت

                     در گوش ام طنین افکنده ست

                     هنوز که هنوزاست

                             صدایش در نگاه ام راه می رود

                                  سلام ها و مهربانی ها

                                 انگار در خیال آخرین دیدار

                                       گوش به آواز آب و باران داشت

                                          و چشم بر واژه زاران آبکناران 

                                         و شالیزاران

                                         و دور دست های سپیداران و بهاران

 

                   تحریر-8 آذر 1392 – آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )


نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                                                  ای همه هستی که هست از کف تو مستعار

                                                       نیست نیازی که نیست بر در تو مستعین

                                                                                  خاقانی

                           علی ( امین ) اسفندیاری معروف به نیما یوشیج

 در روزگار قدیم  پرسیده اند و اکنون هم می پرسند که : اسم مستعار چه معنی دارد ؟ شاعران یا نویسندگان ، اصلا چرا تخلص خاص داشته اند  و یا دست  کم چرا از اسم مستعار استفاده کرده اند ؟ اگر با نام مستعار سخن نمی گفتند چه می شد ؟ آیا این پرسش ها ارادی است یا ذاتی ؟  آیا کسی این پرسش هارا  بزور قوه اندیشه و تفکر خود  مطرح می کند و مثلا می خواهد از این راه  تفوق اندیشه خود را بر همگنان نشان دهد یا اینکه ،  این پرسش ها نا خود آگاه برای خود شاعر یا نویسنده هم مطرح است ؟ به عبارت دیگر ، آیا شخص  احساس می کند  که چون  فضای جامعه بسته است باید اسم مستعار را برای خود انتخاب کند ؟ یا اینکه به خاطر عشق و  علاقه به وطن وزادگاه  و همنوعان خود  اسم مستعار را  بر می گزیند ؟ بنابراین هر آدمی که سرش به تنش بیارزد و مختصر اندیشه ای بکند حتما بیشتر این پرسش ها برای او مطرح خواهد شد و برخی از این پرسش ها  نیز جواب دارد .   ولی آنچه مسلم است خود  شاعر را بیشتر می شناسند تا   اسامی مستعار و تخلص را. مثلا مردم احمد شاملو را بیشتر احساس می کنند تا " الف . بامداد"  را   ، یا  بامهدی اخوان ثالث  بیشتر آشناهستند  تا اسم مستعار  " م. امید " البته بسیاری از نویسندگان مانند : محمود دولت آبادی ، صادق هدایت ، صادق چوبک ، جلال آل احمد ، احمد محمود ، و... فاقد اسامی مستعار بودند و برخی هم مانند دکتر غلامحسین ساعدی از پیش روان ادبیات اقلیمی ، اسم  مستعار" گوهر مراد" را برای خود انتخاب کرد  و خودش در این باره می گوید :" من هر وقت از زندان بیرون می آمدم به قبرستان می رفتم و از برای خودم گریه می کردم ، چون  سایر رفقا در زندان بودند . همین طور که در قبرستان می جرخیدم ، چشمم به سنگ قبر ی خورد که گود افتاده بود و روی آن پر از خاک و گل . آن را تمیز کردم ، رویش نوشته بود "آرامگاه گوهر دختر مراد " و از اینجا بود که اسم گوهر مراد را برای نمایشنامه انتخاب کردم .  انتخاب این اسم هیج جنبه سیاسی نداشت . " پس مردم غلامحسین ساعدی را  بهتر  می شناسند  تاگوهر مراد را .  یا شهریار را  با  سید محمد حسین بهجت تبریزی ، همین طور محمد رضا رحمانی مشهور به مهرداد اوستا ( شاعر ) شعر :( وفا نکردی و کردم ، خطا ندیدی و دیدم / شکستی و نشکستم ، بریدی و نبریدم ) و نعمت میر زا زاده ( م . آزرم )و هوشنگ ابتهاج ( ه.ا.سایه )  و  محمود مشرف آزاد تهرانی ( م. آزاد) ناگفته نگذار م که خیلی ها نیز در گذشته مطالب شان را با  اسامی مستعار  می نوشتند . مانند :   ابوالقاسم حالت در مجله فکاهی " توفیق " و این اواخر در مجله ی فکاهی " گل آقا " با نام های مستعار " خروس لاری " و " هد هد میرزا " فعالیت داشت و" ابو طیاره" از اسامی مستعار عمران صلاحی بود . یا پرویز شاپور ( همسر فروغ فرخزاد ) مطالب اش را با اسامی مستعار " مهدخت " ( خواهرش ) و  " کامیار "( پسرش ) برای روز نامه توفیق می فرستاد و یا بیژن اسدی پور آبکنار ، اسامی مستعار اش : برگ چغندر ، ملا بنویس و   ریش سیاه بود . اما خوانندگان آثارش اغلب اورا با نام بیژن می شناسند نه برگ چغندر و ریش سیاه . گفتنی است که برخی از شعرا  بدون اسامی مستعار بودند از جمله ، می توان به فرخ تمیمی ، منصور اوجی ، سهراب سپهری ، سیاوش کسرایی ، نصرت رحمانی ،  سیمین بهبهانی ، فروغ فرخزاد ، فریدون توللی ، نادر نادر پور ، قیصر امین پور و... اشاره کرد و ناگفته نماند  کسانی هم که با اسم مستعار به سرودن شعر می پرداختند می توان افراد زیر را نام برد :  دکتر شفیعی کدکنی در شعر " م. سرشک " تخلص می کند . سید کریم امیری فیروز کوهی با اسم " امیرا "، اخوان با نام مستعار " امید " به سرودن شعر پرداخت که بعد ها نومید شد . محمد حسین معیری متخلص به " رهی " و حسین سخنیار متخلص به " مسرور " و میرزا محمد تقی خان ، متخلص به بهار و.. اما  این دونفر نیز  گیلان و مازندران را انگار  بیشتر از دیگران دوست می داشتند، یکی  دکتر  مجدالدین میر فخرایی معروف به " گلچین گیلانی "( پسر خاله هوشنگ ابتهاج .)   اولین شاعر نوپرداز گیلانی  که شعرش مخصوصا  " باز باران ، با ترانه ، با گهر های فراوان می خورد بر بام خانه... ) در کتاب ها ی ابتدایی چاپ شد . ودیگری علی اسفندیاری نوری ملزندرانی معروف به نیما  یوشیج است .  در کتاب ها آمده است که نام اصلی اش علی اسفندیاری بود و نیما یوشیج نام شاعرانه ای که خود برای خویش بر گزیده بود . " نیما " نام یکی از اسپهبدان ( قهرمانان ) تبرستان ( طبرستان ) و نام محال نیمارستاق در مازندران است . و یوشیج منسوب به یوش ، روستای کوهستانی زادگاه وی . شهرت او به یوشیج ( = یوشی ) از اینجاست . اما نیما مقلوب " امین " هم هست . سید جواد بدیع  زاده ، آهنگساز و خواننده و موسیقیدان معروف ، در گفت و گو با نصرت الله نوح ،  خبر گزار روز نامه کیهان ( دوشنبه 22 خرداد ماه 1357 ) گفته است :" آقای  " امین " دوست مشترک من و صبا و ابراهیم خان آژنگ ، امروز به نام " نیما " پدر شعر امروز معروف شده است " و اضافه کرده :" روز هایی که به منزل ابوالحسن صبا می رفتم غالبا استاد محمد حسین شهریار و نیما یو شیج را نیز در منزل صبا می دیدم . صبا همیشه نیمارا "آقا امین" صدا می کرد ، زیرا نیما مقلوب کلمه " امین " است و گویا نیما قبلا به " امین اسفندیاری " معروف بوده و مقلوب کلمه " امین " را که " نیما " ست به عنوان تخلص برای خود انتخاب کرده بود . بنابر این همه چیز را به آنچه که مشهور تر است می شناسیم مثلا نیما  یوشیج که از علی اسفندیاری مشهورتر و معروفتر است .بهتر می توان شناخت . همین طور گلچین گیلانی را نسبت به دکتر مجد الدین میر فخرایی. و اما  در باره  " کاس آقا " نویسنده و شاعر گرانمایه ی سایت آبکناری و مدیریت دانشور و هنرمند آن یعنی – مهرداد آبکناری  نازنین هم سخنی باید با اجمال گفت . من شعر ها و نوشته های تان را می خوانم و لذت می برم و  دلداده ی قلم تان شده ام . و همچنین با دو اسم مستعار نیز مواجه ام . یکی به جز رنج  از ایام ندید و دیگری هوای گریه دارد. یکی را می شناسم چون آب روشن است و دیگری را از  شعر و کلام اش  حس می کنم . و من این سخن را از عیسی مسیح دارم که گفته بود : سخن خوب را بگیرید از هرکسی و نقاد کلام باشید . نگارنده  دوست ندارد که نام بزرگان را به زشتی برد چرا که . طبع  روستایی ام ، که صفا و آزادگی هوای آبکناران رادارد – شیفته یی همیشه عاشق بوده ام . و این طور نیست که آنی عاشق بشوم و آنی درگذرم    

 

 و   آن شعری را هم  که برای "کاس آقا" ی عزیز سروده  بودم باز همان حال و هوا را دارم . من اصراری ندارم   که علی اسفندیاری را حتما باید بشناسم – همین نیما یوشیج برای من کافی ست . همین شعر های زیبا ی گیلکی" کاس آقا" برای من کافی ست . من  با " کاس آقا"  دشمنی ندارم . کلمات کاس و آقا چه ایرادی دارند؟ کاس  بیشتر به کسانی گویند که دارای چشم زاغ و آبی هستند و یا به قومی اتلاق می شوند که در گیلان  سکونت داشته اند وهنوز هم آبادیهایی در گیلان هست که جز اول نام آنها را  "کاس " تشکیل می دهد مانند کاسان ، کاس سرا و کسما و غیره که یاد آور نام قوم کاس می باشد. نگارنده در وبلاگ خود با نام  " آبکنار کادوس"  راجع به  کاس سی ها مطالبی نوشته است.  و همچنین کلمه ی " آقا" – خوب  یک لغت مغولی است . ایرادی نیست . همانطور که چریک و تومان مغولی ست .  کاس آقا که دلش آیینه است بهتر می بیند که تعدادی از لغات های روسی ، ترکی ، عربی ، انگلیسی، فرانسوی و حتی هندی  ( جنگل ) در زبانهای فارسی و گیلکی دیده میشود .  بنابر این آنچه  ارزشمند و گرانسنگ است آثار  شما بزرگواران است .  من صاحبان آثار را دوست دارم و  شعر های   نغز تان  را دوست تر میدارم و این نه بدان معناست که دیگران را نه . اما هرگز به کسانی که در  خواب سخن می گویند گوش نسپرده ام . برای همه ی شاعران و طنز پردازان و فرهیختگان سایت آبکناری  ، تندرستی و آفرینش آرزو دارم .

 

               تحریر – 24 آذرماه 1392- آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                                 چند نکته پیرامون زبان" گیله طنز" کاس آقا

                                                   در سایت آبکناری

1—" چندر بیبیج وابیج داره / روزیگار / لاپ / شامی بوستن  دریم / =  چقدر تفتیده شدن و برشته شدن دارد روزگار / عین کتلت داریم می شویم . "( کاس آقا ) . واژگان بیبیج وابیج ،   و بوستن داریم زبان گیلکی اصیل باستانی ست . گیلکی نه لهجه است نه گویش . آنانی که معتقدند گیلکی لهجه یا گویش است سخت در اشتباهند  زیرا گیلکی یکی از  زبانهای کهن ایرانی است که مردم گیلان با آن تکلم می کنند . این که گویش است یا لهجه از حوصله ی این مقال خارج است . بنابر این  ، همه چیز را  به زبان می شناسیم  . حتی یک  هسا شعر ( شعر نو) ی گیلکی . زبان است که به چشمان ما توان دیدن یک روستا یا شهر و یا یک کشور را می دهد که دیدنی است . چیز هایی که قابل رویت است به ما نشان می دهد و چیز هایی که شنیدنی ست به ما می شنواند . زبان و زادگاه و انسان،  سه گانه یی هستند که هریک خود و آن دو دیگر را در بر می گیرد ووجود هریک شرط وجود آن دو دیگر است و هیچیک را نمی توان از هم جدا کرد .

2 –چون سخن از زبان کاس آقا در سایت ارجمند آبکناری ست ، بی گمان ، در جغرافیای کشورمان ، آبکنار ( انزلی / گیلان ) را از دیر باز نام و جایگاه و آواز ه یی در خور بوده است از تالاب منحصر بفردش گرفته تا شالیزار ها مناظر و مرا یای سبز گونش که قطعا هر  بیننده یی را به تحیر و تحسین وا می دارد . اما زین میان نگارنده ی این سطور را  دیگر گونه حکایتی است  که به قول عین القضاه " اگر هیچ ننویسم هم نشاید و اگر خاموش گردم هم نشاید ."

3 – از مطالعه ی مقالات و مطالب  فراوان در سایت آبکنارانی ژرف،  بخوبی پیداست که مدیریت محترم سایت با پشتوانه ی فرهنگی و الهام شاعرانه و تخیل زیبای کاس آقای نازنین – گذشته از توجه به جزییات احوال آبکناری ها . خصلت و اراده آنها و درایت آنها ، به آنچه مربوط به   فرهنگ و شعر و موسیقی و شخصیت های هنری  نیز توجه دارد . و اگر در آنچه مربوط به لایه های لفظی و   معنوی  اشعار گیلکی ست ، بیشتر به زبان گیلکی شهروندان رشت و انزلی  علاقه نشان می دهد ، این نکته ظاهرا از اهمیتی است که " کاس  آقا " ی عزیز برای آن قایل بوده است که به یاری واژگان ناب بومی و آفرینه های دلنشین خود ، تا  فر هنگ زادگا ه اش را نیز به میدان بکشاند که این کار به  گمان من ، ستودنی است. و این گونه زیستن یعنی در درون خود با اشباح نیروهای ظلمت در آویختن . تلاش نو جویی و پویندگی ست . اما راقم این  نوشته هم دوست دارد واژه زاران گیلکی آبکناری را نیز بیشتر در سایت آبکناری در خصوص شعر   به  وضوح رویت نماید .

4—به این ترتیب ، در سایت آبکناری ، شاعر و طنز پردازی نکته سنج با نام مستعار "کاس آقا " قلم می زند و در  زبان فارسی و گیلکی شعر می گوید – یا به اصطلاح فرنگی ها : می نویسد . دلنشین و موجز و موثر و خوبش را  هم می نویسد . بر اساس  همین نشانه ها و گمانه زنی هاست که باید " کاس آقا " ی کوشنده و خلاق را بهترین و ممتاز ترین شاعر و طنز پرداز سایتی با مدیریت دوست دانشورم آقای مهرداد آبکناری  نام نهاد . البته از نشانه ها چنین بر می آید که "کاس آقا" ی  زنده یاد شیون یا همان ستار پسر استاد حیدر نیزه ساز دیلمانی در " قصه مرقد آقا"ی نیما یو شیج را شاید به ذهن خواننده یا شنونده ی گیلانی متبادر سازد :"کاس آقایی که ایته سینزده به در مث سینزده بوشو از دنیا به در " ولی نگارنده ، برای   مدیریت محترم سایت و برای کاس آقا به خاطر تلاش ارجمند ش در راه اعتلای زبان گیلکی به ویژه گیله طنز( اولین وبلاگ طنز حرفه ای در زبان گیلکی ) آرزوی خیر می کنم و امید است که عمرشان دراز باشد و این خدمت را در روزگار سیزیف و پرومته به  زبان گیلکی ادامه دهند.  که البته  اشعاری  از کاس آقا در سطور آینده این نوشته  خواهد آمد .

5- یک نکته ی مهم  در شعر گیلکی ،  برای حفظ و  بقای آن ، استفاده از واژه های غیر گیلکی  در شعر شاعران گیلک است که شعر را  ارجمند تر و  پر اقتدار تر خواهد  کرد . نگارنده چندی پیش مقاله ای نوشت با نام " فارسی و گیلکی دو نقش نیم رخ بر دو روی یک سکه در زبان گیلکی " که در یکی از نشریات گیلان چاپ و منتشر شد . در آن مقال یاد آور شدم که برای حفظ  زبان گیلکی باید از  واژه های غیر گیلکی هم بهره برد. چرا که از قبل  تعدادی از لغات روسی ( استکان / اسکناس / کرتوب / پامادار ..)، ترکی ( قاق / بلدر چین / آقا / فچاق / چیتین/ لاپ  "  چیتین به معنی دشوار، لاپ یعنی کاملا ، عینا و پاک هم معنی لاپ است ولی صدای سگ لاب می باشد "....) هندی ( جنگل / نیلو فر / چاپ ...) عربی ( سلام / ایمان /  آدم ... ) انگلیسی ( کتری / والیبال ...) فرانسوی ( پلیس / آدرس / دیپلم ...) و.. نمونه هایی دیگر  وارد فارسی و گیلکی شده و جدایی آنها غیر ممکن است .و ما وقتی اشعار شاعران گیلکی سرا را به دقت می خوانیم ، می بینیم  کلمات غیر گیلکی در اشعار شان دیده می شود .  که به نظر من  هیچ ایرادی هم نیست . بلکه چنین است که ما را رویا روی شعری متین ، پخته و زیبا قرار می دهد . چند مثال می زنم : شیون در  شعر خود کلمات غیر گیلکی زیر را به کار برده است : سیمرغ ( پهلوی )، ایمان ( عربی ) خروس ( پهلوی)  سگ ( فارسی ) و... یا افراشته از کلمات آفتاب ( فارسی ) عشق ( عربی ) همسایه ( فارسی ) و ..حتی محمود طیاری شاعر و نمایش نامه نویس گیلانی در کتاب " ای موشته سرخ آلوچه "( مجمو عه شعر گیلکی ) خود از واژه های فرانسوی مثل فر و آسیستان استفاده کرده است .

6—اما فراموش نکنیم ، شاعران گیلک ، چنان واژه های مادری شان را در اشعارشان به کار می برند که احساسی عمیق در خاطر شنونده و خواننده گیلک زبان ایجاد می کند. به طور مثال به برشی از شاعران گیلکی سرا توجه فر مایید : 1- ( دو خونن بلبو لن می نوم تا صوب = بلبلان نامم را تا صبح می خوانند )" شمس لنگرودی " 2 – (جه می چومان خون چره با فنوه = از چشم هایم چرا  نباید خون بریزد.)" جعفر بخش زاد ضیابری " 3-( توسنه خالانه جا گولیا دکفته نا = در شاخه های درختان توسکا غلغله افتاده است.)" رحیم چراغی کوچصفهانی" 4 –( زوالا آفتوه دیم، زرده زرده =  نیم روز گرم چهره آفتاب زرد زرد است )" محمد شمس معطر لاهیجانی" 5 –( روخنه چلخومه بون ژکره کشه =  رود زیر مه از ته دل فریاد می کشد.)" افشین پرتو سیاهکلی"6- ( سیا ابر  پورو  بوسته آسمانا =  ابر سیاه آسمان را فرا گرفته .)" بارور غازیانی "7( داره گزگایم ، وارشا دو خادان درم = قورباغه ی درختی ام باران را دارم صدا می زنم )" کاس آقا " با این روی ، گیلکی سرایان با زبان محلی و مادری شان نیز شعر می گویند .

7 –   حالا می روم سراغ گیله طنز کاس آقا تا او را بهتر بشناسیم . گفت بواب که تو " کیستی ؟" گفتم " این مشکل است . تا بیندیشم " بعد از آن، می گویم که " پیش از این روزگار ، مردی بوده است بزرگ . نام او آدم . من از  فرزندان اویم " حرف ، حرف می آورد ، چندی پیش دوست ارجمندم آقای رحیم چراغی، شاعر و پژوهشگر گیلانی. سراغ کاس آقا را از نگارنده ی این سطور می گرفت . به گمانم می خواسته از گیله طنز  ایشان ، در کتاب " شاعران هسا شعر " خود بهره مند شوند ومن پیام را رساندم و انگار کاس آقا پریده در آب و از این جا به بعد ریشه ی این درخت را باید از شاخه ها و برگهایش  فهمید که آیا  این درخت، سرو نجیب است ؟ یا یک بلوط پیر ؟ مثلا در شعر " کرچ آفتاو"( هاوا کرچ آفتاو بو کوده/ کولکاپسم / چاپ چاپ زئن دره = هوا آفتابی عالی ست / چرخ ریسک هم / دارد چهچه می زند ) زئن یا زان همان مصدر زدن است .  زبان حال در گیلکی آبکناری    در شش صیغه  ی فعل داشتن چنین است: دارم – داری – داره / داریم – دارین – دارن . در بندر انزلی : درم ( درمه) – دری – دره / داریمی – داریدی – دارده

 اکنون مصدر زئن (= زدن ) را به هر یک از این افعال می افزاییم : زئن درم – زئن دری – زئن دره / زئن دریمی – زئن دریدی – زئن درده . گفتنی است که مردم رشت صیغه ی 5 و6 را درید و دریدی نیز تلفظ می کنند . اما در آبکنار در زمان حال – افزودن پیشوند (کرا ) به مضارع اخباری است مانند : کرا زنم – کرا زنی – کرا زنه / کرا زنیم – کرا زنین – کرا زنن . پس به زبان آبکناری صیغه ی سوم چنین است : کولکا پس م  کرا چا پ چاپ زنه .

8 – البته این جا مقایسه یا برتری دو نوع  لهجه نیست .بلکه وضعیت و  هیات دو نوع  گویش یا لهجه است که هر یک در جایگاه خودش متعالی است.  و کلام  کاس آقا از انسجام کامل بر خوردار است . با هر دید که بر آن بنگری ، ایراد لفظی و معنوی بر آن راه ندارد . سراینده گیله طنز در یکی از شعر هایش از  شیر ، خواب ، شغال و فریاد سخن می گوید :( شیر بوخفته بسی / شئا لان / وا ئو وا ئو دکفید = پس از خفتن شیر / شغالان به زوزه  می افتند ) یادی از شب های شاد و شنگ آبکنار که هم زنجره ها می خواندند و هم شغالان زوزه می کشیدند و کومه های آن سالها یادش به خیر حالا باید  بگردیم جمع کنیم تکه های یادش به خیر را . نا گفته نماند مردم آبکنار ، شغال را کاشال تلفظ می کنند و جمع آن کاشالان است . به فریاد یا زوزه شغال ، واوو هم گفته می شود .

9 –اکنون نگاه می کنیم به بندی از شعر شاعر :( هسا د واره زاین درم = حالا دیگر دارم سقط می کنم) .مصدر زاین در اصل زهن بوده و مصدر دومش که مصدر جعلی است زهستن بوده که امروز زاستن تلفظ می شود به معنی زاییدن  که شهروندان انزلی و رشت آن را تلفظ می کنند . اما در آبکنار  مصدر چین ( چیدن / زایدن ) استعمال می شود . مثلا کرا زاک چینو =  دارد بچه می زاید . ولی برای سقط جنین از مصدر وارگادن  که در اصل آویزان کردن است استفاده می کنند .  مثلا – خو زاکا وارگاد = بچه اش را سقط کرد . یا " واره زان" را برای بوته های خیار و هندوانه و نظایر آن به کار می برند . به عنوان مثال : خیار خو بار ا کرا واره زانو . در مورد " واو"  در زانو یا " مو " یا " یو " باید عرض کنم که اهالی آبکنار ماضی نقلی گیلکی را به صورت زیر تلفظ می کنند : بخورده مو – بخورده یی یو – بخورد / بخوردیمو – بخوردینو – بخوردنو . متاسفانه به علت تقلید بعضی از شهر زدگان که وقتی وارد شهر می شوند ، برای اینکه مورد تمسخر  مردم شهر نشین قرار نگیرند – رنگ جماعت می گیرند که  این گونه تقلید ها موجب مرگ زبان اصیل و باستانی گیلکی خواهد بود . مثلا  عده ای از آبکناری ها ی  مقیم رشت و انزلی  . به جای بخورده یی یو ( خورده ای) بخورده داری تلفظ می کنند . یا مردم ضیابر و قرابا عوض بخوردیشو ( خورده ای )  و بزیشو ( زده ای ) بیشتر  بخورده داری و بزه داری گویند . و خیلی واژ ه ها مثل : نبوخو( نمی شود ) فدخم ( می دهم ) خون  فو و خو ( خون می ریزد ) وخشتن  ( اجازه دادن )  و... رو به مرگ و فراموشی اند .

10- با این همه ، چنانکه اشاره کردم ،  در این مثال ها آنچه مورد نظر است . تفاوت دونوع  لهجه است .   نه برتری لهجه ها . اگر خواننده خیلی کنجکاو و پر شکیب باشد ، تکه های دندان گیر پیدا می شود . چرا که  گیلکی یکی از زبانهای رایج ایرانی است و بدیهی است که  دچار تفارق لهجه می شود  . نگرانی فقط فراموشی و مرگ لهجه هاست. بنا بر این  تلفظ های متفاوت در زبان گیلکی نه بی معنی است و نه عیب و ایرادی دارد . زیرا هم دئن دره  ( دارد می بیند ) درست است و هم  کرا دینه .  یا  هم ، راشیمی (= راه می رویم ) صحیح می باشد و هم کرا را شیم. چون زبان گیلکی دارای لهجه های گوناگون است که نحوه تکلم و تلفظشان با یکدیگر متفاوت و در اصل متفقند . مثل لهجه های آبکناری ، گسکری ( صومعه سرا ، ضیابر  و...) فومنی ، رشتی و انزلی چی و حالا هم که...   سایت آبکناری  با مدیریت مهرداد نازنین راه اندازی شده  ( این خانه روشن می شود چون یاد نامت می کنم ) ضرورت دارد که از لهجه های   اصیل آبکناری  هم استفاده شود .  در پایان می گویم که شعرهای  کاس آقا را دوست تر می دارم که آن را در نهایت زیبایی و انسجام بیان می کند و در میان کارهایش گیله طنز ، زبانی شاعرانه ، کنایه آمیز و پراز تصویر های تازه است . برایش آرزوی عمر دراز و کامیابی ی بسیار می کنم .

 

                تحریر -12آبان ماه  1392 آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری)                                              

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


                                                              یاد باد آن روز گاران یاد باد

                                                     روز وصل دوستداران یاد باد (حافظ )

 

                                     از کافه فیروز تا مطب دلگشا

 1—در این نوشتار با روشنفکران و نویسندگان و شاعران کافه نشین " فیروز "،  " نادری "، ، فردوس "،" رزنوار "  و گروه   ربعه یااربعه (= چهار ) آشنا می شوید . در آن روز گاران ( دهه های 30/40/50) کافه های مذکور پاتوق و گذر گاه غالب کسانی بود که دستی به قلم داشتند و عاشق شعر و قصه و رمان در ادبیات معاصر ایران بودند . از منو چهر آتشی و نصرت رحمانی گرفته تا صادق هدایت و بزرگ علوی و... هر شب یکدیگر را در آن جا می دیدند ، شاعران شعر های شان را برای هم می خواندند و نویسندگان از قصه ها و رمان ها و داستان هایشان سخن می گفتند . در کافه فیروز گاهی نصرت رحمانی شعر می خواند و گاه جلال آل احمد سخن می گفت و یا گروه ربعه  یعنی – فرزاد ، مینوی ، هدایت و علوی شب ها در کافه های رزنوار و فردوس جمع می شدند و درد دل می کردند و یکدیگر را به نوشتن موضوعی تشویق می کردند . آنها مردمان صحیح العمل ، و میهن پرست بودند . خصوصا در ادبیات ایران پایه  و مقامی شامخ دارند . اگر چه اکثرشان از این دنیا رفته اند و شمع وجو دشان خاموش شده است  . اما وقتی بیادشان می افتیم – به قول نیما یوشیج :

" روشنمان می دارند/ و قوتمان می بخشند/ و راه  می اندازند/ و اجاق کهن سرد سرایمان / گرم می آید / از  گرمی عالی دمشان . با این همه ، در باره تاریخچه کافه فیروز ، مهدی اخوان لنگرودی که خود یکی از آن شاعران و روشنفکران کافه نشین بود می نویسد :" این جا روزگاری بخشی از استبل (= اصطبل ) ناصرالدین شاه بوده که بعدها و بعد تر ها تو خیابان کشی های دوره رضا شاه این قسمتش باقی مانده و بعد از  دست به دست شدن های بسیار تبدیل به این کافه قنادی شده . کم کم این جا که محیط صمیمی تری داشت پاتوق هنرمندان و روشنفکران شد ، طوری که خیلی از بزرگان نسل سال های سی یا کمی بیشتر از آن ، روز ها ی شان را آن جا گذراندند یا برای دیدار یکدیگر آن جا را به جاهای دیگر ترجیح دادند . کافه فیروز هم مثل کافه  فردوسی سابق از نام آوران آن روز و فر داهای نزدیک و دور خاطرات زیادی داشت . می گفتند :" دوستان ربعه " هم در آن جا دور هم گرد می آمدند که شمع جمع شان صادق هدایت بود . که شوخی هایش زبان به زبان می گشت .  لطیفه های عمیق پر ملاتی که به هیچ کس اجازه نمی داد باور کند " بوف کور " درونش روزی اورا آن جور بی رحمانه از درون متلاشی کند .  دوستان اربعه – انتدا در کافه قنادی لاله زار و بعد در کافه قنادی تصاج و کافه قنادی فردوسی و باغجه کنتینا نتال هر سه در خیابان استانبول – و اواخر در کافه باغ شمیران رو به روی سفارت انگلیس گرد هم جمع می شدند . "( یک هفته با احمد شاملو ، ص 119 )

2—نا گفته نماند آشنایی اخوان لنگرودی شاعر و نویسنده مقیم وین با روشنفکران آن روز در همان کافه ها ، به وسیله ی دوستش پشوتن آلبویه ، صاحب نظر در ادبیات معاصر ایران که از سال های پیش مقیم تهران بود صورت گرفت . اخوان در باره آشنایی خود با شاعران و روشنفکران کافه نشین می نویسد :" جماعتی که مادر فیروز و نادری با آن بر خورد داشتیم ، بزرگانی چون : نصرت رحمانی ،  منو چهر آتشی ، م- آزاد ( مشرف تهرانی ) ، اسماعیل  شاهرودی ، م- آزرم ( نعمت میر  زاده ) ، اسماعیل خویی ، منوچهر شیبانی و نیز گروهی دیگر امثال اسماعیل نوری علا ،  محمد علی سپانلو ، صالح وحدت  و کاظم سادات اشکوری که بعد ها جمع کافه نشین میز ما در میان اجتماع صاحبان اندیشه و بیان به چند جوان  نو آمده مثل خودمان خلاصه می شد . همچون خسرو گلسرخی ، ستار لقایی ، احمد الهیاری ، عمران صلاحی و... رئیس رئیس گویان " جلال آل احمد " که او هم وارد جمع تمام  بچه های کافه فیروز می شد ... و دل سوخته گانی چون :  اصغر واقدی  و علی بابا چاهی که شعر های شان زمزمه گر " گوشه نشینان " فیروز بود . نمونه اش شروع شعر معروف بابا چاهی است که می گفت :" من از آبشخور غوکان بد آواز می آیم / جهان در زیر پای ماست ... " یا اصغر واقدی می گفت :" به ما اجازه ندادند که شعر  عاشقانه بگوییم "( ببار این جا بر دلم ، گفت و گوی بهزاد موسایی با مهدی اخوان لنگرودی ، صص 17 و 71 ) .

3- به این ترتیب که  علاوه بر شاعران فوق روشنفکران و نویسندگان دیگری هم در کافه ها جمع می شدند از  جمله : حسن قائمیان ( 1295—1355ش) مترجم ، نویسنده و از دوستان و هم نشینان صادق هدایت بود که در کافه فیروز دیده می شد . قائمیان پس از وفات هدایت در حفظ نام و نشر آثار او کوشش بسیار کرد . مانند : مجموعه نوشته های پراکنده صادق هدایت ( گرد آوری ) ، یاد بود نامه صادق هدایت ، مسخ کافکا   ، ترجمه با همکاری هدایت و ... محمد علی اسلامی ندوشن در باره آشنایی خود با هدایت در کافه فردوس می نویسد :" در یکی از قدم زدن های غروب خیابان استانبول بود که با سید صادق گوهرین بر خوردیم و چون بعضی از رفقا می شناختند ، مرا به او معرفی کردند . چون اظهار علاقه کرده بودم که با هدایت آشنا شوم ، یک روز عصر مرا به کافه فردوس بر سر میز هدایت برد و با همان لحن غیر جدی که بین خودشان باب بود ، گفت این جوان می خواست شمارا ببیند ، قائمیان و روبخش هم نشسته بودند ... ( پژوهشگران معاصر ایران ، اتحاد ، جلد 6 ، ص 16 )

4—البته کافه های فردوس و ژاله در لاله زار نو تهران ،  پاتوق و محافل نویسندگانی چون : انجوی شیرازی ، رحمت الهی ، صادق هدایت ، ناتل خانلری ، صادق چوبک و...بود . ولی هدایت مرکز دایره شان بود. و همه را دور خود می چرخاند و پوشیده نماند یکی از کسانی که پایش به کافه فردوس باز شد  - انور خامه ای نویسنده و چپ گرای آن زمان بود . وی می گوید :" آشنایی من با صادق هدایت از همان روز آغاز شد که پایم به کافه فردوس باز شد . این کافه ، که در اواسط خیابان استانبول و در ضلع جنوبی آن قرار داشت ، در آن سال ها پاتوق هدایت و روشنفکرا نی بود که با او همفکر  یا به او علا قه مند بودند . (  پژوهشکران معاصر ایران ، همان ، ص 321 ) می گویند صادق هدایت قسمتی از دوران اولیه زندگی اش در تهران ، در کافه " رز نوار "( ژاله بعدی ) واقع در خیابان لاله زار نو طی شد . وی در اواخر زندگی دلبستگی داشت روزها در کافه فردوس ( خیابان استانبول ) و شب ها در کافه " ماسکوت " ( در خیابان فردوسی ) ، که در آنجا ودکا و خوراک سبزی خود را  صرف می کرد ، بگذراند . گفتنی است که دکتر فریدون آدمیت پدر تاریخ نویسی مدرن آن  زمان که افسر نظام وظیفه بود که عصر ها بعد از دانشکده افسری گذرش به کافه فردوس   می افتاد که پاتوق صادق هدایت و دوستانش بود . آدمیت امیر کبیر و ایران را به هدایت و  دکتر حسن شهید نورایی ( استاد تاریخ و عقاید اقتصادی در دانشکده حقوق ) داد و هدایت کتابش را ستود و توصیه کرد دوستانش نیز بخوانند . هماناطق ، مورخ بر جسته ایرانی از قول آدمیت می گوید :" هدایت بزرگوار ترین انسانی بود که در میان هموطنانم شناخته . در میان هر  قوم و قبیله ای و از هر رده ای . "( بخارا ، شماره 65 ، 1387 )

5- همان  طور که بیان شد،  اجتماع این روشنفکران غالبا در قهوه خانه ها و کافه ها ( حتی در شهرستانها و روستا ها ) اتفاق می افتاد ) در همان کافه ها در ا فکار و نوشته های یکدیگر بحث و انتقاد و نکته گیری می کردند . خصوصا گروه ربعه که چهار نفر بودند در برابر سبعه که از هفت نفر بیشتر بودند – یحیی آرین پور در باره این گروه ها می نویسد :" گروه ربعه از  ادبای جوان و روشنفکر که عبارت بودند از بزرگ علوی ، مجتبی مینوی ، مسعود فرزاد و صا دق هدایت ، اغلب عصر ها در یکی از کافه های لاله زار  نو به نام " رز نوار "  گرد هم  می نشستند و در  اندیشه های یکدیگر بحث و گفت گو می کردند و از یکدیگر چیز می آموختند و بزودی د ر مقابل ادیبان محافظه کار که آنان را سبعه ( همچون سعید نفیسی و رشید یاسمی و نصر الله فلسفی و... ) نامیده بودند ، مو سوم به ربعه شدند "( زندگی و آثار هدایت ، ص 14 ) و نیز دکتر تقی ارانی  می گفت :" صادق هدایت سر دسته ادبای ربعه است و مخالف سر سخت ادبای سبعه . ارانی گروه چهار نفره ربعه را نویسندگان پیشرو و متجدد می دانست ، در حالیکه گروه سبعه را محافظه کار و کهنه پرست می شمرد . "( به نقل از  پژوهشگران معاصر ایران ، همان ، ص 314 ) مسعود فرزاد راجع به گروه چهار نفر و دوستی خود با آنها می گوید :" در آن زمان من ( مسعود فرزاد ) و او ( هدایت ) خیلی با هم دوست و نزدیک بودیم . هدایت دوستی داشت به نام آقا بزرگ  ( بزرگ علوی نویسنده کتابهای چمدان وچشمهایش و... ) و من هم دوستی داشتم به نام مجتبی مینوی که در دیدار های بعدی دیدیم چهار تن شده ایم ... برای دیدن یکدیگر می رفتیم توی کافه رزنوار و نفری یک چای یا بستنی می خوردیم و ... بزرگ علوی نیز  در باره آن روز ها می گوید :" بدبختانه این صمیمیت دیری نپایید .  با زندانی شدن من و سفر مینوی و فرزاد به انگلستان ، به قول یکی از دوستان :" گاو میری افتاد تو ربعه " و سر حافظ شناسی ، دوستی فرزاد و مینوی به دشمنی کشید . " فرزاد در باره پایان کار گروه ربعه گفته است : هدایت مرد و فرزاد مردار شد . علوی به کوچه چپ زد و گرفتار شد . مینوی به راه راست رفت و پولدار شد . ( همان ، ص 323 )

6—گفتنی است که  امیر عباس هویدا هم از طریق پرویز ناتل خانلری ( از دشمنان سر سخت نیما یوشیج ) در آن روزگاران با بعضی از مهمترین روشنفکران ایرانی از جمله صادق چوبک و صادق هدایت و... آشنا شد . دکتر عباس میلانی در این رابطه می نویسد :" تسلط هویدا به زبان فرانسه ، دسترسی اش به بسیاری از شاهکار های ادبی اروپا ، و بالاخره شور بی پایانش برای کتاب همه دست به دست هم داد و هویدا را به حلقه دوستان هدایت ( گروه ربعه ) وارد کرد . هدایت و دوستانش آن چنان که رسم روشنفکران آن  روزگار بود ، عصر ها در کافه ای که معمولا هم همان کافه فردوس بود گرد هم می آمدند و گپ می زدند و از هر دری سخن می راندند . در سال های بعد ، در اوقاتی که هدایت و هویدا هر کدام در مسافرت بودند ، از طریق نامه با یکدیگر در تماس می ماندند . به علاوه ، هویدا در آن اغلب از خارج برای هدایت کتاب می فرستاد ... آمریکای کافکا و نیز نوشته هایی از ژان پل سارتر و هنری میلر از جمله آثار ی بود که هویدا در آن سالها برای هدایت فرستاد و در سال 1338 هویدا بر آن شد که انجوی شیرازی را ، که خود از دوستان هدایت بود ، به کار تدوین و چاپ نامه های هدایت به هویدا تشویق کند  "( معمای هویدا ، صص 107-108)

7- البته باید این نکته را تذکر داد که چوبک و هدایت هر دو خصم بی چون چرای استبداد بودند هر دو آشکارا ایمانی به خدا نداشتند و منتقد جدی مذهب اسلام بودند . به علاوه هر دو از معدود روشنفکرانی بودند که به رغم تمایلات ضد مذهبی و ضد استبدادی ، گرفتار وسوسه ی حزب توده هم نشدند و هر گز به آن نپیوستند . ( همان ، ص 111 ) البته هویدا هم بی میل نبود که از جنم روشنفکری خود ، و نیز از روابط نسبتا گسترده ای که با جامعه ی روشنفکران ایران ایجاد کرده بود ، استفاده ی سیاسی ببرد . می خواست شکاف عظیمی را که میان رژیم و روشنفکر ان ایران پدیدار شده بود پر کند . مهمترین تلاشش در این زمینه ، دیدارش با گروهی از نویسندگان ایران در اواخر سال 1344 بود . احمد شاملو ، رضا براهنی ، غلامحسین ساعدی ، یدالله رویایی  ، سیروس طاهباز و جلال آل احمد در این جلسه شرکت داشتند  . "( همان ، ص 242 ) در مورد چند و چون تشکیل این جلسه و بحث پیرامون آن از حوصله این مقالت خارج است .   با  همه ی این ها ،  اصل مطلب مان این بود که در آن روزگاران بسیاری از  نویسندگان و روشنفکران به کافه ها راه می یافتند ، و از مصاحبت یکدیگر بهره مند می شدند و حتی نیما یوشیج پدر شعر نو هم سری به قهوه خانه ها می زد چنانکه داریوش آشوری  در این باره می نویسد :" نیما در تهران به محفل ادبی معروف آن زمان در حجره ی چای فروشی حیدر علی کمالی – که خود شاعر بود راه یافت  و آنجا چندی پای گفت و گوی ملک الشعرای بهار ، علی اصغر  حکمت ،  احمداشتری و دیگر گویندگان و ادیبان روز گار  می نشست . "( شعر و اندیشه ، ص 101 ) چای فروشی حیدر علی کمالی  نگارنده ی این نوشتار را برد  در چای فروشی سید صالح خاتمی آبکناری که خود روشنفکر بود  و آنجا (سالهای  52 تا 57 ) پاتوق بسیاری از روشنفکران بود  .

8- اما  برای ختام در باره مطب دلگشا باید بگویم که ، دکتر غلامحسین ساعدی( گوهر مراد = گوهر دختر مراد )  ، نویسنده ، نمایشنامه نویس، فیلمنامه نویس ، روانپزشک و خالق آثاری چون : پروار بندان ، دندیل ، عزاداران بیل ، شب نشینی با شکوه ، چوب  به دست های ورزیل و... پس از پایان خدمت سر بازی در اوایل 1342 به اتفاق برادرش علی اکبر ساعدی در خیابان دلگشا ، در جنوب شرقی تهران ، در محله ی دولاب قدیم در بالا خانه ای صاحب مطب شدند. غلامحسین ساعدی درباره مطب خود  که مثل کافه ها پایگاه روشنفکران هم  شده بود می گوید :"... چون من طبیب بودم و همیشه  تو مطب بودم ، آنجا به یکی از پایگاه های عمده روشنفکران آن روز تبدیل شده بود .  جلال آل احمد ، احمد شاملو ، برو بچه های نویسنده ، به آذین ( محمود اعتماد زاده ) ، سیروس طاهباز ، م . آزاد ( مشرف تهرانی ) و دیگران همیشه آنجا بودند . من  آنجا مریض می دیدم . می آمدیم یک کمی بحث بکنیم و حرف بزنیم یا راجع به نشریات مجله یا کتاب حرف بزنیم ، که دو باره مریض می آمد و من می رفتم . یک دنیای فوق العاده ای بود و این فاصله ای بود که سال 1340 تا 1350 که به حق خیلی ها می گویند که دوران شکوفایی جماعت اهل قلم و ادب ایران بود و این به نظر من درست است . "( به نقل از کتاب  پژوهشگران معاصر ، همان ،   جلد دوم ، ص  919 )

                          تحریر- 20آذر ماه 1392 آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                                                دنیای هولناک بکت

                                   چشم به راه گودو یا در انتظار گودو

                                   --------------------------------

 گودو هیچ چیز نیست جز همان انتظار ابدی آدمی که هیچ گاه گریبان اورا رهانمی کند و آنگاه که انسان به نومیدی می رسد ، همیشه پیام آوری از جانب او می آید تا بگوید :" آقای گودو امروز نمی تواند بیاید فردا حتما می آید " این گودو کی ست ؟ و چرا انتظار آمدن اش را دارند؟ استراگون در پایان پرده ی دوم از ولا دیمیر می پرسد که ، " خوب ، وقتی گودو آمد چه خواهد شد ؟" و او جواب می دهد که " نجاتی " در کار نیست . همه چیز از بنیاد احمقانه و بی معنی ست و احمقانه تر از همه چیز همین انتظار است .( جهت اطلاع می توانید به کتابهای در انتظار گودو / بکت / مترجم علی اکبر علیزاده و  شعر و اندیشه نویسنده داریوش آشوری رجوع کنید ) اینک قسمتی از نمایشنامه در انتظار گودو را به زبان گیلکی باهم می خوانیم :

·        - استراگون ( فتح الله محرابی آبکناری ) : امان چقد با گودو رافا بسیم ؟!

·        - ولادیمیر ( ذکریا زکی زاد اشبلایی ) : هیچ معلوم نیه ! هیزار سال ، دو هیزار سال !

·        - فتی : وختی گودو با مو ، چی به ؟

·        - زکی : هیچی ! نجاتی در  کار نیه !

·         فتی : پس چره سغ دار جر باسیم !  یا تو توری یا مو !

·        -زکی : گودو ، ایمروز غوروب اگر نامو ، فردا حتما آیه .

·        - فتی : اهه – جان خالا ! فردا حتما آیه

·        - زکی :  ره کویی (کدو ) خولاصو گودو آیه !

·        - فتی : بی خود  ایسای م – گودویی در کار نیو !

·        - زکی : گویم شاید میر زا گول باغ مئین کرا خوج ( امرود جنگلی ) خورو !

·        - فتی :  گودو ، مگر خو عقلا بوخورده ، امرا ایا ماطلا کنو ، خودش بوشو خوج بو خورو !

·        - زکی : پس فقط با انتظاری بکشیم !

·        - فتی : اگر غوروب نامو ، یک  ملیون سال دیگر که آیه !

·         زکی : ره ... برا خوار ! تو هسه بوگفتی فردا   آیه که !

·        - فتی : من ای چی بوگفتام ده ره ، تو حلا دست ویگیر !

·        - زکی :  ره کرتوب ( سیب زمینی ) نو کونو دوروغ ببو !

·        - فتی : الان ، چی بوکونیم ؟ کرا شب دکفو !

·        - زکی : حلا ایزی م اونه رافا بیسیم !

·        -  فتی: شق بت الله بوگفت : گودو اگر بایو ، شب حرکت کنه !

·        - زکی : من آلنگه  امرا چو طو تاشب اونه رافا بسم ؟!

·        - فتی : اگر ایمشب نامو ، ده با شوئن ، هوا شوروم داره !  اهه – گودو بامو !

·        - زکی : اون مار مالی گوش واوینو ره ! جافر پئر !

·        - فتی : ساعت چندو ؟

·        - زکی :  نانم !

·        - فتی : من خوایم بوشوم !

·        -زکی : اگر گودو بامو چی  بو گویم !؟

·        -فتی : بو گو ! ته شب به خر !

·        - زکی : هن ! ( همین )

·        -  فتی : اهه . ( آری )

                                                  

               تحریر – 16 خرداد 1378 – آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )


نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                                          آبکنار سغ دار ( درخت آزاد ) بوسوختم ( شباهنگ )

                                            ------------------------------------

 بوسوختم یا بوسوختمی نام مرغی است که شب ها ناله حق سر می دهد و فر یاد  غم انگیز و ناله آسا و دلسوختگی بر می آورد .

  فرق این پرنده با کوکو یا فاخته این است که بوسوختم تنها شب ها می خواند و روز ها خاموش و ساکت است . اما کوکو ، در بهار و تابستان در آبکنار مخصوصا در ماه روزه و مزار و شالیزارو... فقط روزها می نالد . بوسوختم را در فارسی ، مرغ شباهنگ ، مرغ شباویز ، مرغ شبگیر ، مرغ سحر می گویند  ( مرغ سحر ناله سر کن / داغ مرا تازه تر کن ) و یا این شعر نیما یوشیج درباره ی  مرغ شبا ویز: " به شب آویخته مرغ شباویز / مدامش کار رنج افزاست  / چرخیدن..." بااین همه ، بوسوختم بیشتر روی درختان آزاد و مازو ( بلوط ) زندگی میکند. آبکناری ها مخصوصا کشاورزان و صیادان و شب پایان به آوای غم انگیز و دلخراش و گوشه گیری و تنهایی این پرنده ، شب ها توجه داشته اند و ناله های شبانگاهیش از روی درختان گاهی از  غروب تا نصف شب به گوش می آمد و مایه ی خیال پردازی ها می شد و  عده ای با آوای او به خواب می رفتند. اما کوکو یا فاخته یا همان داستان معروف نیما وصادق ( فاخته چه گفت ؟) و... فاخته نر گفت :"  من نمی فهمم تو چه می گویی . " فاخته ماده آه کشید و زیر گوشی به او گفت " " جلو بیا تا بگویم . چرا این قدر از حرف درست شنیدن پرهیز می کنی و به فکر خودت مغرور هستی ؟ این آدم را من هم میشناسم . گوشت جاندار ها را به خودش  حرام کرده است ، اما می دانی چیه ؟ در عوض این که گوشت مارا نمی خورد ، تخم  های مارا می خورد که برای ما جوجه می شوند !" فاخته نر گفت :" نترس . ما از هم جدا می شویم . هر کدام روی یک شاخه می نشینیم که خیال نکند در این جا خانواد ه ای پا می گیرد . معلوم می شود او با خانواده ها عداوت دارد !" بعد هر دو پریدند و هر کدام روی شاخه ای نشستند . فاخته نر گفت :" حالا بیا ید تخم ما را بخورد . " ( جهت اطلاع بیشتر راجع به این داستان به یک لب و هزار خنده / عمران صلاحی و  بیژن اسدی پور  مراجعه فرمایید ) بنابر این ، فاخته یا کوکو به زبان گیلکی آبکناری همان " کوکو تی تی " است که بار ها آواز اش را شنیده و خودش را در باغ ها و جنگل ها دیده ایم . و خیام حکیم و شاعر نامدار ایران کوکو و فاخته را یکی شمرده و گفته :

    آن قصر که بر چرخ همی زد پهلو / بر درگه آن شهان نهادندی رو

   دیدم که سر کنگره اش فاخته ای / بنشسته و میگفت که کوکو کوکو

 

 

                تحریر – 18 مهر 1391 – آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )


نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                                         سبحانی ما اعظم شانی

                                      ------------------------

                                  یاد شان به خیر

                                     ما خودمان بودیم که

                                           چوب اناالحق می زدیم

                                    و از سفره ی ابوالحسن 

                                                    نان می خوردیم

                                       یادش به خیر

                                             بسطامی را می گویم

                                      سبحانی ما اعظم شانی

                                        آنسوی تر

                                              یک رنگ ، یک صفت

                                                       یک چهره

                                            این سوی تر

                                                     یک آیینه ی شکسته

                                                    یک شب تیره

                                                    یک باد بان در باد

                                        آن سوی

                                                 بوی عشق

                                                   بوی نسترن

                                           این سوی

                                                     بوی مرگ 

                                                              بوی باروت

                         

                     تحریر – 23 دی 1391 – آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )


نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

                               خاطره                                                        میدی فردی ره

                              -------

                       آبکنار

                     اول ترا تسلیت گویم

                      بازین ته سه تامحله

                           عزازیل آباد

                          میرو میان محله

                  آبکنار ! ته سرخو گول م بوشو

                  ته سیفید کبوتران امرا

                   ته سینه سورخان امرا

                   ته وشه وشه سیتاران امرا

                  آبکنار ! کوه درد درو ته جان

                              مورداب غم ته تن

                            ته دیل داغ داره داغ

                            تاسیان تره الان

                            شام غریبان تره الان

                       آبکنار ! تو می دیا خیلی خوش داشتی

                              اون م تره خوشتر  از تو وشتر

                         الان اونا به خاطر باور !

                کایا ؟ روبار کنار !

                          جاده کنار

                              باغ کنار

                           ارابو جادو

                          جافر ه دوکان ، قرابا ، صوماسرا

                              خودا ترس دوکان ، اونا دوخان

                           اونه روحا دوخان ، ای جورم دوخان که

                              مارابوزو دوخنایو ، ته صدا امرا می...د...ی

                          آبکنار ! هنی اونا به خاطر باور !

                               ده کایا ؟ سد صالح خاتمی دوکان

                                         حاجی عنبری دوکان

                               نازآقا ، ربیع ، موسوی ...

                                                هوشنگ دهستانی دوکان

                                      آه عزیزان دوکان....

 

             تحریر – 8آذر 1392 – آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                                      چند نکته در باره طنز خدایان

                                       دو زبانه(گیلکی و فارسی )

                                      ---------------------------

 1 – خدایان میرا بودند و قدرت لایزال ناشتنه و فرزندان این خدایان  " نیمه خدا " بن و  می توانستند با انسانهای عادی وصلت کنند و بچه دار شوند.

2 – خدایان کوه المپ 12 تن بودند که پس از سر نگونی" تایتان ها " یعنی خدایان اولیه به حکومت پرداختند . شبیه حکومتهای قرون وسطی و دولتهای عثمانی و حریم سلطان وسلطان سلیم و خرم و خدیجه و...

3- هرا به کسر ها ، خدای مادر بود – اسمش در اصل "کاسمار" بو یعنی مادر چشم زاغه یا چشم آبی و یا  به زبان گیلکی کاس چوم . خیلی قشنگ بو ، سرخو جول – دونو انار شاوارم  کبوترا مانستن اونه سینی سر خفته بن .

4 – زئوس یا پس موس (- گنجشک کچل ) فرزند " کرونوس " یا  کر مونوس بود . هه کر  مونوس ، پدرش ، شیخ شیپور زین العابدین مراغه ای را سر نگون کرد . به سخن دیگر ، زئوس هرای خوشگل امرا ازدواج کنه و  هرا هفت ماهه  ، هشت قلو زایید .

5 – هادس ، زئوس پیلی  پسر ، همیشه گریه کوده ،  خدای جهان مردگان بود . بیشتر با گورستان ها ، مرثیه خوانان و مداحان و مرده شور خانه ها و قبر کن ها و پیراهن زرشکی  سلطنت و کلثوم صادق چوبک سرو کار داشت . اما خدای مرگ نبود .

6-  تاناتوس یا" سخته سوس" خدای مرگ بود . مرگ ، سایه نامریی بی شکلی  که هنوز به دنبال ماست، که البته تاناتوس  قیافو، نیم رخ، کیفتار کاشا ل مانسته .  تمام رخ گوریل  عمو، یعنی- عنتر .

7- هستیا ،  زئوس نا خاخور بو – تبجه جول داشته . آخر مرده نباست -  کاس ننه مانستن – هیکس اونا نوبورد . ولی هستیا ، ملایم ترین و مهربان ترین الهه المپ بود .

8- هرا که همسر زئوس بود خواهرش هم بود . هنوز بحث از ادیان سامی و ابراهیمی و حتی خدایان شیوا وویشنو ی هندیان نبود یک طوری بود که انگار تو ... مو ... بو . هرا یا کاسمار نگهبان ازدواج ها بود و به خصوص حامی زنان شوهر دار بود . زئوس با حیله و توسل به زور اورا به ازدواج راضی کرد و " زارا زول" یا میرزا گول  پدر هرا با این وصلت راضی نبود . به هر حال ، این ازدواج با کشمکش و ناسازگاری آغاز و با کشمکش ادامه یافته بود . یک بار هم  کاسمار با خدایان بر علیه  زئوس یا پس موس توطئه چینی کرد و اورا بر روی تختی با هزاران "توشکو " بستند و بعدها" بر یاروس" معروف به" تور پطروس" که غولی 50 سر و صد دست بود به توطئه پی برد و به خاطر  علاقه فراوان به زئوس ، به کمک 100 دست خود" توشکانا واکود" و اورا آزاد کرد  . و از این جا به بعد ، کاسمار یا هرا تصمیم بیگیفت خو مرد ه امرا مهربان ببو /

9-آرس معروف به خدای جنگ یا خدای خارش – چون راه رفتن موقو – همیشه خو ای جایه خارا نایه . اوچها رمین پسر زئوس و هرا  بود . او فردی رشید و زیبا – اما قسی القلب ، خونخوار و بی رحم  و بد تر از پل پوت ، استالین ، هیتلر ،  آغا محمد خان قاجار ، تیمور لنگ ، چنگیز ، و... بود و خواهرش " اریس "الهه نزاع و کشمکش اونه پالی کار بو .آرس زمانی خوشحال میشد که صدای چکاچک شمشیر ها را بشنود ...براخوار خالی نورون با .  ولی کرکس ، چوماچا سک ، کاشال ، کله خو ، شبتکا ، گرگ و ... جانورانی بودند که در کنار این خدا تصویر می شدند .

10- آتنا الهه باکره ، دختر  مهوش و دلربای زئوس بود . او برای تربیت و رام کردن اسب ، افسار را اختراع کرد و از دیگر نو آوری های او می توان به ساختن ترومپت ، گولو ، فلوت ، سورناب ، سه تار ، بانکا ، گمج ،  گاو آهن ، کشتی و بادبان کرجی اشاره کرد . ناگفته نماند او با کره گی خودرا تا هشتاد سالگی حفظ کرد ولی ایتا شب بر اثر مستی زیاد ، نادانی بوکود خورا جه دست بدا . درضمن  شهر محبوب او آتن ، درختان مورد علاقه اش زیتون دار  و فتر دار ، و سبزی مورد علاقه اش : بو لوش و خولی واش و پرنده ی او  کور قو قو بو .

11 –آر گوس بر وزن مارگوس یکی دیگر از  قهرمانان اساطیر یونان است . که به آر گوس مشاهده گر معروف است . اودر یک فاصله ی   36 کیلو متری (  از آبکنار تا انزلی ) قادر بود حدود 12  سوراخ آدمیزاد ( 7 تا در سر و 5 تا از گردن به پایین ) را به راحتی ببیند . علت این نامگذاری تعداد فراوان چشمان او  بوده که در بعضی روایات 4چشم ( چار چوم ) و در بسیاری از داستانها و نقاشی ها دارای 100 چشم  بوده است که در سراسر بدن او قرار داشته و بیشتر سازمان های  جاسوسی از وجود او  به عنوان جاسوس و مشاهده گر مردم استفاده می کردند .

12 – اورانوس یا ابر خوس  خدای آسمان و فرزند" گایا" بود و گایا خود به تنهایی اونا پاپیروز باغان مئین چینه .

 13 – آفرودیت ، که اسم لاتین او" ونوس" است ، زیباترین و شیک پوش ترین خداست  . اون دو پچه مو داشته به درازای گیسوان ماریا ( رجو ع کنید به کتاب عشق و سایر  اهریمنان اثر گارسیا مارکز ) ناگفته نماند اروس که با آماج  تیر خود عشق را هدف می گیرد ( انم ای جور تورو خودا بو ) ، پسر ونوس است . آفرودیت یا ونوس ، با وجود که همسر قانونی دارد ، دارای معشوقه نیز   است ، برای خودش چند تا دوست پسر داشت از جمله : معشوقه او

" آرس " خدای جنگ است که یکی دیگر از پسران  زئوس است . در پایان این گفتار باید بگویم که" نپتون" خدای دریای خزر یا کاسپین بود که  مرداب  های گیلان مانند: مرداب آبکنار انزلی و مرداب امیر کلایه لنگرود و... از آفریده های اوست واز دیگر آفریده های او می توان به تورو سوکولو (=طاووسک )، سومبور (= زالو ) ، پا کوتام (= سکوی چوبی جلوی ایوان خانه روستا )، نرخو (= کوزه خمره مانندی که در آن کره می گیرند )، موجما (= سینی بزرگ لب خیاری )  و ... اشاره کرد.

                        

                تحریر – 5 مهر 1390 –آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری 

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

 

                                      کاسی ها و آبکناری ها

                                      ----------------------

 در روستا ها و شهر ها ی گیلان اقوام زیادی می زیسته اند . مانند : کادوسیان ، سکاها ، کاس سی ها ، سرخی ها ، خزرانی ها  و کاس پی ها .  کاسی ها از قدیمی ترین اقوام ماقبل آریایی اند . که در ساحل دریای خزر یا کاسپین می زیستند .   به عبارت دیگر کاس سی ها یا کاسیانی ها مهاجرانی هستند که از جانب دریای خزر آمده اند ، راه حرکت آنانرا از کنار   دریای خزر به غرب ایران اینطور وصف می کنند : آنها از کنار کوههای کوسی ، ماردی و اکسی گذشتند تا به زاگرس رسیدند .اما  کاسی ها  و آبکناری ها پیش از زیر آب رفتن  مرداب انزلی در آن زندگی می کردند .  آقای فتح الله شکوفه نویسنده کتاب ارزشمند آبکنار در گذر زمان  راجع به قوم  کاسیانی ها وآبکناری های اولیه می نویسد :" در مورد مرداب بزرگ آبکناری ها این مرداب را به زبان محلی " کورفی یا کور فیع " می گویند  . نقل داستان آن این است که همین مرداب  درزمان خیلی دور محل اسکان و سکونت قومی بوده به نام کا سیانیها و شخصی که بزرگشان بود رفیع عمو بوده که از ناحیه یک چشم کور بوده و به همین مناسب این مرداب را "کورفی یا کور رفیع " می گویند . این کور رفیع جز معتمدین و معمرین قوم کاسیانی ها و آبکناری  ها اولیه بود . در میان مردم و جامعه خود مقام و منزلتی و نفوذ کلامی داشت . از لحاظ مالکیت هم دارای املاک وسیعی بود روزی برای چیدن انگور به سر درخت می روند مشاهده  می نمایند که یکعدد زالو در وسط درخت است دیدن زالو روی درخت حس ششم وی را بر می انگیزد به این فکر میرسد که این آبادی زیبا و قشنگ روزی زیر آب خواهد رفت و بهتر است از این مهلکه خود و متعلقین را هر چه زود تر  نجات داده و از این آبادی بجای دیگری نقل مکان کند و... "( جهت اطلاع بیشتر به صفحات 33 و 34   همین کتاب رجوع فر مایید ) در آبکنار بنا به گفته ی  مرحوم سعدی انده که خود از فرهیختگان محل بود ، اولین کسی که از کاسان ( دهی است از  حومه مرکزی شهرستان فومن ) وارد آبکنار شد  حسین کاسان یا کاسیان بود که اهالی اورا بیشتر  با نام حسین معروف به "فو گوردان " می شناختند  . ناگفته نماند محلهایی در شمال و غرب ایران وگیلان وجود دارند که اول اسمشان با کلمه "کاس " شروع می شود مانند : کاسیان در شمال خرم آباد واقع در لرستان .—کسما یا کاس ما غرب شهر رشت  واقع در گیلان و امروز در  اطراف شهرستان صومعه سرا واقع شده است .---- کاسان : دهی است از حومه  مرکز شهرستان فومن . کاسان = جای کاس = بر زمین کاس ، مانند گیلان که جای گیل و سرزمین گیل را افاده می کند. از این ها که بگذریم ، امروزه کلمه "کاس " مورد  استفاده قرار می گیرد  ، خصوصا به افرادی که چشمان آبی دارند اطلاق می شود .  هنوز در گیلان کلمه " کاس " در لهجه ی گیلکی رایج است . چون چشمان آبی مثل چشمان دریا داشتند به آنها کاس می کفتند . مانند : " کاس چوم" یعنی – چشم زاغ یا چشم آبی . کلمه ی "کاسی " مصغر کاس – منسوب به قوم کاس شبیه به قوم کاس از نژاد کاس – کسی که سفید پوست و زاغ جشم باشد . البته کاسی از اسامی دخترانه روستایی و به معنی  چشم  زاغه می باشد . در آبکنار کلمه ی " کاسه " به زن و مرد اطلاق می شود مثل :  کاسه ( مرد ) و  مشته کاسه ( زن ). کاس کولی – نوعی ماهی کوچک . یعنی کولی چشم زاغ . کاسمار  : یک اسم در قدیم برای دختران . یعنی – مادر چشم آبی . کاس باجی : کاس ماخوذ از گیلکی و باجی ماخوذ از ترکی به معنی خواهر – ( به زنان کارگر یا زنان متکدی ترک زبان گفته می شود . خلخالی باجی یعنی زن متکدی خلخالی به خواهر بزرگتر – شا باجی یعنی شاه باجی گفته می شود ) پس کاس باجی یعنی خواهر چشم آبی . کاس ماری : مادر چشم زاغ . کاس ننه  : مادر بزرگ  چشم آبی . واما کاس خانم  ، گفتنی است در گیلان و زمانی هم در آبکنار نوعی تئاتر که در اسفند ماه و ایام نو روز شبها اجرا می شد .

نام اش عروس گله ی بود که بازیگران آن غول ، کوسه  - ناز خانم و کاس خانم ( خانم  چشم آبی ) که البته اصل کاری عروس یا ناز خانم است . و کاس خانم دختر دوم که عروس را همراهی می کند تا عروس تنها نباشد . پس به گیلان به مرد و زن هردو گویند کاس آقا ، کاس خانم و بیشتر به کسانی می گویند که دارای چشم آبی و زاغ و سبز هستند .  گفتار را با بیان   چند نفر از کاسی ها در آبکنار به پایان می برم : کاس آقا فقیر بیدار ،  کاس آقا رحیمدوست، کاسگل رحیمدوست( کاسگل یعنی – کاسه ی گل – کاسبرگ گل – گیلانی زیبا – چشم آبی زیبا – اسمی است برای مردان ) ، حسین کاسیان ،  کربلایی کاس حسین سیاوش و...

 

            تحریر- 21آبان 1392 –آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری)

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|

                                      تاویل زبان آبکنار ( دوزبانه)

                                 ----------------------------

               گفت : کسی گفت : " مارا تاویل  زبان آبکنار بساز  !"

 

                     گفتم :" تاویل ما چنان است که می دانید  : 

                                         نه فچاق مغولی است

                                            نه ریای تازی " 

 

                                    به قولی :" این زبان دل افسردگان است /

                                                  نه زبان پی نام خیزان /

                                                      گوی در دل نگیرد  کسش هیچ ./

                                                  ما که در این جهانیم سوزان /

                                                    حرف خود را بگیریم دنبال :

                                      کی  د ر آن کلبه های دگر بود ؟" 

                                 هیکس

                                           بوجر آب کناران

                                         واپرسین از سبزه زاران

                                                        از بادو باران

                                     کلکاپسان بیدابن

                                          اون شورو

                                            اون کبو تران پر وازانا

                           بوسوختمان بشتاوستبن

                                           اون سوجو

                              اون سینی سورخان آوازانا

                                از سپیدارانی که بشکستان

                                           بکفتان

                                              دیواران سر بمانستان  .

 

       تحریر -14 تیر 1380 – آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری )           

نوشته شده در ساعت توسط فرامرز شکوری|


آخرين مطالب
» آبکنار کادوس
» یک مشت شب بو
» غلظت رمانتیک
» ربط شعر و موسیقی
» دست ویگیر
» میرزا آقا
» خوابهای عمیق
» صبح طلایی شعر
» پالوان
» کلاغ ها هنوز نشسته اند
Design By : Pichak